శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ పఞ్చషష్టితమస్సర్గః ।
స తథోక్తస్తునిర్భర్త్స్యకుమ్భకర్ణోమహోదరమ్ ।
అబ్రవీద్రాక్షసశ్రేష్ఠమ్భ్రాతరంరావణన్తతః ॥ 1 ॥
సోఽహన్తవభయఙ్ఘోరంవధాత్తస్యదురాత్మనః ।
రామస్యాద్యప్రమార్జామినిర్వైరోహిసుఖీభవ ॥ 2 ॥
గర్జన్తి న వృథాశూరానిర్జలాఇవతోయదాః ।
పశ్యసమ్పద్యమానన్తుగర్జితంయుధికర్మణా ॥ 3 ॥
న మర్షయన్తిచాత్మానంసమ్భావయతినాత్మనా ।
అదర్శయిత్వాశూరాస్తుకర్మకుర్వన్తిదుష్కరమ్ ॥ 4 ॥
విక్లబానామబుద్ధీనాంరాజ్ఞాపణ్డితమానినామ్ ।
శ్రృణ్వతాసదితమిదన్త్వాద్విధానామ్మహోదర ॥ 5 ॥
యుద్ధేకాపురుషైర్నిత్యమ్భవద్భిఃప్రియవాదిభిః ।
రాజానమనుగచ్ఛద్భిఃసర్వఙ్కృత్యమోద్ధిసాదితమ్ ॥ 6 ॥
రాజశేషాకృతాలఙ్కాక్షీణఃకోశోబలంహతమ్ ।
రాజానమిమమాసాద్యసుహృచచిహ్నమమిత్రకమ్ ॥ 7 ॥
ఏషనిర్యామ్యహంయుద్ధముద్యతశ్శత్రునిర్జయే ।
దుర్నయమ్భవతామద్యసమీకర్తుమ్మిహాహవే ॥ 8 ॥
ఏవముక్తవతోవాక్యఙ్కుమ్భకర్ణస్యధీమతః ।
ప్రత్యువాచతతోవాక్యమ్ప్రహసన్రాక్షసాధిపః ॥ 9 ॥
మహోదరోఽయంరామాత్తుపరిత్రస్తో న సంశయః ।
న హిరోచయతేతాత యుద్ధంయుద్ధవిశారద ॥ 10 ॥
కశ్చిన్మేత్వత్సమోనాస్తిసౌహృదేనబలేన చ ।
గచ్ఛశత్రువధాయత్వఙ్కుమ్భకర్ణజయాయ చ ॥ 11 ॥
తస్మాత్తుశత్రునాశార్థమ్భవాన్సమ్బోధితోమయా ।
అయంహికాలస్సుహృదాంరాక్షసానామరిన్దమ ॥ 12 ॥
తద్గచ్ఛ శూలమాదాయ పాశహస్త ఇవాన్తకః ।
వానరాన్ రాజపుత్రౌ చ భక్షయాదిత్యతేజసౌ ॥ 13 ॥
సమాలోక్యతుతేరూపంవిద్రవిష్యన్తివానరాః ।
రామలక్ష్మణయోశ్చాపిహృదయేప్రస్ఫుటిష్యతః ॥ 14 ॥
ఏవముక్త్వామహాతేజాఃకుమ్భకర్ణమ్మహాబలమ్ ।
పునర్జాతమివాత్మానమ్మేనేరాక్షసపుఙ్గవః ॥ 15 ॥
కుమ్భకర్ణబలాభిజ్ఞో జానంస్తస్య పరాక్రమమ్ ।
బభూవ ముదితో రాజా శశాఙ్క ఇవ నిర్మలః ॥ 16 ॥
ఇత్యేవముక్తఃసమ్హృష్టోనిర్జగామమహాబలః ।
రాజ్ఞస్తువచనంశ్రుత్వాకుమ్భకర్ణస్సముద్యతః ॥ 17 ॥
ఆదదేనిశితంశూలంవేగాచ్ఛత్రునిబర్హణమ్ ।
సర్వకాలాయసన్దీప్తన్తప్తకాఞ్చనభూషణమ్ ॥ 18 ॥
ఇన్ద్రాశనిసమమ్భీమంవజ్రప్రతిమగౌరవమ్ ।
దేవదానవగన్ధర్వయక్షపన్నగసూదనమ్ ॥ 19 ॥
రక్తమాల్యమ్మహాధామంస్వతశ్చోద్గతపావకమ్ ।
ఆదాయనిశితంశూలంశత్రుశోణితరఞ్జితమ్ ॥ 20 ॥
కుమ్భకర్ణోమహాతేజారావణంవాక్యమబ్రవీత్ ।
గమిష్యామ్యహమేకాకీతిష్ఠత్విహబలమ్మమ ॥ 21 ॥
అద్యతాన్ క్షుభితాన్ క్రుద్ధోభక్షయిష్యామివానరాన్ ।
కుమ్భకర్ణవచశ్శ్రుత్వారావణోవాక్యమబ్రవీత్ ॥ 22 ॥
సైన్యైఃపరివృతోగచ్ఛశూలముద్గతపాణిభిః ।
వానరాహిమహాత్మానశ్శీఘ్రాస్సవ్యవసాయినః ॥ 23 ॥
ఏకాకినమ్ప్రమత్తంవానయేయుద్ధశనైఃక్ష్యమ్ ।
తస్మాత్పరమదుర్ధర్షైః సైన్యైఃపరివృతోవ్రజ ॥ 24 ॥
రక్షసామహితంసర్వంశత్రుపక్షన్నిషూదయ ।
అథాసనాత్సముత్పత్యస్రజం మణికృతాన్తరామ్ ॥ 25 ॥
ఆబబన్ధమహాతేజాఃకుమ్భకర్ణస్యరావణః ।
అఙ్గదాన్యఙ్గులీవేష్టాన్వరాణ్యాభరణాని చ ॥ 26 ॥
హారం చ శ్శిసఙ్కాశమాబబన్దమహాత్మనః ।
దివ్యాని చ సుగన్ధీనిమాల్యదామానిరావణః ॥ 27 ॥
శ్రోత్రిచాసఞ్జయామాసశ్రీమతీచాస్యకుణ్డలే ।
కాఞ్చనాఙ్గదకేయూరోనిష్కాభరణభూషితః ॥ 28 ॥
కుమ్భకర్ణోబృహత్కర్ణస్సుహుతోఽగ్నిరివాబభౌ ।
శ్రోణీసూత్రేణమహతామేచకేనవ్యరాజత ॥ 29 ॥
అమృతోత్పాదనేనద్ధోభుజఙ్గేనేవమన్దరః ।
స కాఞ్చనమ్భారసహన్నివాతంవిద్యుత్ప్రభన్దీప్తమివాత్మభాసా ।
ఆబధ్యమానఃకవచంరరాజసన్ధ్యాభ్రసమ్వీతరాజః ॥ 30 ॥
సర్వాభరణనద్ధాఙ్గః శూలపాణిః స రాక్షసః ।
త్రివిక్రమకృతోత్సాహో నారాయణ ఇవాబభౌ ॥ 31 ॥
భ్రాతరంసమ్పరిష్వజ్యకృత్వాచాపిప్రదక్షిణమ్ ।
ప్రణమ్యశిరసాతస్మైసమ్ప్రతస్థేమహాబలః ॥ 32 ॥
నిష్పతన్తమ్మహాకాయమ్మహానాదమ్మహాబలమ్ ।
తమాశీర్భిఃప్రశస్తాభిఃప్రేషయామాసరావణః ॥ 33 ॥
శఙ్ఖదున్దుభినిర్ఘోషైస్సైన్యైశ్చాపివరాయుథైః ।
తఙ్గజైశ్చతురఙ్గైశ్చస్యన్దనైశ్చామ్బుదస్వనైః ॥ 34 ॥
అనుజగ్ముర్మహాత్మానం రథినో రథినాం వరమ్ ।
సర్పైరుష్ట్రైఃఖరైరశ్వైస్సిమ్హద్విపమృగద్విజైః ।
అనుజగ్ముశ్చతఙ్ఘోరఙ్కుమ్భకర్ణమ్మహాబలమ్ ॥ 35 ॥
స పుష్పవర్షైరవకీర్యమాణోధృతాతపత్రఃశితశూలపాణిః ।
మదోత్కటఃశోణితగన్ధమత్తోవినిర్యయౌదావనదేవశత్రుః ॥ 36 ॥
పదాతయశ్చబహవోమహానాదామహాబలాః ।
అన్వయూరాక్షసాభీమాభీమాక్షాశ్శస్త్రపాణయః ॥ 37 ॥
రక్తాక్షాస్సుమహాకాయానీలాఞ్చనచయోపమాః ।
శూలానుద్యమ్యఖడగాంశ్చనిశితాంశ్చపరశ్వధాన్ ॥ 38 ॥
బహువ్యామాంశ్చపరిఘాన్గదాశ్చముసలాని చ ।
తాలస్కన్ధాంశ్చవిపులాన్క్షేపణీయాన్దురాసదాన్ ॥ 39 ॥
అథాన్యద్వపురాదాయదారుణంరోమహర్షణమ్ ।
నిష్పపాతమహాతేజాఃకుమ్భకర్ణోమహాబలః ॥ 40 ॥
ధనుఃశతపరీణాహః స షట్ఛత్రసముచ్ఛ్రితః ।
రౌద్రఃశకటచక్రాక్షోమహాపర్వతసన్నిభః ॥ 41 ॥
సన్నిపత్య చ రక్షాంసిదగ్ధశైలోపమామహాన్ ।
కుమ్భకర్ణోమహావక్త్రఃప్రహసన్నిదమబ్రవీత్ ॥ 42 ॥
అద్యవానరముఖ్యానాన్తానియూథానిభాగశ ।
నిర్దహిష్యామిసఙ్ఖ్రుద్ధశ్శలాభానివపావకః ॥ 43 ॥
నాపరాధ్యన్తిమేకామంవానరాః వనచారిణః ।
జాతిరస్మద్విధానాంసాపురోద్యానవిభూషణమ్ ॥ 44 ॥
పురరోధస్యమూలన్తురాఘవస్సహలక్ష్మణః ।
హతేతస్మిన్ హతంసర్వన్తంవధిష్యామిసంయుగే ॥ 45 ॥
ఏవం తస్య బ్రువాణస్య కుమ్భకర్ణస్య రాక్షసాః ।
నాదం చక్రుర్మహాఘోరం కమ్పయన్త ఇవార్ణవమ్ ॥ 46 ॥
తస్యనిష్పతతస్తూర్ణఙ్కుమ్భకర్ణస్యధీమతః ।
బభూవుర్ఘోరరూపాణినిమిత్తానిసమన్తతః ॥ 47 ॥
ఉల్కాశనియుతామేఘాబభూవుర్గర్ధభారుణాః ।
ససాగరవనాచైవవసుధాసమకమ్పత ॥ 48 ॥
ఘోరరూపాశ్శివానేదుస్సజ్వాలకబలైర్ముఖైః ।
మణ్డలాన్యపసవ్యానిబబన్ధుశ్చవిహఙ్గమాః ॥ 49 ॥
నిష్పపాత చ గృధ్రోమాలేవాఽస్యపథిగచ్ఛతః ।
ప్రాస్ఫురన్నయనఞ్చాస్యసవ్యోబాహుశ్చకమ్పత ॥ 50 ॥
నిష్పపాతతదాచోల్కాజ్వలన్తీభీమనిశ్శ్వనా ।
ఆదిత్యోనిష్ప్రభశ్చాసీన్నప్రవాతి చ ఽనిలః ॥ 51 ॥
అచిన్తయన్మహోత్పాతానుదితాన్రోమహర్షణాన్ ।
నిర్యయౌకుమ్భకర్ణస్తుకృతాన్తబలచోదితః ॥ 52 ॥
న లఙ్ఘయిత్వాప్రాకారమ్పద్భ్యామ్పర్వతసన్నిభః ।
దదర్శాభ్రఘనప్రఖ్యంవానరానీకమద్భుతమ్ ॥ 53 ॥
తేదృష్టవారాక్షసశ్రేష్ఠంవానరాఃపర్వతోపమమ్ ।
వాయునున్నాఇవఘనాయయుస్సర్వాదిశస్తదా ॥ 54 ॥
తద్వానరానీకమతిప్రచణ్డన్దిశోద్రవద్భిన్నమవాభ్రజాలమ్ ।
స కుమ్భకర్ణస్సమవేక్ష్యహర్షాన్ననాదభూయోఘనవద్ఘనాభః ॥ 55 ॥
తేతస్యఘోరన్నినదన్నిశమ్యయథానినాదన్దివివారిదస్య ।
పేతుర్ధరణ్యామ్బహవఃప్లవఙ్గానికృత్తమూలాఇవశాలవృక్షాః ॥ 56 ॥
విపులపరిఘవాన్ స కుమ్భకర్ణోరిపునిధనాయవినిస్పృతోత్మా ।
కపిషణభయమాదదత్సుభీమమ్ప్రభురివదణ్డవాన్యుగాన్తే ॥ 57 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చషష్టితమస్సర్గః ॥
