శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకోననవతితమస్సర్గః ।
తతశ్శరాన్ దాశరథిస్సన్ధాయామిత్రకర్శణః ।
ససర్జరాక్షసేన్ద్రాయకృద్ధస్సర్పైవశ్వసన్ ॥ 1 ॥
తస్యజ్యాతలనిర్ఘోషం స శ్రుత్వారాక్షసాధిపః ।
వివర్ణవదనోభూత్వాలక్ష్మణంసముదైక్షత ॥ 2 ॥
విషణ్ణవదనన్దృష్టవారాక్షసంరావణాత్మజే ।
సౌమిత్రింయుద్ధసంయుక్తమ్ప్రత్యువాచవిభీషణః ॥ 3 ॥
నిమిత్తాన్యుపపశ్యామియాన్యస్మిన్ రావణాత్మజే ।
త్వరతేనమహాబాహోభగ్నఏష న సంశయః ॥ 4 ॥
తతస్సన్ధాయసౌమిత్రిశ్శరానగ్నిశిఖోపమాన్ ।
ముమోచనిశితాంస్తస్మిన్ సర్పానివమహావిషాన్ ॥ 5 ॥
శక్రాశనిసమస్పర్శైర్లక్ష్మణేనాహతశ్శరైః ।
ముహూర్తమభవన్మూక్షఃసర్వసఙ్క్షుభితేన్ద్రియః ॥ 6 ॥
ఉపలభ్యముహూర్తేనసఞ్జ్ఞామ్ప్రత్యాగతేన్ద్రియః ।
దదర్శావస్థితంవీరంవీరోదశరథాత్మజమ్ ॥ 7 ॥
సోఽభిచక్రామసౌమిత్రింరోషాత్సంరక్తలోచనః ।
అబ్రవీచ్చైనమాసాద్యపునస్సపరుషంవచః ॥ 8 ॥
కిం న స్మరసితద్యుద్ధేప్రథమేమత్పరాక్రమమ్ ।
నిబద్ధస్త్వంసహభ్రాత్రాయదాభువివిచేష్టసే ॥ 9 ॥
యువాఙ్ఖలుమహాయుద్ధేశక్రానిసమైశ్శరైః ।
శాయితౌప్రథమమ్భూమౌవిసఞ్జ్ఞౌసపురస్సరౌ ॥ 10 ॥
స్మృతిర్వానాస్తితేమన్యేవ్యక్తంవాయమసాదనమ్ ।
గన్తుమిచ్ఛసియస్మాత్త్వమన్ధర్షయితుమిచ్ఛసి ॥ 11 ॥
యదితేప్రథమేయుద్ధే న దృష్టోమత్పరాక్రమః ।
అద్యతేదర్శయిష్యామితిష్ఠేదానీంవ్యవస్థితః ॥ 12 ॥
ఇత్యుక్త్వాసప్తభిర్భాణైరభివివ్యాథలక్ష్మణమ్ ।
దశభిస్తుహనూమన్తన్తీక్ష్ణధాశ్శరోత్తమైః ॥ 13 ॥
తతఃశరశతేనైవసుప్రయుక్తేనవీర్యవాన్ ।
క్రోథావ్దిగుణసమ్రబ్ధోనిర్బిభేదవిభీషణమ్ ॥ 14 ॥
తద్దష్టవేన్ద్రజితాకర్మకృతంరామానుజస్తదా ।
అచిన్తయిత్వాప్రహసన్నైతత్కిఞ్చిదితిబ్రువన్ ॥ 15 ॥
ముమోచ చ శరాన్ ఘోరాన్ సమ్గృహ్యనరపుఙ్గవః ।
అభీతవదనఃక్రుద్ధోరావణింలక్ష్మణోయుధి ॥ 16 ॥
నైవంరణగతాఃశూరాఃప్రహరన్తినిశాచర ।
లఘవశ్చాల్పవీర్యాశ్చశరాసుఖాస్తవహీమే ॥ 17 ॥
నైవంశూరాస్తుయుధ్యన్తేసమరేజయకాఙ్క్షిణః ।
ఇత్యేవన్తమ్బ్రువాణస్తుధన్వీశరైరభివవర్ష హ ॥ 18 ॥
స్యబాణైస్సువిధ్వస్తఙ్కవచఙ్కాఞ్చనమ్మహత్ ।
వ్యశీర్యతరథోపస్థేతారాజాలమివ్బారాత్ ॥ 19 ॥
విధూతవర్మానారాచైర్భభూవ స కృతవ్రణః ।
ఇన్ద్రజిత్సమరేవీరఃప్రత్యూషేభానుమానివ ॥ 20 ॥
తతఃశరసహస్రేణసఙ్క్రుద్ధోరావణాత్మజః ।
బిభేదసమరేవీరోలక్ష్మణమ్భీమవిక్రమః ॥ 21 ॥
వ్యశీర్యతమహద్ధివ్యఙ్కవచంలక్ష్మణస్య చ ।
కృతప్రతికృతాన్యోన్యమ్బభూవతురభిద్రుతౌ ॥ 22 ॥
అభీక్ష్ణన్నిశ్శ్వసన్తౌతౌయుధ్యేతాన్తుములంయుధి ।
శరసఙ్కృత్తసర్వాఙ్గౌసర్వతోరుధిరోక్షితౌ ॥ 23 ॥
సుదీర్ఘకాలన్తౌవీరావన్యోన్యనిశితైఃశరైః ।
తతక్షతుర్మహాత్మానౌరణకర్మవిహారదౌ ॥ 24 ॥
బభూవతుశ్చాత్మజయేయత్తౌభీమపరాక్రమౌ ।
తౌశరౌఘైస్తదాకీర్ణౌనికృత్తకవచధ్వజౌ ॥ 25 ॥
సృజన్తౌరుధిరఞ్చోష్ణఞ్జలమ్ప్రస్రవణావివ ।
శరవర్షన్తతోఘోరమ్ముఞ్చతోర్భీమనిఃస్వనమ్ ॥ 26 ॥
సాసారయోరివాకాశేనీలయోఃకాలమేఘయోః ।
తయోరథమహాన్కాలోవ్యత్యయాద్యుధ్యమానయోః ॥ 27 ॥
న చ తౌయుద్ధవైముఖ్యంశ్రమంవాప్యుపజగ్మతుః ।
అస్త్రాణ్యస్త్రవిదాంశ్రేష్ఠౌదర్శయన్తౌపునఃపునః ॥ 28 ॥
శరానుచ్ఛావచాకారానన్తరిక్షేబబన్ధతుః ।
న్యపేతదోషమస్యన్తౌలఘుచిత్రం చ సుష్ఠు చ ॥ 29 ॥
ఉభౌతుతుములఙ్ఘోరఞ్చక్రతుర్నరరాక్షసౌ ।
తయోఃపృథక్ పృథభగీమశ్శుశ్రువేతలనిస్స్వనః ॥ 30 ॥
ప్రకమ్పయన్జనఙ్ఘోరోనిర్ఘాతైవదారుణః ।
సతయోఃభ్రాజతేశబ్దస్తదాసమరయత్తయోః ॥ 31 ॥
సుఘోరయోర్నిష్టనతోర్గగనేమేఘయోరివ ।
సువర్ణపుఙ్ఖైర్నారాచైర్బలవన్తౌకృతవ్రణౌ ॥ 32 ॥
ప్రసుస్రువాతేరుధిరఙ్కీర్తిమన్తౌజయేధృతౌ ।
తేగాత్రయోర్నిపతితారుక్మపుఙ్ఖాఃశరాయుధి ॥ 33 ॥
అసృదగిగ్ధావినిష్పేతుర్వివిశుర్ధరణీతలమ్ ।
అన్యేసునిశితైశ్శస్త్రైరాకాశేసఞ్జఘట్టిరే ॥ 34 ॥
బభఞ్జుశ్చిచ్ఛిదుశ్చైవతయోర్బాణాఃసహస్రశః ।
సబభూవరణేఘోరస్తయోర్బాణమయశ్చయః ॥ 35 ॥
అగ్నిభ్యామివదీప్తాభ్యాంసత్రేకుశమయశ్చయః ।
తయోఃకృతవ్రణౌదేహౌశుశుభాతేమహాత్మనోః ॥ 36 ॥
సుపుష్పావివనిష్పత్రౌవనేశాల్మలికింశుకౌ ।
చక్రతుస్తుములఙ్ఘోరంసన్నిపాతమ్ముహుర్ముహుః ॥ 37 ॥
ఇన్ద్రజిల్లక్ష్మణశ్చైవపరస్పరవధైషిణౌ ।
లక్ష్మణోరావణింయుద్ధేరావణిశ్చాపిలక్ష్మణమ్ ॥ 38 ॥
అన్యోన్యన్తావభిఘ్నన్తౌ న శ్రమమ్ప్రతిపద్యతామ్ ।
బాణజాలైశ్శరీరస్థైరవగాఢైస్తరస్వినౌ ॥ 39 ॥
శుశుభాతేమహావీర్యౌప్రరూఢావివపర్వతౌ ।
తయోరుధిరసిక్తానిసమ్వృతాన్తిశరైర్భృశమ్ ॥ 40 ॥
బభ్రాజుఃసర్వగాత్రాణిజ్వలన్తైవపావకాః ।
తయోరథమహాన్ కాలోవ్యతీయాద్యుధ్యమానయోః ॥ 41 ॥
న చ తౌయుద్ధవైముఖ్యంశ్రమంవాప్యుపజగ్మతుః ।
అథసమరపరిశ్రమన్నిహన్తుంసమరముఖేష్వజితస్యలక్ష్మణస్య ।
ప్రియహితముపపాదయన్మహౌత్మాస్సమరముపేత్యవిభీషణోఽవతస్థే ॥ 42 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ఏకోననవతితమస్సర్గః ॥
