శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ షట్చత్వారింశస్సర్గః ।
తతస్తు తమసాతీరం రమ్యమాశ్రిత్య రాఘవః ।
సీతాముద్వీక్ష్య సౌమిత్రిమిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
ఇయమద్య నిశా పూర్వా సౌమిత్రే ప్రహితా వనమ్ ।
వనవాసస్య భద్రం తే స నోత్కణ్ఠితుమర్హసి ॥ 2 ॥
పశ్య శూన్యాన్యరణ్యాని రుదన్తీవ సమన్తతః ।
యథానిలయమాయద్భిర్నిలీనాని మృగద్విజైః ॥ 3 ॥
అద్యాయోధ్యా తు నగరీ రాజధానీ పితుర్మమ ।
సస్త్రీపుంసా గతానస్మాఞ్శోచిష్యతి న సంశయః ॥ 4 ॥
అనురక్తా హి మనుజా రాజానం బహుభిర్గుణైః ।
త్వాం చ మాం చ నరవ్యాఘ్ర శత్రుఘ్న భరతౌ తథా ॥ 5 ॥
పితరం చానుశోచామి మాతరం చ యశస్వినీమ్ ।
అపి వాన్ధౌ భవేతాం తు రుదన్తౌ తావభీక్ష్ణశః ॥ 6 ॥
భరతః ఖలు ధర్మాత్మా పితరం మాతరం చ మే ।
ధర్మార్థకామసహితైర్వాక్యైర్వాశ్వాసయిష్యతి ॥ 7 ॥
భరతస్యానృశంసత్వం విచిన్త్యాహం పునః పునః ।
నానుశోచామి పితరం మాతరం చాపి లక్ష్మణ ॥ 8 ॥
త్వయా కార్యం నరవ్యాఘ్ర మామనువ్రజతా కృతమ్ ।
అన్వేష్టవ్యా హి వైదేహ్యా రక్షణార్థే సహాయతా ॥ 9 ॥
అద్భిరేవ తు సౌమిత్రే వత్స్యామ్యద్య నిశామిమామ్ ।
ఏతధ్ది రోచతే మహ్యం వన్యేఽపి వివిధే సతి ॥ 10 ॥
ఏవముక్త్వా తు సౌమిత్రిం సుమన్త్రమపి రాఘవః ।
అప్రమత్తస్త్వమశ్వేషు భవ సౌమ్యేత్యువాచ హ ॥ 11 ॥
సోఽశ్వాన్సుమన్త్రః సంయమ్య సూర్యేఽస్తం సముపాగతే ।
ప్రభూతయవసాన్ కృత్వా బభూవ ప్రత్యనన్తరః ॥ 12 ॥
ఉపాస్య తు శివాం సన్ధ్యాం దృష్ట్వా రాత్రిముపస్థితామ్ ।
రామస్య శయనం చక్రే సూతః సౌమిత్రిణా సహ ॥ 13 ॥
తాం శయ్యాం తమసాతీరే వీక్ష్య వృక్షదలైః కృతామ్ ।
రామః సౌమిత్రిణా సార్ధం సభార్యస్సంవివేశ హ ॥ 14 ॥
సభార్యం సమ్ప్రసుప్తం తం భ్రాతరం వీక్ష్య లక్ష్మణః ।
కథయామాస సూతాయ రామస్య వివిధాన్ గుణాన్ ॥ 15 ॥
జాగ్రతో హ్యేవ తాం రాత్రిం సౌమిత్రేరుదితో రవిః ।
సూతస్య తమసాతీరే రామస్య బ్రువతో గుణాన్ ॥ 16 ॥
గోకులాకులతీరాయాస్తమసాయా విదూరతః ।
అవసత్తత్ర తాం రాత్రిం రామః ప్రకృతిభిస్సహ ॥ 17 ॥
ఉత్థాయ స మహాతేజాః ప్రకృతీస్తా నిశామ్య చ ।
అబ్రవీద్భ్రాతరం రామో లక్ష్మణం పుణ్యలక్షణమ్ ॥ 18 ॥
అస్మద్వ్యపేక్షాన్ సౌమిత్రే నిరపేక్షాన్ గృహేష్వపి ।
వృక్షమూలేషు సంసుప్తాన్ పశ్య లక్ష్మణ సామ్ప్రతమ్ ॥ 19 ॥
యథైతే నియమం పౌరాః కుర్వన్త్యస్మన్నివర్తనే ।
అపి ప్రాణాన్న్యసిష్యన్తి న తు త్యక్ష్యన్తి నిశ్చయమ్ ॥ 20 ॥
యావదేవ తు సంసుప్తా స్తావదేవ వయం లఘు ।
రథమారుహ్య గచ్ఛామః పన్థానమకుతోభయమ్ ॥ 21 ॥
అతో భూయోఽపి నేదానీమిక్ష్వాకుపురవాసినః ।
స్వపేయురనురక్తా మాం వృక్షమూలాని సంశ్రితాః ॥ 22 ॥
పౌరా హ్యాత్మకృతాద్దుఃఖాద్విప్రమోచ్యా నృపాత్మజైః ।
న తు ఖల్వాత్మనా యోజ్యా దుఃఖేన పురవాసినః ॥ 23 ॥
అబ్రవీల్లక్ష్మణో రామం సాక్షాద్ధర్మమివస్థితమ్ ।
రోచతే మే తథా ప్రాజ్ఞ క్షిప్ర మారుహ్యతామితి ॥ 24 ॥
అథ రామోఽబ్రవీచ్ఛ్రీమాన్సుమన్త్రం యుజ్యతాం రథః ।
గమిష్యామి తతోఽరణ్యం గచ్ఛ శీఘ్రమితః ప్రభో ॥ 25 ॥
సూతస్తత స్సత్త్వరితః స్యన్దనం తైర్హయోత్తమైః ।
యోజయిత్వ్రాఽథ రామాయ ప్రాఞ్జలిః ప్రత్యవేదయత్ ॥ 26 ॥
అయం యుక్తో మహాబాహో రథస్తే రథినాం వర ।
త్వమారోహస్వ భద్రం తే ససీత స్సహలక్ష్మణః ॥ 27 ॥
తం స్యన్దనమధిష్ఠాయ రాఘవ స్సపరిచ్ఛదః ।
శీఘ్రగామాకులావర్తాం తమసామతరన్నదీమ్ ॥ 28 ॥
స సన్తీర్య మహాబాహుః శ్రీమాన్ శివమకణ్టకమ్ ।
ప్రాపద్యత మహామార్గమభయం భయదర్శినామ్ ॥ 29 ॥
మోహనార్థం తు పౌరాణాం సూతం రామోఽబ్రవీద్వచః ।
ఉదఙ్ముఖః ప్రయాహి త్వం రథమాస్థాయ సారథే ॥ 30 ॥
ముహూర్తం త్వరితం గత్వా నివర్తయ రథం పునః ।
యథా న విద్యుః పౌరా మాం తథా కురు సమాహితః ॥ 31 ॥
రామస్య వచనం శ్రుత్వా తథా చక్రే స సారథిః ।
ప్రత్యాగమ్య చ రామస్య స్యన్దనం ప్రత్యవేదయత్ ॥ 32 ॥
తౌ సమ్ప్రయుక్తం తు రథం సమాస్థితౌ తదా ససీతౌ రఘువంశవర్ధనౌ ।
ప్రచోదయామాస తతస్తురఙ్గమాన్ స సారథిర్యేన పథా తపోవనమ్ ॥ 33 ॥
తత స్సమాస్థాయ రథం మహారథః ససారథిర్దాశరథిర్వనం యయౌ ।
ఉదఙ్ముఖం తం తు రథం చకార స ప్రయాణమాఙ్గల్య నిమిత్తదర్శనాత్ ॥ 34 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షట్చత్వారింశస్సర్గః ॥
