శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।
అథ షోడశస్సర్గః ।
ప్రశస్య తు ప్రశస్తవ్యాం సీతాం తాం హరిపుఙ్గవః ।
గుణాభిరామం రామం చ పునశ్చిన్తాపరోఽభవత్ ॥ 1 ॥
స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా బాష్పపర్యాకులేక్షణః ।
సీతామాశ్రిత్య తేజస్వీ హనూమాన్విలలాప హ ॥ 2 ॥
మాన్యా గురువినీతస్య లక్ష్మణస్య గురుప్రియా ।
యది సీతాఽఽపి దుఃఖార్తా కాలో హి దురతిక్రమః ॥ 3 ॥
రామస్య వ్యవసాయజ్ఞా లక్ష్మణస్య చ ధీమతః ।
నాత్యర్థం క్షుభ్యతే దేవీ గఙ్గేవ జలదాగమే ॥ 4 ॥
తుల్యశీలవయోవృత్తాం తుల్యాభిజనలక్షణామ్ ।
రాఘవోఽఽర్హతి వైదేహీం తం చేయమసితేక్షణా ॥ 5 ॥
తాం దృష్ట్వా నవహేమాభాం లోకకాన్తామివ శ్రియమ్ ।
జగామ మనసా రామం వచనం చేదమబ్రవీత్ ॥ 6 ॥
అస్యా హేతోర్విశాలాక్ష్యా హతో వాలీ మహాబలః ।
రావణప్రతిమో వీర్యే కబన్ధశ్చ నిపాతితః ॥ 7 ॥
విరాధశ్చ హతః సఙ్ఖ్యే రాక్షసో భీమవిక్రమః ।
వనే రామేణ విక్రమ్య మహేన్ద్రేణేవ శమ్బరః ॥ 8 ॥
చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం భీమకర్మణామ్ ।
నిహతాని జనస్థానే శరైరగ్నిశిఖోపమైః ॥ 9 ॥
ఖరశ్చ నిహతసఙ్ఖ్యే త్రిశిరాశ్చ నిపాతితః ।
దూషణశ్చ మహాతేజా రామేణ విదితాత్మనా ॥ 10 ॥
ఐశ్వర్యం వానరాణాం చ దుర్లభం వాలిపాలితమ్ ।
అస్యా నిమిత్తే సుగ్రీవః ప్రాప్తవాన్ లోకసత్కృతమ్ ॥ 11 ॥
సాగరశ్చ మయా క్రాన్తశ్శ్రీమాన్నదనదీపతిః ।
అస్యా హేతోర్విశాలాక్ష్యాః పురీ చేయమవేక్షితా ॥ 12 ॥
యది రామః సముద్రాన్తాం మేదినీం పరివర్తయేత్ ।
అస్యాః కృతే జగచ్చాపి యుక్తమిత్యేవ మే మతిః ॥ 13 ॥
రాజ్యం వా త్రిషు లోకేషు సీతా వా జనకాత్మజా ।
త్రైలోక్యరాజ్యం సకలం సీతాయా నాప్నుయాత్కలామ్ ॥ 14 ॥
ఇయం సా ధర్మశీలస్య మైథిలస్య మహాత్మనః ।
సుతా జనకరాజస్య సీతా భర్తృదృఢవ్రతా ॥ 15 ॥
ఉత్థితా మేదినీం భిత్త్వా క్షేత్రే హలముఖక్షతే ।
పద్మరేణునిభైః కీర్ణా శుభైః కేదారపామ్సుభిః ॥ 16 ॥
విక్రాన్తస్యార్యశీలస్య సంయుగేష్న్వివర్తినః ।
స్నుషా దశరథస్యైషా జ్యేష్ఠా రాజ్ఞో యశస్వినీ ॥ 17 ॥
ధర్మజ్ఞస్య కృతజ్ఞస్య రామస్య విదితాత్మనః ।
ఇయం సా దయితా భార్యా రాక్షసీవశమాగతా ॥ 18 ॥
సర్వాన్ భోగాన్పరిత్యజ్య భర్తృస్నేహబలాత్కృతా ।
అచిన్తయిత్వా దుఃఖాని ప్రవిష్టా నిర్జనం వనమ్ ॥ 19 ॥
సన్తుష్టా ఫలమూలేన భర్తృశుశ్రూషణే రతా ।
యా పరాం భజతే ప్రీతిం వనేఽఽపి భవనే యథా ॥ 20 ॥
సేయం కనకవర్ణాఙ్గీ నిత్యం సుస్మితభాషిణీ ।
సహతే యాతనామేతామనర్థానామభాగినీ ॥ 21 ॥
ఇమాం తు శీలసమ్పన్నాం ద్రష్టుమర్హతి రాఘవః ।
రావణేన ప్రమథితాం ప్రపామివ పిపాసితః ॥ 22 ॥
అస్యా నూనం పునర్లాభాద్రాఘవః ప్రీతిమేష్యతి ।
రాజా రాజ్యపరిభ్రష్టః పునః ప్రాప్యేవ మేదినీమ్ ॥ 23 ॥
కామభోగైః పరిత్యక్తా హీనా బన్ధుజనేన చ ।
ధారయత్యాత్మనో దేహం తత్సమాగమకాఙ్క్షిణీ ॥ 24 ॥
నైషా పశ్యతి రాక్షస్యో నేమాన్పుష్పఫలద్రుమాన్ ।
ఏకస్థహృదయా నూనం రామమేవానుపశ్యతి ॥ 25 ॥
భర్తా నామ పరం నార్యా భూషణం భూషణాదపి ।
ఏషా తు రహితా తేన భూషణార్హా న శోభతే ॥ 26 ॥
దుష్కరం కురుతే రామో హీనో యదనయా ప్రభుః ।
ధారయత్యాత్మనో దేహం న దుఃఖేనావసీదతి ॥ 27 ॥
ఇమామసితకేశాన్తాం శతపత్రనిభేక్షణామ్ ।
సుఖార్హాం దుఃఖితాం దృష్ట్వా మమాపి వ్యథితం మనః ॥ 28 ॥
క్షతిక్షమా పుష్కరసన్నిభాక్షీ యా రక్షితా రాఘవలక్ష్మణాభ్యామ్ ।
సా రాక్షసీభిర్వికృతేక్షణాభిః సంరక్ష్యతే సమ్ప్రతి వృక్షమూలే ॥ 29 ॥
హిమహతనలినీవ నష్టశోభా వ్యసనపరమ్పరయా నిపీడ్యమానా ।
సహచరరహితేవ చక్రవాకీ జనకసుతా కృపణాం దశాం ప్రపన్నా ॥ 30 ॥
అస్యా హి పుష్పావనతాగ్రశాఖాః శోకం దృఢం వై జనయన్త్యశోకాః ।
హిమవ్యపాయేన చ శీతరశ్మి రభ్యుత్థితో నైకసహస్రరశ్మిః ॥ 31 ॥
ఇత్యేవమర్థం కపిరన్వవేక్ష్య సీతేయమిత్యేవ నివిష్టబుద్ధిః ।
సంశ్రిత్య తస్మిన్నిషసాద వృక్షే బలీ హరీణామృషభస్తరస్వీ ॥ 32 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే షోడశస్సర్గః ॥
