శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ షట్షష్టితమస్సర్గః ।
తమగ్నిమివ సంశాన్తమమ్బుహీనమివార్ణవమ్ ।
హతప్రభమివాఽఽదిత్యం స్వర్గస్థం ప్రేక్ష్య పార్థివమ్ ॥ 1 ॥
కౌసల్యా బాష్పపూర్ణాక్షీ వివిధాం శోకకర్శితా ।
ఉపగృహ్య శిరో రాజ్ఞః కైకేయీం ప్రత్యభాషత ॥ 2 ॥
తమగ్నిమివ సంశాన్తమమ్బుహీనమివార్ణవమ్ ।
హతప్రభమివాఽఽదిత్యం స్వర్గస్థం ప్రేక్ష్య పార్థివమ్ ॥ 3 ॥
కౌసల్యా బాష్పపూర్ణాక్షీ వివిధాం శోకకర్శితా ।
ఉపగృహ్య శిరో రాజ్ఞః కైకేయీం ప్రత్యభాషత ॥ 4 ॥
సకామా భవ కైకేయి భుఙ్క్ష్వ రాజ్యమకణ్టకమ్ ।
త్యక్త్వా రాజానమేకాగ్రా నృశంసే దుష్టచారిణి ॥ 5 ॥
విహాయ మాం గతో రామః భర్తా చ స్వర్గతో మమ ।
విపథే సార్థహీనేవ నాహం జీవితుముత్సహే ॥ 6 ॥
భర్తారం తం పరిత్యజ్య కా స్త్రీ దైవతమాత్మనః ।
ఇచ్ఛేజ్జీవితుమన్యత్ర కైకేయ్యాస్త్యక్తధర్మణః ॥ 7 ॥
న లుబ్ధో బుధ్యతే దోషాన్ కిమ్పాకమివ భక్షయన్ ।
కుబ్జానిమిత్తం కైకేయ్యా రాఘవాణాం కులం హతమ్ ॥ 8 ॥
అనియోగే నియుక్తేన రాజ్ఞా రామం వివాసితమ్ ।
సభార్యం జనకశ్శ్రుత్వా పరితప్స్యత్యహం యథా ॥ 9 ॥
స మామనాథాం విధవాం నాద్య జానాతి ధార్మికః ।
రామః కమలపత్రాక్షః జీవన్నాశమితో గతః ॥ 10 ॥
విదేహరాజస్య సుతా తథా సీతా తపస్వినీ ।
దుఃఖస్యానుచితా దుఃఖం వనే పర్యుద్విజిష్యతి ॥ 11 ॥
నదతాం భీమఘోషాణాం నిశాసు మృగపక్షిణామ్ ।
నిశమ్య నూనం సన్త్రస్తా రాఘవం సంశ్రయిష్యతి ॥ 12 ॥
వృద్ధశ్చైవాల్పపుత్రశ్చ వైదేహీమనుచిన్తయన్ ।
సోఽపి శోకసమావిష్టో నను త్యక్ష్యతి జీవితమ్ ॥ 13 ॥
సాఽహమద్యైవ దిష్టాన్తం గమిష్యామి పతివ్రతా ।
ఇదం శరీర మాలిఙ్గ్య ప్రవేక్ష్యామి హుతాశనమ్ ॥ 14 ॥
తాం తతస్సమ్పరిష్వజ్య విలపన్తీం తపస్వినీమ్ ।
వ్యపనీయ సుదుఃఖార్తాం కౌసల్యాం వ్యావహారికాః ॥ 15 ॥
తైలద్రోణ్యామథామాత్యా సమ్వేశ్య జగతీపతిమ్ ।
రాజ్ఞస్సర్వాణ్యథాదిష్టాశ్చక్రుః కర్మాణ్యనన్తరమ్ ॥ 16 ॥
న తు సఙ్కలనం రాజ్ఞో వినా పుత్రేణ మన్త్రిణః ।
సర్వజ్ఞాః కర్తుమీషుస్తే తతో రక్షన్తి భూమిపమ్ ॥ 17 ॥
తైలద్రోణ్యాం తు సచివైశ్శాయితం తం నరాధిపమ్ ।
హా మృతోఽయమితి జ్ఞాత్వా స్త్రియస్తాః పర్యదేవయన్ ॥ 18 ॥
బాహూనుద్యమ్య కృపణాః నేత్రప్రస్రవణైర్ముఖైః ।
రుదన్త్య శ్శోకసన్తప్తాః కృపణం పర్యదేవయన్ ॥ 19 ॥
హా మహారాజ రామేణ సతతం ప్రియవాదినా ।
విహీనాస్సత్యసన్ధేన కిమర్థం విజహాసి నః ॥ 20 ॥
కైకేయ్యా దుష్టభావాయాః రాఘవేణ వియోజితాః ।
కథం పతిఘ్నయా వత్స్యామ స్సమీపే విధవా వయమ్ ॥ 21 ॥
స హి నాథస్సదాస్మాకం తవ చ ప్రభురాత్మవాన్ ।
వనం రామో గతశ్శ్రీమాన్విహాయ నృపతిశ్రియమ్ ॥ 22 ॥
త్వయా తేన చ వీరేణ వినా వ్యసనమోహితాః ।
కథం వయం నివత్స్యామః కైకేయ్యా చ విదూషితాః ॥ 23 ॥
యయా తు రాజా రామశ్చ లక్ష్మణశ్చ మహాబలః ।
సీతయా సహ సన్త్యక్తా స్సాకమన్యం న హాస్యతి ॥ 24 ॥
తా బాష్పేణ చ సంవీతాశ్శోకేన విపులేన చ ।
వ్యవేష్టన్త నిరానన్దా రాఘవస్య వరస్త్రియః ॥ 25 ॥
నిశా చన్ద్రవిహీనేవ స్త్రీవ భర్తృవివర్జితా ।
పురీ నారాజతాయోధ్యా హీనా రాజ్ఞా మహాత్మనా ॥ 26 ॥
బాష్పపర్యాకులజనా హాహాభూతకులాఙ్గనా ।
శూన్యచత్వరవేశ్మాన్తా న బభ్రాజ యథాపురమ్ ॥ 27 ॥
గతే తు శోకాత్ త్రిదివం నరాధిపే మహీతలస్థాసు నృపాఙ్గనాసు చ ।
నివృత్తచారస్సహసా గతో రవిః ప్రవృత్తచారా రజనీ హ్యుపస్థితా ॥ 28 ॥
ఋతే తు పుత్రాద్ధహనం మహీపతేర్నరోచయన్తే సుహృదస్సమాగతాః ।
ఇతీవ తస్మిన్ శయనే న్యవేశయన్ వనిచిన్త్య రాజానమచిన్త్య దర్శనమ్ ॥ 29 ॥
గతప్రభా ద్యౌరివ భాస్కరం వినా వ్యపేతనక్షత్రగణేవ శర్వరీ ।
పురీ బభాసే రహితా మహాత్మనా న చాస్రకణ్ఠాఽకులమార్గచత్వరా ॥ 30 ॥
నరాశ్చ నార్యశ్చ సమేత్య సఙ్ఘశః విగర్హమాణా భరతస్య మాతరమ్ ।
తదా నగర్యాం నరదేవసఙ్క్షయే బభూవురార్తా న చ శర్మ లేభిరే ॥ 31 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షట్షష్టితమస్సర్గః ॥
