శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ ద్విపఞ్చాశస్సర్గః ।
ధూమ్రాక్షమ్ప్రేక్ష్యనిర్యాన్తంరాక్షసమ్భీమవిక్రమమ్ ।
వినేదుర్వానరాస్సర్వేప్రహృష్టాయుద్ధకాఙ్ క్షిణః ॥ 1 ॥
తేషాంసుతుములంయుద్ధంసఞ్జజ్ఞేకపిరక్షసామ్ ।
అన్యోన్యమ్పాదపైర్ఘోరన్నిఘ్నతాంశూలముద్గరైః ॥ 2 ॥
రాక్షసైర్వానరాఘోరావినికృత్తస్సమన్తతః ।
వానరైరాక్షసాశ్చాపిద్రుమైర్భూమిసమీకృతాః ॥ 3 ॥
రాక్షసాస్త్వభిసఙ్క్రుద్ధావానరాన్నిశితైశ్శరైః ।
వివ్యథుర్ఘోరసఙ్కాశైఃకఙ్కపత్రైరజిహ్మగైః ॥ 4 ॥
తేగదాభిశ్చభీమాభిఃపట్టసైః కూటముద్గరైః ।
ఘోరైశ్చపరిఘైశ్చిత్రైస్త్రిశూలైశ్చాపిసంశ్రితైః ॥ 5 ॥
విదార్యమాణారక్షోభిర్వానరాస్తేమహాబలాః ।
అమర్షాజ్జనితోద్ధర్షాశ్చక్రుఃకర్మాణ్యభీతవత్ ॥ 6 ॥
శరనిర్భిన్నగాత్రాస్తేశూలనిర్భిన్నదేహినః ।
జగృహుస్తేద్రుమాంస్తత్రశిలాశ్చహరియూథపాః ॥ 7 ॥
తేభీమవేగాహరయోనర్దమానాస్తతస్తతః ।
మమన్థూరాక్షసాన్వీరాన్నామానిచబభాషిరే ॥ 8 ॥
తద్భభూవాద్భుతఙ్ఘోరంయుద్ధంవానరరక్షసామ్ ।
శిలాభిర్వివిధాభిశ్చబహుభిశ్చైవపాదపైః ॥ 9 ॥
రాక్షసామథితాఃకేచిద్వానరైర్జితకాశిభిః ।
వవమూరుధిరఙ్కేచిన్ముఖైరుధిరభోజనాః ॥ 10 ॥
పార్శ్వేషుదారితాఃకేచిత్కేచిద్రాశీకృతాద్రుమైః ।
శిలాభిశ్చూర్ణితాఃకేచిత్కేచిద్ధన్తైర్విదారితాః ॥ 11 ॥
ధ్వజైర్విమథితైర్భగ్నైఃఖఙ్గైశ్చవినిపాతితైః ।
రథైర్విధ్వంసితైశ్చాపిపతితైఃరజనీచరైః ॥ 12 ॥
గజేన్ద్రైఃపర్వతాకారైఃపర్వతాగ్రైర్వనౌకసామ్ ।
మథితైర్వాజిభిఃకీర్ణంసారోహైర్వసుధాతలమ్ ॥ 13 ॥
వానరైర్భీమవిక్రాన్స్సైరాప్లుత్యాఽప్లుత్యవేగితైః ।
రాక్షసాఃకరజైస్తీక్ష్ణైర్ముఖేషువినిర్తితాః ॥ 14 ॥
విషణ్ణవదనాభూయోవిప్రకీర్ణశిరోరుహాః ।
మూఢాశ్శోణితగన్ధేననిపేతుర్ధరణీతలే ॥ 15 ॥
అన్యేతుపరమసఙ్కృక్రుద్ధారాక్షసాభీమనిశ్వనాః ।
తలైరేవాభిధావన్తివజ్రస్పర్శసమైర్హరీన్ ॥ 16 ॥
వానరైరాపతన్తస్తేవేగితావేగవత్తరైః ।
ముష్టిభిశ్చరణైర్దన్స్సైఃపాదపైశ్చావపోథితా ॥ 17 ॥
సైన్యన్తువిద్రుతన్దృష్టవాధూమ్రాక్షోరాక్షసర్షభః ।
రోషేణకదనఞ్చక్రేవానరాణాంయుయుత్సతామ్ ॥ 18 ॥
ప్తాసైఃప్రమథితాఃకేచిద్వానరాశ్శోణితస్రవాః ।
ముద్గరైరాహతాఃకేచిత్పాతితాధరణీతలే ॥ 19 ॥
పరిఘైర్మథితాఃకేచిద్భిణ్డివాలైర్విదారితాః ।
పట్టసైరాహతాః కేచిద్విహ్వలన్తోగతాసవః ॥ 20 ॥
కేచిద్వినిహతాశ్శూలైరుధిరార్ద్రావనౌకసః ।
కేచిద్విద్రావితానష్టాఃసఙ్క్రుద్ధైరాక్షసైర్యుధి ॥ 21 ॥
విభిన్నహృదయాఃకేచిదేకపార్శ్వేనదారితాః ।
విదారితాస్త్రిశూలైశ్చకేచిదాన్స్రైర్వినిఃసృతాః ॥ 22 ॥
తత్సుభీమమ్మహాయుద్ధంహరిరాక్షససఙ్కులమ్ ।
ప్రబభౌశబ్దబహులంశిలాపాదపసఙ్కులమ్ ॥ 23 ॥
ధనుర్జ్యాతన్త్రిమధురంహిక్కాతాలసమన్వితమ్ ।
మన్ధస్న్తితసఙ్గీతన్తద్యుద్ధగాన్ధర్వమాబభౌ ॥ 24 ॥
ధూమ్రాక్షస్తుధనుష్పాణిర్వానరాన్రణమూర్ధని ।
హసన్విద్రావయామాసదిశస్తుశరవృష్టిభిః ॥ 25 ॥
ధూమ్రాక్షేణార్దితంసైన్యంవ్యథితమ్ప్రేక్ష్యమారుతిః ।
అభ్యవర్తతసఙ్క్రుద్ధఃప్రగృహ్యవిపులాంశిలామ్ ॥ 26 ॥
క్రోధాద్ ద్విద్ద్విగుణతామ్రాక్షఃపితృస్తుల్యపరాక్రమః ।
శిలాన్తామ్పాతయామాసధూమ్రాక్షస్యరథమ్ప్రతి ॥ 27 ॥
ఆపతతనీంశిలాన్దృష్టవాగదాముద్యమ్యసమ్భ్రమాత్ ।
రథాదాప్లుత్యవేగేనవసుధాయాంవ్యతిష్ఠత ॥ 28 ॥
సాప్రమథ్యరథన్తస్యనిపపాతశిలాభువి ।
సచక్రకూబరసాశ్వంసధ్వజంసశరాసనమ్ ॥ 29 ॥
సభఙ్ క్త్వాతురథన్తస్యహనుమాన్ మారుతాత్మజః ।
రక్షసాఙ్కదనఞ్చక్రేసస్కన్ధవిటపైర్ద్రుమైః ॥ 30 ॥
విభిన్నశిరసోభూత్వారాక్షసాశ్శోణితోక్షితాః ।
ద్రుమైఃప్రమథితాశ్చాన్యేనిపేతుర్ధరణీతలే ॥ 31 ॥
విద్రావ్యరాక్షసంసైన్యంహనుమాన్మారుతాత్మజః ।
గిరిశశిఖరమాదాయధూమ్రాక్షమభిదుద్రువే ॥ 32 ॥
తమాపతన్తన్ధూమ్రాక్షోగదాముద్యమ్యవీర్యవాన్ ।
వినర్దమానఃసహసాహనూమన్తమభిద్రవత్ ॥ 33 ॥
తస్యక్రుద్ధస్యరోషేణగదాన్తామ్బహుకణ్టకామ్ ।
పాతయామాసధూమ్రాక్షోమస్తకేఽథహనూమతః ॥ 34 ॥
తాడితఃసతయాతత్రగదయాభీమరూపయా ।
సకపిర్మారుతబలస్తమ్ప్రహారమచిన్తయన్ ॥ 35 ॥
పపాత సహసా భూమౌ వికీర్ణ;ఇవ పర్వతః ।
ధూమ్ర అక్షం నిహతం దృష్ట్వా హత శేషా నిశా చరాః ॥ 36 ॥
ధూమ్రాక్షన్నిహతన్దృష్టవాహతశేషానిశాచరాః ॥ 37 ॥
త్రస్తాఃప్రవివిశుర్లఙ్కాంవధ్యమానాఃప్లవఙ్గమైః ।
సతుపవనసుతోనిహత్యశత్రూన్క్షతజవహరిస్సరితశ్చసన్నికీర్య ।
రిపువధజనితశ్రమోమహాత్మాముదమగమత్కపిభిఃసుపూజ్యమానః ॥ 38 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ద్విపఞ్చాశస్సర్గః ॥
