శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ షోడశస్సర్గః ।
తదన్తఃపురద్వారం సమతీత్య జనాకులమ్ ।
ప్రవివిక్తాం తతః కక్ష్యామాససాద పురాణవిత్ ॥ 1 ॥
ప్రాసకార్ముకబిభ్రద్భిర్యువభిర్మృష్టకుణ్డలైః ।
అప్రమాదిభిరేకాగ్రై స్స్వనురక్తైరధిష్ఠితామ్ ॥ 2 ॥
తదన్తఃపురద్వారం సమతీత్య జనాకులమ్ ।
ప్రవివిక్తాం తతః కక్ష్యామాససాద పురాణవిత్ ॥ 3 ॥
ప్రాసకార్ముకబిభ్రద్భిర్యువభిర్మృష్టకుణ్డలైః ।
అప్రమాదిభిరేకాగ్రై స్స్వనురక్తైరధిష్ఠితామ్ ॥ 4 ॥
తత్ర కాషాయిణో వృద్ధాన్ వేత్రపాణీన్ స్వలఙ్కృతాన్ ।
దదర్శ విష్ఠితాన్ ద్వారి స్త్ర్యధ్యక్షాన్సుసమాహితాన్ ॥ 5 ॥
తే సమీక్ష్య సమాయాన్తం రామప్రియచికీర్షవః ।
సహసోత్పతితాస్సర్వే స్వాసనేభ్యస్ససమ్భ్రమాః ॥ 6 ॥
తానువాచ వినీతాత్మా సూతపుత్రః ప్రదక్షిణః ।
క్షిప్రమాఖ్యాత రామాయ సుమన్న్త్రో ద్వారి తిష్ఠతి ॥ 7 ॥
తే రామముపసఙ్గమ్య భర్తుః ప్రియచికీర్షవః ।
సహభార్యాయ రామాయ క్షిప్రమేవాభిచక్షిరే ॥ 8 ॥
ప్రతివేదితమాజ్ఞాయ సూతమభ్యన్తరం పితుః ।
తత్రైవానాయయామాస రాఘవప్రియకామ్యయా ॥ 9 ॥
తం వైశ్రవణసఙ్కాశముపవిష్టం స్వలఙ్కృతమ్ ।
దదర్శ సూతః పర్య్యఙ్కే సౌవర్ణే సోత్తరచ్ఛదే ॥ 10 ॥
వరాహరుధిరాభేణ శుచినా చ సుగన్ధినా ।
అనులిప్తం పరార్ధ్యేన చన్దనేన పరన్తపమ్ ॥ 11 ॥
స్థితయా పార్శ్వతశ్చాపి వాలవ్యజనహస్తయా ।
ఉపేతం సీతయాభూయశ్చిత్రయా శశినం యథా ॥ 12 ॥
తం తపన్తమివాదిత్యముపపన్నం స్వతేజసా ।
వవన్దే వరదం వన్దీ వినయజ్ఞో వినీతవత్ ॥ 13 ॥
ప్రాఞ్జలిస్సుముఖం దృష్ట్వా విహారశయనాసనే ।
రాజపుత్రమువాచేదం సుమన్త్రో రాజసత్కృతః ॥ 14 ॥
కౌశల్యాసుప్రజా రామ పితా త్వాం ద్రష్టుమిచ్ఛతి ।
మహిష్యా సహ కైకేయ్యా గమ్యతాం తత్ర మా చిరమ్ ॥ 15 ॥
ఏవముక్తస్తు సంహృష్టో నరసింహో మహాద్యుతిః ।
తతస్సమ్మానయామాస సీతామిదమువాచ హ ॥ 16 ॥
దేవి దేవశ్చ దేవీ చ సమాగమ్య మదన్తరే ।
మన్త్రయేతే ధృవం కిఞ్చిదభిషేచనసంహితమ్ ॥ 17 ॥
లక్షయిత్వా హ్యభిప్రాయం ప్రియకామా సుదక్షిణా ।
సఞ్చోదయతి రాజానం మదర్థమసితేక్షణా ॥ 18 ॥
సా ప్రహృష్టా మహారాజం హితకామానువర్తినీ ।
జననీ చార్థకామా మే కేకయాధిపతేస్సుతా ॥ 19 ॥
దిష్ట్యా ఖలు మహారాజో మహిష్యా ప్రియయా సహ ।
సుమన్త్రం ప్రాహిణోద్దూతమర్థకామకరం మమ ॥ 20 ॥
యాదృశీ పరిషత్తత్ర తాదృశో దూత ఆగతః ।
ధ్రువమద్యైవ మాం రాజా యౌవరాజ్యేఽభిషేక్ష్యతి ॥ 21 ॥
హన్త శీఘ్రమితో గత్వా ద్రక్ష్యామి చ మహీపతిమ్ ।
సహ త్వం పరివారేణ సుఖమాస్వ రమస్వ చ ॥ 22 ॥
పతిసమ్మానితా సీతా భర్తారమసితేక్షణా ।
ఆద్వారమనువవ్రాజ మఙ్గలాన్యభిదధ్యుషీ ॥ 23 ॥
రాజ్యం ద్విజాతిభిర్జుష్టం రాజసూయాభిషేచనమ్ ।
కర్తుమర్హతి తే రాజా వాసవస్యేవ లోకకృత్ ॥ 24 ॥
దీక్షితం వ్రతసమ్పన్నం వరాజినధరం శుచిమ్ ।
కురఙ్గశృఙ్గపాణిం చ పశ్యన్తీ త్వాం భజామ్యహమ్ ॥ 25 ॥
పూర్వాం దిశం వజ్రధరో దక్షిణాం పాతు తే యమః ।
వరుణః పశ్చిమామాశాం ధనేశస్తూత్తరాం దిశమ్ ॥ 26 ॥
అథ సీతామనుజ్ఞాప్య కృతకౌతుకమఙ్గలః ।
నిశ్చక్రామ సుమన్త్రేణ సహ రామో నివేశనాత్ ॥ 27 ॥
పర్వతాదివ నిష్క్రమ్య సింహో గిరిగుహాశయః ।
లక్ష్మణం ద్వారిసోఽపశ్యత్ప్రహ్వాఞ్జలిపుటం స్థితమ్ ॥ 28 ॥
అథ మధ్యమకక్ష్యాయాం సమాగచ్ఛత్సుహృజ్జనైః ।
స సర్వానర్థినో దృష్ట్వా సమేత్య ప్రతినన్ద్య చ ॥ 29 ॥
తతః పావకసఙ్కాశమారురోహ రథోత్తమమ్ ।
వైయాఘ్రం పురుషవ్యాఘ్రో రాజతం రాజనన్దనః ॥ 30 ॥
మేఘనాదమసమ్బాధం మణిహేమవిభూషితమ్ ।
ముష్ణన్తమివ చక్షూంషి ప్రభయా సూర్యవర్చసమ్ ॥ 31 ॥
కరేణుశిశుకల్పైశ్చ యుక్తం పరమవాజిభిః ।
హరియుక్తం సహస్రాక్షో రథమిన్ద్ర ఇవాశుగమ్ ॥ 32 ॥
ప్రయయౌ తూర్ణమాస్థాయ రాఘవో జ్వలితశ్శ్రియా ।
స పర్జన్య ఇవాకాశే స్వనవానభినాదయన్ ॥ 33 ॥
నికేతాన్నిర్యయౌ శ్రీమాన్మహాభ్రాదివ చన్ద్రమాః ।
ఛత్రచామరపాణిస్తు లక్ష్మణో రాఘవానుజః ॥ 34 ॥
జుగోప భ్రాతరం భ్రాతా రథమాస్థాయ పృష్ఠతః ।
తతో హలహలాశబ్దస్తుములస్సమజాయత ॥ 35 ॥
తస్య నిష్క్రమమాణస్య జనౌఘస్య సమన్తతః ।
తతో హయవరా ముఖ్యా నాగాశ్చ గిరిసన్నిభాః ॥ 36 ॥
అనుజగ్ముస్తదా రామం శతశోఽథ సహస్రశః ।
అగ్రతశ్చాస్య సన్నద్ధాశ్చన్దనాగరుభూషితాః ॥ 37 ॥
ఖడ్గచాపధరాశ్శూరా జగ్మురాశంసవో జనాః ।
తతో వాదిత్రశబ్దాశ్చ స్తుతిశబ్దాశ్చ వన్దినామ్ ॥ 38 ॥
సింహనాదాశ్చ శూరాణాం తదా శుశ్రువిరే పథి ।
హర్మ్యవాతాయనస్థాభిర్భూషితాభిస్సమన్తతః ॥ 39 ॥
కీర్యమాణ స్సుపుష్పౌఘైర్యయౌ స్త్రీభిరరిన్దమః ।
రామం సర్వానవద్యాఙ్గ్యో రామపిప్రీషయా తతః ॥ 40 ॥
వచోభిరగ్య్రైర్హర్మ్యస్థా క్షితిస్థాశ్చ వవన్దిరే ।
నూనం నన్దతి తే మాతా కౌశల్యామాతృనన్దన ॥ 41 ॥
పశ్యన్తీ సిద్ధయాత్రం త్వాం పిత్ర్యం రాజ్యమవస్థితమ్ ।
సర్వసీమన్తినీభ్యశ్చ సీతాం సీమన్తినీ వరామ్ ॥ 42 ॥
అమన్యన్త హి తా నార్యో రామస్య హృదయప్రియామ్ ।
తయా సుచరితం దేవ్యా పురా నూనం మహత్తపః ॥ 43 ॥
రోహిణీవ శశాఙ్కేన రామసంయోగమాప యా ।
ఇతి ప్రాసాదశృఙ్గేషు ప్రమదాభిర్నరోత్తమః ॥ 44 ॥
శుశ్రావ రాజమార్గస్థః ప్రియా వాచ ఉదాహృతాః ।
ఆత్మసమ్పూజనై శృణ్వన్ యయౌ రామౌ మహాపథమ్ ॥ 45 ॥
స రాఘవస్తత్ర కథాప్రపఞ్చాన్ శుశ్రావ లోకస్య సమాగతస్య ।
ఆత్మాధికారా వివిధాశ్చ వాచః ప్రహృష్టరూపస్య పురో జనస్య ॥ 46 ॥
ఏష శ్రియం గచ్ఛతి రాఘవోఽద్య రాజప్రసాదాద్విపులాం గమిష్యన్ ।
ఏతే వయం సర్వ సమృద్ధకామా యేషామయం నో భవితా ప్రశాస్తా ॥ 47 ॥
లాభో జనస్యాస్య యదేష సర్వం ప్రపత్స్యతే రాష్ట్రమిదం చిరాయ ।
న హ్యప్రియం కిఞ్చన జాతు కశ్చి త్పశ్యేన్న దుఃఖం మనుజాధిపేఽస్మిన్ ॥ 48 ॥
స ఘోషవద్భిశ్చ మతఙ్గాజైర్యయైః పురస్సరై స్స్వస్తికసూతమాగధైః ।
మహీయమానః ప్రవరైశ్చ వాదకై రభిష్టుతో వైశ్రవణో యథా యయౌ ॥ 49 ॥
కరేణుమాతంఙ్గరథాశ్వసఙ్కులం మహాజనౌఘ పరిపూర్ణచత్వరమ్ ।
ప్రభూతరత్నం బహుపణ్యసఞ్చయం దదర్శ రామో రుచిరం మహాపథమ్ ॥ 50 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షోడశస్సర్గః ॥
