శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ ద్విపఞ్చాశస్సర్గః ।
సా తు తారాధిపముఖీ రావణేన సమీక్ష్య తమ్ ।
గృధ్రరాజం వినిహతం విలలాప సుదుఃఖితా ॥ 1 ॥
నిమిత్తం లక్షణజ్ఞానం శకునిస్వరదర్శనమ్ ।
అవశ్యం సుఖదుఃఖేషు నరాణాం ప్రతిదృశ్యతే ॥ 2 ॥
నూనం రామ న జానాసి మహద్వ్యసనమాత్మనః ।
ధావన్తి నూనం కాకుత్స్థం మదర్థం మృగపక్షిణః ॥ 3 ॥
అయం హి పాపచారేణ మాం త్రాతుమభిసఙ్గతః ।
శేతే వినిహతో భూమౌ మమాభాగ్యాద్విహఙ్గమః ॥ 4 ॥
త్రాహి మామద్య కాకుత్స్థ లక్ష్మణేతి వరాఙ్గనా ।
సుసన్త్రస్తా సమాక్రన్దచ్ఛృణ్వతాం తు యథాన్తికే ॥ 5 ॥
తాం క్లిష్టమాల్యాభరణాం విలపన్తీమనాథవత్ ।
అభ్యధావత్ వైదేహీం రావణో రాక్షసాధిపః ॥ 6 ॥
తాం లతామివ వేష్టన్తీమాలిఙ్గన్తీం మహాద్రుమాన్ ।
ముఞ్చ ముఞ్చేతి బహుశః ప్రవదన్రాక్షసాధిపః ॥ 7 ॥
క్రోశన్తీం రామ రామేతి రామేణ రహితాం వనే ।
జీవితాన్తాయ కేశేషు జగ్రాహాన్తకసన్నిభః ॥ 8 ॥
ప్రధర్షితాయాం సీతాయాం బభూవ సచరాచరమ్ ।
జగత్సర్వమమర్యాదం తమసాన్ధేన సంవృతమ్ ॥ 9 ॥
న వాతి మారుతస్తత్ర నిష్ప్రభోఽభూద్దివాకరః ।
దృష్ట్వా సీతాం పరామృష్టాం దీనాం దివ్యేన చక్షుషా ॥ 10 ॥
కృతం కార్యమితి శ్రీమాన్వ్యాజహార పితామహః ।
ప్రహృష్టా వ్యథితాశ్చాసన్సర్వే తే పరమర్షయః ॥ 11 ॥
దృష్ట్వా సీతాం పరామృష్టాం దణ్డకారణ్యవాసినః ।
రావణస్య వినాశం చ ప్రాప్తం బుద్ధ్వా యదృచ్ఛయా ॥ 12 ॥
స తు తాం రామ రామేతి రుదన్తీం లక్ష్మణేతి చ ।
జగామాదాయ చాకాశం రావణో రాక్షసాధిపః ॥ 13 ॥
తప్తాభరణజుష్టాఙ్గీ పీతకౌశేయవాసినీ ।
రరాజరాజపుత్రీ తువిద్యుత్సౌదామినీ యథా ॥ 14 ॥
ఉద్ధూతేన చ వస్త్రేణ తస్యాః పీతేన రావణః ।
అధికం పరిబభ్రాజ గిరిర్దీప్త ఇవాగ్నినా ॥ 15 ॥
తస్యాః పరమకల్యాణ్యాస్తామ్రాణి సురభీణి చ ।
పద్మపత్రాణి వైదేహ్యా అభ్యకీర్యన్త రావణమ్ ॥ 16 ॥
తస్యాః కౌశేయముద్ధూతమాకాశే కనకప్రభమ్ ।
బభౌ చాదిత్యరాగేణ తామ్రమభ్రమివాతపే ॥ 17 ॥
తస్యాస్తత్సునసం వక్త్రమాకాశే రావణాఙ్కగమ్ ।
న రరాజ వినా రామం వినాలమివ పఙ్కజమ్ ॥ 18 ॥
బభూవ జలదం నీలం భిత్త్వా చన్ద్ర ఇవోదితః ।
సులలాటం సుకేశాన్తం పద్మగర్భాభమవ్రణమ్ ॥ 19 ॥
శుక్లైస్సువిమలైర్దన్తై ప్రభావద్భిరలఙ్కృతమ్ ।
తస్యాస్తద్విమలం వక్త్రమాకాశే రావణాఙ్కగమ్ ॥ 20 ॥
రుదితం వ్యపమృష్టాస్రం చన్ద్రవత్ప్రియదర్శనమ్ ।
సునాసం చారుతామ్రోష్ఠమాకాశే హాటకప్రభమ్ ॥ 21 ॥
రాక్షసేన సమాధూతం తస్యాస్తద్వదనం శుభమ్ ।
శుశుభే న వినా రామన్దివా చన్ద్ర ఇవోదితః ॥ 22 ॥
సా హేమవర్ణా నీలాఙ్గం మైథిలీ రాక్షసాధిపమ్ ।
శుశుభే కాఞ్చనీ కాఞ్చీ నీలం మణిమివాశ్రితా ॥ 23 ॥
సా పద్మగౌరీ హేమాభా రావణం జనకాత్మజా ।
విద్యుద్ఘనమివావిశ్య శుశుభే తప్తభూషణా ॥ 24 ॥
తస్యా భూషణఘోషేణ వైదేహ్యా రాక్షసాధిపః ।
బభౌ సచపలో నీలస్సఘోష ఇవ తోయదః ॥ 25 ॥
ఉత్తమాఙ్గాచ్చ్యుతా తస్యాః పుష్పవృష్టిస్సమన్తతః ।
సీతాయా హ్రిమమాణాయాః పపాత ధరణీతలే ॥ 26 ॥
సా తు రావణవేగేన పుష్పవృష్టిః సమన్తతః ।
సమాధూతా దశగ్రీవం పునరేవాభ్యవర్తత ॥ 27 ॥
అభ్యవర్తత పుష్పాణాం ధారా వైశ్రవణానుజమ్ ।
నక్షత్రమాలా విమలా మేరుం నగమివోన్నతమ్ ॥ 28 ॥
చరణాన్నూపురం భ్రష్టం వైదేహ్యా రత్నభూషితమ్ ।
విద్యున్మణ్డలసఙ్కాశం పపాత మధురస్వనమ్ ॥ 29 ॥
తరుప్రవాలరక్తా సా నీలాఙ్గం రాక్షసేశ్వరమ్ ।
ప్రాశోభయత వైదేహీ గజం కక్ష్యేవ కాఞ్చనీ ॥ 30 ॥
తాం మహోల్కామివాకాశే దీప్యమానాం స్వతేజసా ।
జహారాఽకాశమావిస్య సీతాం వైశ్రవణానుజః ॥ 31 ॥
తస్యాస్తాన్యగ్నివర్ణాని భూషణాని మహీతలే ।
సఘోషాణ్యవకీర్యన్త క్షీణాస్తారా ఇవామ్బరాత్ ॥ 32 ॥
తస్యాస్స్తనాన్తరాద్భ్రష్టో హారస్తారాధిపద్యుతిః ।
వైదేహ్యా నిపతన్భాతి గఙ్గేవ గగనాచ్చ్యుతా ॥ 33 ॥
ఉత్పాతవాతాభిహతా నానాద్విజగణాయుతాః ।
మాభైరితి విధూతాగ్రా వ్యాజహ్రురివ పాదపాః ॥ 34 ॥
నలిన్యో ధ్వస్తకమలాస్త్రస్తమీనజలేచరాః ।
సఖీమివ గతోచ్ఛ్వాసామన్వశోచన్త మైథిలీమ్ ॥ 35 ॥
సమన్తాదభిసమ్పత్య సింహవ్యాఘ్రమృగద్విజాః ।
అన్వధావంస్తదా రోషాత్సీతాం ఛాయానుగామినః ॥ 36 ॥
జలప్రపాతాస్రముఖాశ్శృఙ్గైరుచ్ఛ్రితబాహుభిః ।
సీతాయాం హ్రియమాణాయాం విక్రోశన్తీవ పర్వతాః ॥ 37 ॥
హ్రియమాణాం తు వైదేహీం దృష్ట్వా దీనో దివాకరః ।
ప్రతిధ్వస్తప్రభశ్శ్రీమానాసీత్పాణ్డరమణ్డలః ॥ 38 ॥
నాస్తి ధర్మః కుతస్సత్యం నార్జవం నానృశంసతా ।
యత్ర రామస్య వైదేహీం భార్యాం హరతి రావణః ॥ 39 ॥
ఇతి సర్వాణి భూతాని గణశః పర్యదేవయన్ ।
విత్రస్తకా దీనముఖా రురుదుర్మృగపోతకాః ॥ 40 ॥
ఉద్వీక్ష్యోద్వీక్ష్య నయనైరస్రపాతావిలేక్షణాః ।
సుప్రవేపితగాత్రాశ్చ బభూవుర్వనదేవతాః ॥ 41 ॥
విక్రోశన్తీం దృఢం సీతాం దృష్ట్వా దుఃఖం తథా గతామ్ ।
తాం తు లక్ష్మణ రామేతి క్రోశన్తీం మధురస్వరమ్ ॥ 42 ॥
అవేక్షమాణాం బహుశో వైదేహీం ధరణీతలమ్ ।
స తామాకులకేశాన్తాం విప్రమృష్టవిశేషకామ్ ॥ 43 ॥
జహారాత్మ వినాశాయ దశగ్రీవో మనస్స్వినీమ్ ।
తతస్తు సా చారుదతీ శుచిస్మితా వినాకృతా బన్ధుజనేన మైథిలీ ।
అపశ్యతీ రాఘవలక్ష్మణావుభౌ వివర్ణవక్త్రాభయభారపీడితా ॥ 44 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే ద్విపఞ్చాశస్సర్గః ॥
