శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ అష్టసప్తతితమస్సర్గః ।
అథ యాత్రాం సమీహన్తం శత్రుఘ్నో లక్ష్మణానుజః ।
భరతం శోకసన్తప్తమిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
గతిర్య స్సర్వభూతానాం దుఃఖే కిం పునరాత్మనః ।
స రామ స్సత్త్వసమ్పన్నః స్త్రియా ప్రవ్రాజితో వనమ్ ॥ 2 ॥
బలవాన్వీర్యసమ్పన్నో లక్ష్మణో నామ యోఽప్యసౌ ।
కిం న మోచయతే రామం కృత్వా స్మ పితృనిగ్రహమ్ ॥ 3 ॥
పూర్వమేవ తు నిగ్రాహ్య స్సమవేక్ష్య నయానయౌ ।
ఉత్పథం యస్సమారూఢో రాజా నార్యా వశం గతః ॥ 4 ॥
ఇతి సమ్భాషమాణే తు శత్రుఘ్నే లక్ష్మణానుజే ।
ప్రాగ్ద్వారేఽభూత్తదా కుబ్జా సర్వాభరణభూషితా ॥ 5 ॥
లిప్తా చన్దనసారేణ రాజవస్త్రాణి బిభ్రతీ ।
వివిధం వివిధై స్తైస్తైర్భూషణైశ్చ విభూషితా ॥ 6 ॥
మేఖలాదామభిశ్చిత్రైరన్యైశ్చ శుభభూషణైః ।
బభాసే బహుభిర్బద్ధా రజ్జుబద్ధేవ వానరీ ॥ 7 ॥
తాం సమీక్ష్య తదా ద్వాస్స్థాస్సుభృశం పాపకారిణీమ్ ।
గృహీత్వాఽకరుణాం కుబ్జాం శత్రుఘ్నాయ న్యవేదయన్ ॥ 8 ॥
యస్యాః కృతే వనే రామో న్యస్తదేహశ్చ వః పితా ।
సేయం పాపా నృశంసా చ తస్యాః కురు యథామతి ॥ 9 ॥
శత్రుఘ్నశ్చ తదాజ్ఞాయ వచనం భృశదుఃఖితః ।
అన్తఃపురచరాన్సర్వానిత్యువాచ ధృత వ్రతః ॥ 10 ॥
తీవ్రముత్పాదితం దుఃఖం భ్రాత్రూణాం మే తథా పితుః ।
యయా సేయం నృశంసస్య కర్మణః ఫలమశ్నుతామ్ ॥ 11 ॥
ఏవముక్త్వా తు తేనాశు సఖీజనసమావృతా ।
గృహీతా బలవత్కుబ్జా సా తద్గృహమనాదయత్ ॥ 12 ॥
తత స్సుభృశసన్తప్తస్తస్యా స్సర్వ స్సఖీజనః ।
క్రుద్ధమాజ్ఞాయ శత్రుఘ్నం విపలాయత సర్వశః ॥ 13 ॥
ఆమన్త్రయత కృత్స్న శ్చ తస్యా స్సర్వ స్సఖీజనః ।
యథాఽయం సముపక్రాన్తో నిశ్శేషాం నః కరిష్యతి ॥ 14 ॥
సానుక్రోశాం వదాన్యాం చ ధర్మజ్ఞాం చ యశస్వినీమ్ ।
కౌసల్యాం శరణం యామ సా హి నోఽస్తు ధ్రువా గతిః ॥ 15 ॥
స చ రోషేణ తామ్రాక్ష శ్శత్రుఘ్న శ్శత్రుతాపనః ।
విచకర్ష తదా కుబ్జాం క్రోశన్తీం ధరణీతలే ॥ 16 ॥
తస్యా హ్యాకృష్యమాణాయా మన్థరాయా స్తతస్తతః ।
చిత్రం బహువిధం భాణ్డం పృథివ్యాం తద్వ్యశీర్యత ॥ 17 ॥
తేన భాణ్డేన సంస్తీర్ణం శ్రీమద్రాజనివేశనమ్ ।
అశోభత తదా భూయః శారదం గగనం యథా ॥ 18 ॥
స బలీ బలవత్క్రోధాద్గృహీత్వా పురుషర్షభః ।
కైకేయీమభినిర్భర్త్స్య బభాషే పరుషం వచః ॥ 19 ॥
తైర్వాక్యైః పరుషైర్దుఃఖైః కైకేయీ భృశదుఃఖితా ।
శత్రుఘ్నభయసన్త్రస్తా పుత్రం శరణమాగతా ॥ 20 ॥
తం ప్రేక్ష్య భరతః క్రుద్ధం శత్రుఘ్నమిదమబ్రవీత్ ।
అవధ్యా స్సర్వభూతానాం ప్రమదాః క్షమ్యతామితి ॥ 21 ॥
హన్యామహమిమాం పాపాం కైకేయీం దుష్టచారిణీమ్ ।
యది మాం ధార్మికో రామో నాసూయేన్మాతృఘాతకమ్ ॥ 22 ॥
ఇమామపి హతాం కుబ్జాం యది జానాతి రాఘవః ।
త్వాం చ మాం చ హి ధర్మాత్మా నాభిభాషిష్యతే ధ్రువమ్ ॥ 23 ॥
భరతస్య వచశ్శ్రుత్వా శత్రుఘ్నో లక్ష్మణానుజః ।
న్యవర్తత తతో రోషాత్తాం ముమోచ చ మన్థరామ్ ॥ 24 ॥
సా పాదమూలే కైకేయ్యా మన్థరా నిపపాత హ ।
నిశ్శ్వసన్తీ సుదుఃఖార్తా కృపణం విలలాప చ ॥ 25 ॥
శత్రుఘ్నవిక్షేపవిమూఢసఞ్జ్ఞాం సమీక్ష్య కుబ్జాం భరతస్య మాతా ।
శనైస్సమాశ్వాసయదార్తరూపాం క్రౌఞ్చీం విలగ్నామివ వీక్షమాణామ్ ॥ 26 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టసప్తతితమస్సర్గః ॥
