శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ పఞ్చాశస్సర్గః ।
అథోవాచమహాతేజాహరిరాజోమహాబలః ।
కిమియంవ్యథితాసేనామూఢవాతేవనౌర్జలే ॥ 1 ॥
సుగ్రీవస్యవచశ్శ్రుత్వావాలిపుత్రోఽఙ్గదోఽబ్రవీత్ ।
నత్వమ్పశ్యసిరామఞ్చలక్ష్మణఞ్చమహారథమ్ ॥ 2 ॥
శరజాలచితౌవీరావుభౌదశరథాత్మజౌ ।
శరతల్పేమహాత్మానౌశయానౌరుధిరోక్షితౌ ॥ 3 ॥
అథాబ్రవీద్వానరేన్ద్రస్సుగ్రీవఃపుత్రమఙ్గదమ్ ।
నానిమిత్తమిదమ్మన్యేభవితవ్యమ్భయేనతు ॥ 4 ॥
విషణ్ణవదనాహ్యేతేత్యక్తప్రహరణాదిశః ।
ప్రపలాయన్తిహరయస్త్రాసాదుత్ఫుల్లలోచనాః ॥ 5 ॥
అన్యోన్యస్యనలజ్జన్తేనిరీక్షన్తిపృష్ఠతః ।
విప్రకర్షన్తిచాన్యోన్యమ్పతితంలఙ్ఘయన్తిచ ॥ 6 ॥
ఏతస్మిన్నన్తరేవీరోగదాపాణిర్విభీషణః ।
సుగ్రీవంవర్ధయామాసరాఘవఞ్చనిరైక్షత ॥ 7 ॥
విభీషణఞ్చసుగ్రీవోదృష్టవావానరభీషణమ్ ।
ఋక్షరాజమ్మహాత్మానంసమీపస్థమువాచహ ॥ 8 ॥
విభీషణోఽయంసమ్ప్రాప్తోయన్దృష్టవావానరర్షభాః ।
విద్రవన్తిపరితత్రసరావణాత్మజశఙ్కయా ॥ 9 ॥
శీఘ్రమేతాన్ సుసన్త్రస్తాన్బహుధావిప్రధావితాన్ ।
పర్యవస్థాపయాఖ్యాహివిభీషణముపస్థితమ్ ॥ 10 ॥
సుగ్రీవేణైవముక్తస్తుజామ్బవానృక్షపార్థివః ।
వానరాన్సాన్త్వయామాససన్నిరుధ్యప్రధానతః ॥ 11 ॥
తేనివృత్తాఃపునఃసర్వేవానరాస్త్యక్తసమ్భ్రమాః ।
ఋక్షరాజవచశ్శ్రుత్వాతఞ్చదృష్టవావిభీషణమ్ ॥ 12 ॥
విభీషణస్తురామస్యదృష్టవాగాత్రంశరైశ్చితమ్ ।
లక్ష్మణస్యచధర్మాత్మాబభూవవ్యథితస్తదా ॥ 13 ॥
జలక్లిన్నేనహస్తేనతయోర్నేత్రేప్రమృజ్యచ ।
శోకసమ్పీడితమనారురోదవిలలాపచ ॥ 14 ॥
ఇమౌతౌసత్త్వసమ్పన్నౌవిక్రాన్తౌప్రియసమ్యుగౌ ।
ఇమామవస్థాఙ్గమితౌరాక్షసైఃకూటయోధిభిః ॥ 15 ॥
భ్రాతుఃపుత్రేణమేతేనదుష్పుత్రేణదురాత్మనా ।
రాక్షస్యాజిహ్మయాబుధ్యాచాలితావృజువిక్రమౌ ॥ 16 ॥
శరైరిమావలంవిద్ధౌరుధిరేణసముక్షితౌ ।
వసుధాయామిమౌసుప్తౌదృశ్యేతేశల్యకావివ ॥ 17 ॥
యయోర్వీర్యముపాశ్రిత్యప్రతిష్ఠాకాఙ్క్షితామయా ।
తావుభౌదేహనాశాయప్రసుప్తౌపురుషర్షభౌ ॥ 18 ॥
జీవన్నద్యవిపన్నోఽస్మినష్టరాజ్యమనోరథః ।
ప్రాప్తప్రతిజ్ఞశ్చరిపుఃసకామోరావణఃకృతః ॥ 19 ॥
ఏవంవిలపమానన్తమ్పరిష్వజ్యవిభీషణమ్ ।
సుగ్రీవఃసత్త్వసమ్పన్నోహరిరాజోఽబ్రవీదిదమ్ ॥ 20 ॥
రాజ్యమ్ప్రాప్స్యసిధర్మజ్ఞ లఙ్కాయాన్నాత్రసంశయః ।
రావణస్సహపుత్రేణస్వకామన్నేహలప్స్యతే ॥ 21 ॥
నరుజాపీడితావేతావుభౌరాఘవలక్ష్మణౌ ।
త్యక్త్వామోహంవధిష్యేతేసగణంరావణంరణే ॥ 22 ॥
తమేవంసాన్త్వయిత్వాతుసమాశ్వాస్యచరాక్షసమ్ ।
సుషేణంశ్వశురమ్పార్శ్వేసుగ్రీవస్తమువాచహ ॥ 23 ॥
సహశూరైర్హరిగణైర్లబ్ధసఞ్జ్ఞావరిన్దమౌ ।
గచ్ఛత్వమ్భ్రాతరఙ్గృహ్యకిష్కిన్ధాంరామలక్ష్మణౌ ॥ 24 ॥
అహన్తురావణంహత్వాసపుత్రంసహబాన్ధవమ్ ।
మైథిలీమానయిష్యామిశక్రోనష్టామివశ్రియమ్ ॥ 25 ॥
శ్రుత్వైతద్వానరేన్ద్రస్యసుషేణోవాక్యమబ్రవీత్ ।
దైవాసురమ్మహద్యుద్ధమనుభూతంసుదారుణమ్ ॥ 26 ॥
తదాస్మదానవాశరసమ్స్పర్శకోవిదాః ।
నిజఘ్నుశ్శస్త్రవిదుషశ్చాదయన్తోముహుర్ముహుః ॥ 27 ॥
తానార్తాన్నష్టసఞ్జ్ఞాంశ్చగతాసూంశ్చబృహస్పతిః ।
విద్యాభిర్మన్త్రయుక్తాభిరోషధీభిశ్చికిత్సతి ॥ 28 ॥
తాన్యౌషధాన్యానయితుఙ్క్షీరోదంయాన్తుసాగరమ్ ।
జవేనవానరాఃశీఘ్రంసమ్పాతిపనసాదయః ॥ 29 ॥
హరయస్తువిజానన్తిపార్వతీస్తామహౌషధీః ।
సఞ్జీవకరణీన్దివ్యాంవిశల్యాన్దేవనిర్మితామ్ ॥ 30 ॥
చన్ద్రశ్చనామద్రోణశ్చక్షీరోదేసాగరోత్తమే ।
అమృతంయత్రమథితన్తత్రతేపరమౌషధీ ॥ 31 ॥
తౌతత్రవిహితేదేవైఃపర్వతౌమహోదధౌ ।
అయంవాయుసుతోరాజన్ హనూమాంస్తత్రగచ్ఛతు ॥ 32 ॥
ఏతస్మిన్నన్తరేవాయుర్మేగాంశ్చాపిసవిద్యుతః ।
పర్యస్యసాగరేతోయఙ్కమ్పయననివమేదినీమ్ ॥ 33 ॥
మహతాపక్షవాతేనసర్వవదీపమహాద్రుమాః ।
నిపేతుర్భగ్నవిటపాఃసలిలేలవణామ్భసి ॥ 34 ॥
అభవన్ పన్నగాస్త్రస్తాభోగినస్తత్రవాసినః ।
శీఘ్రంసర్వాణియాదాంసిజగ్ముశ్చలవణార్ణవమ్ ॥ 35 ॥
తతోముహూర్తార్గరుడంవైనతేయమ్మహాబలమ్ ।
వానరాదదృశుఃసర్వేజ్వలన్తమివపావకమ్ ॥ 36 ॥
తమాగతమభిప్రేక్ష్యనాగాస్తేసమ్ప్రదుద్రువుః ।
యైస్తౌసత్పురుషౌబద్ధౌశరభూతైర్మహాబలౌ ॥ 37 ॥
తతస్సుపర్ణఃకాకుత్స్థౌస్పృష్టవాప్రత్యభినదనితః ।
విమమర్శచపాణిభ్యామ్ముఖేచన్ద్రసమప్రభే ॥ 38 ॥
వైనతేయేనసమ్స్పృష్టాస్తయోఃసమ్రురుహుర్వ్రణాః ।
సువర్ణేచతనూస్నిగ్ధేతయోరాశుబభూవతుః ॥ 39 ॥
తేజో వీర్యం బలం చ ఓజ;ఉత్సాహశ్ చ మహా గుణాః ।
ప్రదర్శనం చ బుద్ధిశ్ చ స్మృతిశ్ చ ద్విగుణం తయోః ॥ 40 ॥
తావుత్థాప్యమహాతేజాగరుడోవాసవోపమౌ ।
ఉభౌతౌసస్వజేహృష్టోరామశ్చైనమువాచహ ॥ 41 ॥
భవత్ప్రసాదాద్ వ్యసనంరావణిప్రభవమ్మహత్ ।
ఆవామిహవ్యతిక్రాన్తౌపూర్వవద్ బలినౌకృతౌ ॥ 42 ॥
యథాతాతన్దశరథంయథాఽజఞ్చపితామహమ్ ।
తథాభవన్తమాసాద్యహృదయమ్మేప్రసీదతి ॥ 43 ॥
కోభవాన్రూపసమ్పన్నోదివ్యస్రగనులేపనః ।
వసానోవిరజేవస్త్రదివ్యాభరణభూషితః ॥ 44 ॥
తమువాచమహాతేజావైనతేయోమహాబలః ।
పతత్త్రిరాజఃప్రీతాత్మాహర్షపర్యాకులేక్షణః ॥ 45 ॥
అహంసఖాతేకాకుత్స్థ ప్రియఃప్రాణోబహిశ్చరః ।
గరుత్మానిహసమ్ప్రాప్తోయువయోఃసాహ్యకారణాత్ ॥ 46 ॥
అసురావామహావీర్యావానరావామహాబలాః ।
సురాశ్చాపిసగన్ధ్వర్వాఃపురస్కృత్యశతక్రతుమ్ ॥ 47 ॥
నేమమ్మోక్షయితుంశక్తాశ్శరబన్ధంసుదారుణమ్ ।
మాయాబలాదిన్ద్రజితానిర్మితఙ్క్రూరకర్మణా ॥ 48 ॥
ఏతేనాగాఃకాద్రవేయాస్తీక్ష్ణదంష్ట్రావిషోల్బణాః ।
రక్షోమాయాప్రభావేణశరాభూత్వాస్త్వదాశ్రితాః ॥ 49 ॥
సభాగ్యశ్చాసిధర్మజ్ఞ రామ సత్యపరాక్రమ ।
లక్ష్మణేనసహభ్రాత్రాసమరేరిపుఘాతినా ॥ 50 ॥
ఇమంశ్రుత్వాతువృత్తాన్తన్త్వరమాణోఽహమాగతః ।
సహసాయువయోఃస్నేహాత్సఖిత్వమనుపాలయన్ ॥ 51 ॥
మోక్షితౌచమహాఘోరాదస్మాత్సాయకబన్ధనాత్ ।
అప్రమాదశ్చకర్తవ్యోయువాభ్యాన్నిత్యమేవచ ॥ 52 ॥
ప్రకృత్యారాక్షసాఃసర్వేసఙ్గ్రామేకూటయోధినః ।
శూరాణాంశుద్ధభావానామ్భవతామరార్జవమ్బలమ్ ॥ 53 ॥
తన్నవిశ్వసనీయంవోరాక్షసానాంరణాజిరే ।
ఏతేనైవోపమానేననిత్యఞ్జిహ్మాహిరాక్షసాః ॥ 54 ॥
ఏవముక్త్వాతదారామంసుపర్ణస్సుమహాబలః ।
పరిష్వజ్యచసుహృత్స్నిగ్ధమాప్రష్టుముపచక్రమే ॥ 55 ॥
సఖే రాఘవ ధర్మజ్ఞ రిపూణామపివత్సల ।
అభ్యనుజ్ఞాతుమిచ్ఛామిగమిష్యామియథామతమ్ ॥ 56 ॥
నచకౌతూహలఙ్కార్యంసఖిత్వమ్ప్రతిరాఘవ ।
కృతకర్మారణేవీర సఖిత్వమ్ప్రతివేత్స్యసి ॥ 57 ॥
బాలవృద్ధావశేషాన్తుకృత్వాలఙ్కాంశరోర్మిభిః ।
రావణఞ్చరిపుంహత్వాసీతాన్త్వంసములప్స్యతే ॥ 58 ॥
ప్రదక్షిణన్తతఃకృత్వాపరిష్వజ్యచవీర్యవాన్ ।
జగామాకాశమావిశ్యసుపర్ణఃపవనోయథా ॥ 59 ॥
విరుజౌరాఘవౌదృష్టవాతతోవానరయూథపాః ।
సింహనాదాంస్తదానేదుర్లఙ్గూలన్న్దుధువుస్తదా ॥ 60 ॥
తతోభేరీస్సమాజఘ్నుర్మృదఙ్గాంశ్చాప్యనాదయన్ ।
దధ్ముశ్శఙ్ఖాన్సమ్ప్రహృష్టాఃక్షేవలన్త్యపియథాపురమ్ ॥ 61 ॥
ఆస్ఫోట్యాఃస్పోట్యవిక్రాన్తాఃవానరాఃనగయోధినః ।
ద్రుమానుత్పట్యవివిధాంస్తస్థుశ్శతసహస్రశః ॥ 62 ॥
విసృజన్తోమహానాదాంస్త్రాసయన్తోనిశాచరాన్ ।
లఙ్కాద్వారాణ్యుపాజగ్ముర్యుద్ధకామాఃప్లవఙ్గమాః ॥ 63 ॥
తేషాంసుఖీమస్తుములోనినాదోబభూవశాఖామృగయూథపానామ్ ।
క్షయేనిదాఘస్యయథాఘనానాన్నాదస్సుభీమోనదతాన్నిశీథే ॥ 64 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చాశస్సర్గః ॥
