శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ త్రిసప్తతితమస్సర్గః ।
సశ్రూత్వా తు పితరం వృత్తం భ్రాతరౌ చ వివాసితౌ ।
భరతో దుఃఖసన్తప్త ఇదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
కిం ను కార్యం హతస్యేహ మమ రాజ్యేన శోచతః ।
విహీనస్యాథ పిత్రా చ భ్రాత్రా పితృసమేన చ ॥ 2 ॥
దుఃఖే మే దుఃఖమకరోర్వ్రణే క్షారమివాదధాః ।
రాజానం ప్రేతభావస్థం కృత్వా రామం చ తాపసమ్ ॥ 3 ॥
కులస్య త్వమభావాయ కాలరాత్రిరివాఽగతా ।
అఙ్గారముపగూహ్య స్మ పితా మే నావబుద్ధవాన్ ॥ 4 ॥
మృత్యుమాపాదితో పితా త్వయా మే పాపదర్శిని ।
సుఖం పరిహృతం మోహాత్కులేఽస్మిన్కులపాంసని ॥ 5 ॥
త్వాం ప్రాప్య హి పితా మేఽద్య సత్యసన్ధో మహాయశాః ।
తీవ్రదుఃఖాభిసన్తప్తో వృత్తో దశరథో నృపః ॥ 6 ॥
వినాశితో మహారాజః పితా మే ధర్మవత్సలః ।
కస్మాత్ప్రవ్రాజితో రామః కస్మాదేవ వనం గతః ॥ 7 ॥
కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ పుత్రశోకాభిపీడితే ।
దుష్కరం యది జీవేతాం ప్రాప్య త్వాం జననీం మమ ॥ 8 ॥
ననుత్వార్యోఽపి ధర్మాత్మా త్వయి వృతిమనుత్తమామ్ ।
వర్తతే గురువృత్తిజ్ఞో యథా మాతరి వర్తతే ॥ 9 ॥
తస్యాః పుత్రం కృతాఽత్మానం చీరవల్కలవాససమ్ ।
ప్రస్థాప్య వనవాసాయ కథం పాపే న శోచసి ॥ 10 ॥
అపాపదర్శనం శూరం కృతాత్మానం యశస్వినమ్ ।
ప్రవ్రాజ్య చీరవసనం కిన్ను పశ్యసి కారణమ్ ॥ 11 ॥
లుబ్ధాయా విదితో మన్యే న తేఽహం రాఘవం ప్రతి ।
తథాహ్యనర్ధో రాజ్యార్థం త్వయాఽనీతో మహానయమ్ ॥ 12 ॥
అహం హి పురుషవ్యాఘ్రావపశ్యన్రామలక్ష్మణౌ ।
కేన శక్తిప్రభావేన రాజ్యం రక్షితుముత్సహే ॥ 13 ॥
తం హి నిత్యం మహారాజో బలవన్తం మహాబలః ।
ఉపాశ్రితోఽభూద్ధర్మాత్మా మేరుర్మేరువనం యథా ॥ 14 ॥
సోఽహం కథమిమం భారం మహాధుర్యసముద్ధృతమ్ ।
దమ్యోధురమివాఽఽసాద్య వహేయం కేనచౌజసా ॥ 15 ॥
అథవా మే భవేచ్ఛక్తిర్యోగైర్బుద్ధిబలేన వా ।
సకామాం న కరిష్యామి త్వామహం పుత్రగర్ధినీమ్ ॥ 16 ॥
న మే వికాఙ్క్షా జాయేత త్యక్తుం త్వాం పాపనిశ్చయామ్ ।
యది రామస్య నావేక్షా త్వయి స్యాన్మాతృవత్సదా ॥ 17 ॥
ఉత్పన్నాతు కథం బుద్ధిస్తవేయం పాపదర్శిని ।
సాధుచారిత్రవిభ్రష్టే పూర్వేషాం నో విగర్హితా ॥ 18 ॥
అస్మిన్కులే హి పూర్వేషాం జ్యేష్ఠో రాజ్యేఽభిషిచ్యతే ।
అపరే భ్రాతరస్తస్మిన్ప్రవర్తన్తే సమాహితాః ॥ 19 ॥
న హి మన్యే నృశంసే త్వం రాజధర్మమవేక్షసే ।
గతిం వా న విజానాసి రాజవృత్తస్య శాశ్వతీమ్ ॥ 20 ॥
సతతం రాజవృత్తే హి జ్యేష్ఠో రాజ్యేఽభిషిచ్యతే ।
రాజ్ఞామేతత్సమం తత్స్యాదిక్ష్వాకూణాం విశేషతః ॥ 21 ॥
తేషాం ధర్మైకరక్షాణాం కులచారిత్రశోభినామ్ ।
అద్య చారిత్రశౌణ్డీర్యం త్వాం ప్రాప్య వినివర్తితమ్ ॥ 22 ॥
తవాపి సుమహాభాగా జనేన్ద్రాః కులపూర్వగాః ।
బుద్ధేర్మోహః కథమయం సమ్భూతస్త్వయి గర్హితః ॥ 23 ॥
న తు కామం కరిష్యామి తవాఽహం పాపనిశ్చయే ।
త్వయా వ్యసనమారబ్ధం జీవితాన్తకరం మమ ॥ 24 ॥
ఏషత్విదానీమేవాహమప్రియార్థం తవానఘమ్ ।
నివర్తయిష్యామి వనాద్భ్రాతరం స్వజనప్రియమ్ ॥ 25 ॥
నివర్తయిత్వా రామం చ తస్యాహం దీప్తతేజసః ।
దాసభూతో భవిష్యామి సుస్థిరేణాన్తరాత్మనా ॥ 26 ॥
ఇత్యేవముక్త్వా భరతో మహాత్మా ప్రియేతరైర్వాక్యగణైస్తుదంస్తామ్ ।
శోకాతురశ్చాపి ననాద భూయః సింహో యథా పర్వతగహ్వరస్థః ॥ 27 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే త్రిసప్తతితమస్సర్గః ॥
