శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ చత్వారింశస్సర్గః ।
తతోరామస్సువేలాగ్రంయోజనద్వయమణ్డలమ్ ।
అరురోహససుగ్రీవోహరియూధపసమ్వృతః ॥ 1 ॥
స్థిత్వాముహూర్తన్తత్రైవదిశోదశవిలోకయన్ ।
త్రికూటశిఖరేరమ్యేనిర్మితాంవిశ్వకర్మణా ॥ 2 ॥
దదర్శలఙ్కాంసున్యస్తాంరమ్యకాననశోభితామ్ ।
తస్యాఙ్గోపురశృఙ్గస్థంరాక్షసేన్ద్రన్దురాసదమ్ ॥ 3 ॥
శ్వేతచామరపర్యన్తంవిజయచ్ఛత్రశోభితమ్ ।
రక్తచన్దనసంలిప్తంరత్నాభరణభూషితమ్ ॥ 4 ॥
నీలజీమూతసఙ్కాశంహేమసఞ్ఛాదితామ్బరమ్ ।
ఐరావతవిషాణాగ్రైరుత్కృష్టకిణవక్షసమ్ ॥ 5 ॥
శశలోహితరాగేణసంవీతంరక్తవాససా ।
సన్ధ్యాతపేనసంవీతమ్మేఘరాశిమివామ్బరే ॥ 6 ॥
పశ్యతాంవానరేన్ద్రాణాంరాఘవస్యాపిపశ్యతః ।
దర్శనాద్రాక్షసేన్ద్రస్యసుగ్రీవస్సహసోత్థితః ॥ 7 ॥
క్రోధవేగేనసంయుక్తస్సత్త్వేనచబలేనచ ।
అచలాగ్రాదథోత్థాయపుప్లువేగోపురస్థలే ॥ 8 ॥
స్థిత్వాముహూర్తంసమ్ప్రేక్ష్యనిర్భయేనాన్తరాత్మనా ।
తృణీకృత్యచతద్రక్షస్సోఽబ్రవీత్పరుషంవచః ॥ 9 ॥
లోకనాథస్యరామస్యసఖాదాసోఽస్మిరాక్షస ।
నమయామోక్ష్యసేఽద్యత్వమ్పార్థివేన్ద్రస్యతేజసా ॥ 10 ॥
ఇత్యుక్త్వాసహసోత్పత్యపుప్లువేతస్యచోపరి ।
ఆకృష్యముకుటఞ్చిత్రమ్పాతయిత్వాఽపతద్భువి ॥ 11 ॥
సమీక్ష్యతూర్ణమాయాన్తమబభాషేనిశాచరః ।
సుగ్రీవస్త్వపరోక్షం మేహీనగ్రీవోభవిష్యసి ॥ 12 ॥
ఇత్యుక్త్వోత్థాయతఙ్క్షిప్రమ్బాహుభ్యామాక్షిపత్తలే ।
కన్తువత్తంసముత్థాయబాహుభ్యామాక్షిపద్ధరి ॥ 13 ॥
పరస్పరంస్వేదవిదగ్ధగాత్రౌపరస్పరంశోణితదిగ్ధదేహౌ ।
పరస్పరంలశిష్టనిరుద్ధచేష్టౌపరస్పరంశాల్మలికింశుకౌయధా ॥ 14 ॥
ముష్టిప్రహారైశ్చతలప్రహారైరరత్నిఘాతైశ్చకరాగ్రఘాతైః ।
తౌచక్రతుర్యుద్ధమసహ్యరూపమ్మహాబలౌరాక్షసవానరేన్ద్రౌ ॥ 15 ॥
కృత్వానియుద్ధమ్భృశముగ్రవేగౌకాలఞ్చిర, గోపురవేదిమధ్యే ।
ఉత్క్షిప్యచోత్క్షిప్యవినమ్యదేహౌపాదక్రమాద్గోపురవేదిలగ్నౌ ॥ 16 ॥
అన్యోన్యమావిధ్యవేదిలగ్నౌతౌపేతతుస్సాలనిఖాతమధ్యే ।
ఉత్పేతతుర్భూతలమస్పృశన్తౌస్థిత్వాముహూర్తన్త్వభినిశ్శ్వసన్తౌ ॥ 17 ॥
ఆలిఙ్ గ్యచాలిఙ్ గ్యచబాహుయోక్స్రైస్సంయోజయామాసతురాహవేతౌ ।
సమ్రమ్భశిక్షాబలసమ్ప్రయుక్తౌసఞ్చేరతుస్సమ్ప్రతియుద్ధమార్గైః ॥ 18 ॥
శార్దూరసింహావివజాతదర్పౌగజేన్ద్రపోతావివసమ్ప్రయుక్తౌ ।
సంహత్యచాపీడ్యచతావురోభ్యాన్నిపేతతుర్వైయుగపద్ధరణ్యామ్ ॥ 19 ॥
ఉద్యమ్యచాన్యోన్యమధిక్షిపన్తౌసఞ్చక్రమాతేబహుయుద్ధమార్గేః ।
వ్యాయామశిక్షాబలసమ్ప్రయుక్తౌక్లమన్నతౌజగ్మతురాశువీరౌ ॥ 20 ॥
బాహూత్తమైర్వారణవారణాభైర్నివారయన్తౌవరవారణాభౌ ।
చిరేణకాలేనతుసమ్ప్రయుక్తౌసఞ్చేరతుర్మణ్డలమార్గమాశు ॥ 21 ॥
తౌపరస్పరమాసాద్యయత్తావన్యోన్యసూదనే ।
మార్జారావివభక్ష్యార్థేఽవితస్థాతేముహుర్ముహుః ॥ 22 ॥
మణ్డలానివిచిత్రాణిస్థానానివివిధానిచ ।
మూత్రకాణిచిత్రాణిగతప్రత్యాగతానిచ ॥ 23 ॥
తిరచ్శీనగతాన్యేవతథావక్రగతానిచ ।
పరిమోక్షమ్ప్రహారాణాంవర్జనమ్పరిధావనమ్ ॥ 24 ॥
అభిద్రవణమాప్లావమావస్థానంసవిగ్రహమ్ ।
పరావృత్తమపావృత్తమపద్రుతమవప్లుతమ్ ॥ 25 ॥
ఉపన్యస్తపమన్యస్తంయుద్ధమార్గవిశారదౌ ।
తౌసఞ్చేచేరతురన్యోన్యంవానరేన్ద్రశ్చరావణః ॥ 26 ॥
ఏతస్మిన్నన్తరేరక్షోమాయాబలమథాత్మనః ।
ఆరబ్ధుముపసమ్పేదేజ్ఞాత్వాతంవానరాధిపః ॥ 27 ॥
ఉత్పపాతతదాకాశఞ్జితకాశీజితక్లమః ।
రావణఃస్థితఏవాత్రహరిరాజేవవఞ్చితః ॥ 28 ॥
అథహరివరనాథఃప్రాప్యసఙ్గ్రామకీర్తిన్నిశిచరపతిమాజౌయోజయిత్వాశ్రమేణ ।
గగనమతివిశాలంలఙ్ఘయిత్వార్కసూనుర్హరిగణమధ్యేరామపార్శ్వఞ్జగామ ॥ 29 ॥
ఇతిససవితృసూనుస్తత్రతత్కర్మకృత్వాపవనగతిరనీకమ్ప్రావిశత్ససమ్ప్రహృష్టః ।
రఘువరనృపసూనోద్వర్ధయన్యుద్ధహర్షన్తరుమృగగణముఖ్యైఃపూజ్యమానోహరీన్ద్రః ॥ 30 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే చత్వారింశస్సర్గః ॥
