శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ పఞ్చత్రింశస్సర్గః ।
తతో నిర్ధూయ సహసా శిరో నిశ్శ్వస్య చాసకృత్ ।
పాణౌ పాణిం వినిష్పిష్య దన్తాన్ కటకటాప్య చ ॥ 1 ॥
లోచనే కోపసంరక్తే వర్ణం పూర్వోచితం జహత్ ।
కోపాభిభూతస్సహసా సన్తాపమశుభం గతః ॥ 2 ॥
మనః సమీక్షమాణశ్చ సూతో దశరథస్య సః ।
కమ్పయన్నివ కైకేయ్యా హృదయం వాక్ఛరైశ్శితైః ॥ 3 ॥
వాక్యవజ్రైరనుపమైర్నిర్భిన్దన్నివ చాశుభైః ।
కైకేయ్యా స్సర్వమర్మాణి సుమన్త్రః ప్రత్యభాషత ॥ 4 ॥
తతో నిర్ధూయ సహసా శిరో నిశ్శ్వస్య చాసకృత్ ।
పాణౌ పాణిం వినిష్పిష్య దన్తాన్ కటకటాప్య చ ॥ 5 ॥
లోచనే కోపసంరక్తే వర్ణం పూర్వోచితం జహత్ ।
కోపాభిభూతస్సహసా సన్తాపమశుభం గతః ॥ 6 ॥
మనః సమీక్షమాణశ్చ సూతో దశరథస్య సః ।
కమ్పయన్నివ కైకేయ్యా హృదయం వాక్ఛరైశ్శితైః ॥ 7 ॥
వాక్యవజ్రైరనుపమైర్నిర్భిన్దన్నివ చాశుభైః ।
కైకేయ్యా స్సర్వమర్మాణి సుమన్త్రః ప్రత్యభాషత ॥ 8 ॥
యస్యాస్తవ పతిస్త్యక్తో రాజా దశరథః స్వయమ్ ।
భర్తా సర్వస్య జగతః స్థావరస్య చరస్య చ ॥ 9 ॥
న హ్యకార్యతమం కిఞ్చిత్తవ దేవీహ విద్యతే ।
పతిఘ్నీం త్వామహం మన్యే కులఘ్నీమపి చాన్తతః ॥ 10 ॥
యన్మహేన్ద్రమివాజయ్యం దుష్ప్రకమ్ప్యమివాచలమ్ ।
మహోదధిమివాక్షోభ్యం సన్తాపయసి కర్మభిః ॥ 11 ॥
మావమంస్థా దశరథం భర్తారం వరదం పతిమ్ ।
భర్తురిచ్ఛా హి నారీణాం పుత్రకోట్యా విశిష్యతే ॥ 12 ॥
యథావయో హి రాజ్యాని ప్రాప్నువన్తి నృపక్షయే ।
ఇక్ష్వాకుకులనాథేఽస్మిం స్తల్లోపయితుమిచ్ఛసి ॥ 13 ॥
రాజా భవతు తే పుత్రో భరతశ్శాస్తు మేదినీమ్ ।
వయం తత్ర గమిష్యామో రామో యత్ర గమిష్యతి ॥ 14 ॥
న హి తే విషయే కశ్చిద్ ర్బ్రాహ్మణో వస్తుమర్హతి ।
తాదృశం త్వమమర్యాదమద్య కర్మ చికీర్షసి ॥ 15 ॥
నూనం సర్వే గమిష్యామో మార్గం రామనిషేవితమ్ ।
త్యక్తాయా బాన్ధవైః సర్వైర్బ్రాహ్మణైః సాధుభిః సదా ॥ 16 ॥
కా ప్రీతీ రాజ్యలాభేన తవ దేవి భవిష్యతి ।
తాదృశం త్వమమర్యాదం కర్మ కర్తుం చికీర్షసి ॥ 17 ॥
ఆశ్చర్యమివ పశ్యామి యస్యాస్తే వృత్తమీదృశమ్ ।
ఆచరన్త్యా న వివృతా సద్యో భవతి మేదినీ ॥ 18 ॥
మహాబ్రహ్మర్షిసృష్టాః వా జ్వలన్తో భీమదర్శనాః ।
ధిగ్వాగ్దణ్డా న హింసన్తి రామప్రవ్రాజనే స్థితామ్ ॥ 19 ॥
ఆమ్రం ఛిత్వా కుఠారేణ నిమ్బం పరిచరేత్తు యః ।
యశ్చైనం పయసా సిఞ్చేన్నైవాస్య మధురో భవేత్ ॥ 20 ॥
అభిజాత్యం హి తే మన్యే యథా మాతుస్తథైవ చ ।
న హి నిమ్బాత్స్రవేత్ క్షైద్రం లోకే నిగదితం వచః ॥ 21 ॥
తవ మాతురసద్గ్రాహం విద్మః పూర్వం యథాశ్రుతమ్ ।
పితుస్తే వరదః కశ్చిద్దదౌ వరమనుత్తమమ్ ॥ 22 ॥
సర్వభూతరుతం తస్మాత్సఞ్జజ్ఞే వసుధాధిపః ।
తేన తిర్యగ్గతానాం చ భూతానాం విదితం వచః ॥ 23 ॥
తతో జృమ్భస్య శయనే విరుతాద్భూరివర్చసః ।
పితుస్తే విదితో భావ స్స తత్ర బహుధాఽహసత్ ॥ 24 ॥
తత్ర తే జననీ క్రుద్ధా మృత్యుపాశమభీప్సతీ ।
హాసం తే నృపతే సౌమ్య జిజ్ఞాసామీతి చాబ్రవీత్ ॥ 25 ॥
నృపశ్చోవాచ తాం దేవీం దేవి శంసామి తే యది ।
తతో మే మరణం సద్యో భవిష్యతి న సంశయః ॥ 26 ॥
మాతా తే పితరం దేవి తతః కేకయమబ్రవీత్ ।
శంస మే జీవ వా మా వా న మామపహసిష్యసి ॥ 27 ॥
ప్రియయా చ తథోక్త స్సన్ కేకయః పృథివీపతిః ।
తస్మై తం వరదాయార్థం కథయామాస తత్త్వతః ॥ 28 ॥
తతః స్స వరదః సాధురాజానం ప్రత్యభాషత ।
మ్రియతాం ధ్వంసతాం వేయం మా కృథాస్త్వం మహీపతే ॥ 29 ॥
స తచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య ప్రసన్నమనసో నృపః ।
మాతరం తే నిరస్యాశు విజహార కుబేరవత్ ॥ 30 ॥
తథా త్వమపి రాజానం దుర్జనాచరితే పథి ।
అసద్గ్రాహమిమం మోహాత్కురుషే పాపదర్శిని ॥ 31 ॥
సత్యశ్చాద్య ప్రవాదోఽయం లౌకికః ప్రతిభాతి మా ।
పితృన్ సమనుజాయన్తే నరా మాతరమఙ్గనాః ॥ 32 ॥
నైవం భవ గృహాణేదం యదాహ వసుధాధిపః ।
భర్తురిచ్ఛాముపాస్వేహ జనస్యాస్య గతిర్భవ ॥ 33 ॥
మా త్వం ప్రోత్సాహితా పాపైర్దేవరాజసమప్రభమ్ ।
భర్తారం లోకభర్తారమసద్ధర్మముపాదధాః ॥ 34 ॥
న హి మిథ్యా ప్రతిజ్ఞాతం కరిష్యతి తవానఘః ।
శ్రీమాన్దశరథో రాజా దేవి రాజీవలోచనః ॥ 35 ॥
జ్యేష్ఠో వదాన్యః కర్మణ్యః స్వధర్మపరిరక్షితా ।
రక్షితా జీవలోకస్య బలీ రామోఽభిషిచ్యతామ్ ॥ 36 ॥
పరివాదో హి తే దేవి మహాల్లోకే చరిష్యతి ।
యది రామో వనం యాతి విహాయ పితరం నృపమ్ ॥ 37 ॥
స రాజ్యం రాఘవః పాతు భవ త్వం విగతజ్వరా ।
న హి తే రాఘవాదన్యః క్షమః పురవరే వసేత్ ॥ 38 ॥
రామే హి యౌవరాజ్యస్థే రాజా దశరథో వనమ్ ।
ప్రవేక్ష్యతి మహేష్వాసః పూర్వవృత్తమనుస్మరన్ ॥ 39 ॥
ఇతి సాన్త్వైశ్చ తీక్ష్ణైశ్చ కైకేయీం రాజసంసది ।
సుమన్త్రః క్షోభయామాస భూయ ఏవ కృతాజ్జలిః ॥ 40 ॥
నైవ సా క్షుభ్యతే దేవీ న చ స్మ పరిదూయతే ।
న చాస్యా ముఖవర్ణస్య విక్రియా లక్ష్యతే తదా ॥ 41 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చత్రింశస్సర్గః ॥
