శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।
అథ చతుర్దశస్సర్గః ।
స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా మనసా చాధిగమ్య తామ్ ।
అవప్లుతో మహాతేజాః ప్రాకారం తస్య వేశ్మనః ॥ 1 ॥
స తు సంహృష్టసర్వాఙ్గః ప్రాకారస్థో మహాకపిః ।
పుష్పితాగ్రాన్వసన్తాదౌ దదర్శ వివిధాన్ ద్రుమాన్ ॥ 2 ॥
సాలానశోకాన్ భవ్యాంశ్చ చమ్పకాంశ్చ సుపుష్పితాన్ ।
ఉద్దాలకాన్నాగవృక్షాంశ్చూతాన్కపిముఖానపి ॥ 3 ॥
అథామ్రవణసఞ్ఛన్నాం లతాశతసమావృతామ్ ।
జ్యాముక్త ఇవ నారాచః పుప్లువే వృక్షవాటికామ్ ॥ 4 ॥
స ప్రవిశ్య విచిత్రాం తాం విహగైరభినాదితామ్ ।
రాజతైః కాఞ్చనైశ్చైవ పాదపైః సర్వతో వృతామ్ ॥ 5 ॥
విహగైర్మృగసఙ్ఘైశ్చ విచిత్రాం చిత్రకాననామ్ ।
ఉదితాదిత్యసఙ్కాశాం దదర్శ హనుమాన్ కపిః ॥ 6 ॥
వృతాం నానావిధైర్వృక్షైః పుష్పోపగఫలోపగైః ।
కోకిలైర్భృఙ్గరాజైశ్చ మత్తైర్నిత్యనిషేవితామ్ ॥ 7 ॥
ప్రహృష్టమనుజే కాలే మృగపక్షిసమాకులే ।
మత్తబర్హిణసఙ్ఘుష్టాం నానాద్విజగణాయుతామ్ ॥ 8 ॥
మార్గమాణో వరారోహాం రాజపుత్రీమనిన్దితామ్ ।
సుఖప్రసుప్తాన్విహగాన్ బోధయామాస వానరః ॥ 9 ॥
ఉత్పతద్భిర్ద్విజగణైః పక్షైః సాలాస్సమాహతాః ।
అనేకవర్ణా వివిధా ముముచుః పుష్పవృష్టయః ॥ 10 ॥
పుష్పావకీర్ణశ్శుశుభే హనుమాన్ మారుతాత్మజః ।
అశోకవనికామధ్యే యథా పుష్పమయో గిరిః ॥ 11 ॥
దిశస్సర్వాః ప్రధావన్తం వృక్షషణ్డగతం కపిమ్ ।
దృష్ట్వా సర్వాణి భూతాని వసన్త ఇతి మేనిరే ॥ 12 ॥
వృక్షేభ్యః పతితైః పుష్పైరవకీర్ణా పృథగ్విదైః ।
రరాజ వృక్షేభ్యః తత్ర ప్రమదేవ విభూషితా ॥ 13 ॥
తరస్వినా తే తరవస్తరసాభిప్రకమ్పితాః ।
కుసుమాని విచిత్రాణి ససృజుః కపినా తదా ॥ 14 ॥
నిర్ధూతపత్రశిఖరాః శీర్ణపుష్పఫలా ద్రుమాః ।
నిక్షిప్తవస్త్రాభరణా ధూర్తా ఇవ పరాజితాః ॥ 15 ॥
హనూమతా వేగవతా కమ్పితాస్తే నగోత్తమాః ।
పుష్పపర్ణఫలాన్యాశు ముముచుః పుష్పశాలినః ॥ 16 ॥
విహఙ్గసఙ్ఘైర్హీనాస్తే స్కన్ధమాత్రాశ్రయా ద్రుమాః ।
బభూవురగమాః సర్వే మారుతేవ నిర్ధుతాః ॥ 17 ॥
నిర్ధూతకేశీ యువతిర్యథా మృదితవర్ణకా ।
నిష్పీతశుభదన్తోష్ఠీ నఖైర్దన్తైశ్చ విక్షతా ॥ 18 ॥
తథా లాఙ్గూలహస్తైశ్చ చరణాభ్యాం చ మర్దితా ।
బభూవాశోకవనికా ప్రభగ్నవరపాదపా ॥ 19 ॥
మహాలతానాం దామాని వ్యథమత్తరసా కపిః ।
యథా ప్రావృషి విన్ధ్యస్య మేఘజాలాని మారుతః ॥ 20 ॥
స తత్ర మణిభూమీశ్చ రాజతీశ్చ మనోరమాః ।
తథా కాఞ్చనభూమీశ్చ దదర్శ విచరన్కపిః ॥ 21 ॥
వాపీశ్చ వివిధాకారాః పూర్ణాః పరమవారిణా ।
మహార్హైర్మణిసోపానైరుపపన్నాస్తతస్తతః ॥ 22 ॥
ముక్తాప్రవాలసికతాః స్ఫాటికాన్తరకుట్టిమాః ।
కాఞ్చనైస్తరుభిశ్చిత్రైస్తీరజైరుపశోభితాః ॥ 23 ॥
ఫుల్లపద్మోత్పలవనాశ్చక్రవాకోపకూజితాః ।
నత్యూహరుతసఙ్ఘుష్టా హంససారసనాదితాః ॥ 24 ॥
దీర్ఘాభిర్ద్రుమయుక్తాభిః సరద్భిశ్చ సమన్తతః ।
అమృతోపమతోయాభిశ్శివాభిరుపసంస్కృతాః ॥ 25 ॥
లతాశతైరవతతాస్సన్తానకుసుమావృతాః ।
నానాగుల్మావృతఘనాః కరవీరకృతాన్తరాః ॥ 26 ॥
వాపీశ్చ వివిధాకారాః పూర్ణాః పరమవారిణా ।
మహార్హైర్మణిసోపానైరుపపన్నాస్తతస్తతః ॥ 27 ॥
ముక్తాప్రవాలసికతాః స్ఫాటికాన్తరకుట్టిమాః ।
కాఞ్చనైస్తరుభిశ్చిత్రైస్తీరజైరుపశోభితైః ॥ 28 ॥
ఫుల్లపద్మోత్పలవనాశ్చక్రవాకోపకూజితాః ।
నత్యూహరుతసఙ్ఘుష్టా హంససారసనాదితాః ॥ 29 ॥
దీర్ఘాభిర్ద్రుమయుక్తాభిః సరద్భిశ్చ సమన్తతః ।
అమృతోపమతోయాభిశ్శివాభిరుపసంస్కృతాః ॥ 30 ॥
లతాశతైరవతతాస్సన్తానకుసుమావృతాః ।
నానాగుల్మావృతఘనాః కరవీరకృతాన్తరాః ॥ 31 ॥
తతోఽమ్బుధరసఙ్కాశం ప్రవృద్ధశిఖరం గిరిమ్ ।
విచిత్రకూటం కూటైశ్చ సర్వతః పరివారితమ్ ॥ 32 ॥
శిలాగృహైరవతతం నానావృక్షైః సమావృతమ్ ।
దదర్శ హరిశార్దూలో రమ్యం జగతి పర్వతమ్ ॥ 33 ॥
దదర్శ చ నగాత్తస్మాన్నదీం నిపతితాం కపిః ।
అఙ్కాదివ సముత్పత్య ప్రియస్య పతితాం ప్రియామ్ ॥ 34 ॥
జలే నిపతితాగ్రైశ్చ పాదపైరుపశోభితామ్ ।
వార్యమాణామివ క్రుద్ధాం ప్రమదాం ప్రియబన్ధుభిః ॥ 35 ॥
పునరావృత్తతోయాం చ దదర్శ స మహాకపిః ।
ప్రసన్నామివ కాన్తస్య కాన్తాం పునరుపస్థితామ్ ॥ 36 ॥
తస్యా దూరాత్సపద్మిన్యో నానాద్విజగణాయుతాః ।
దదర్శ హరిశార్దూలో హనుమాన్ మారుతాత్మజః ॥ 37 ॥
కృత్రిమాం దీర్ఘికాం చాపి పూర్ణాం శీతేన వారిణా ।
మణిప్రవరసోపానాం ముక్తాసికతశోభితామ్ ॥ 38 ॥
వివిధైర్మృగసఙ్ఘైశ్చ విచిత్రాం చిత్రకాననామ్ ।
ప్రాసాదైస్సుమహద్భిశ్చ నిర్మితైర్విశ్వకర్మణా ॥ 39 ॥
కాననైః కృత్రిమైశ్చాపి సర్వతః సమలఙ్కృతామ్ ।
యే కేచిత్పాదపాస్తత్ర పుష్పోపగఫలోపగాః ॥ 40 ॥
సచ్ఛత్రాస్సవితర్దీకాస్సర్వే సౌవర్ణవైదికాః ।
లతాప్రతానైర్బహుభిఃపర్ణైశ్చ బహుభిర్వృతామ్ ॥ 41 ॥
కాఞ్చనీం శింశుపామేకాం దదర్శ హరియూథపః ।
వృతాం హేమమయీభిస్తు వేదికాభిస్సమన్తతః ॥ 42 ॥
సోఽపశ్యద్భూమిభాగాంశ్చ గర్తప్రస్రవణాని చ ।
సువర్ణవృక్షానపరాన్ దదర్శ శిఖిసన్నిభాన్ ॥ 43 ॥
తేషాం ద్రుమాణాం ప్రభయా మేరోరివ దివాకరః ।
అమన్యత తదా వీరః కాఞ్చనోఽస్మీతి వానరః ॥ 44 ॥
తాం కాఞ్చనైస్తరుగణైర్మారుతేన చ వీజితామ్ ।
కిఙ్కిణీశతనిర్ఘోషాం దృష్ట్వా విస్మయమాగమత్ ॥ 45 ॥
స పుష్పితాగ్రాం రుచిరాం తరుణాఙ్కురపల్లవామ్ ।
తామారుహ్య మహాబాహుశ్శింశుపాం పర్ణసంవృతామ్ ॥ 46 ॥
ఇతో ద్రక్ష్యామి వైదేహీం రామదర్శనలాలసామ్ ।
ఇతశ్చేతశ్చ దుఃఖార్తాం సమ్పతన్తీం యదృచ్ఛయా ॥ 47 ॥
అశోకవనికా చేయం దృఢం రమ్యా దురాత్మనః ।
చమ్పకైశ్చన్దనైశ్చాపి వకులైశ్చ విభూషితా ॥ 48 ॥
ఇయం చ నలినీ రమ్యా ద్విజసఙ్ఘనిషేవితా ।
ఇమాం సా రామమహిషీ నూనమేష్యతి జానకీ ॥ 49 ॥
సా రామా రామమహిషీ రాఘవస్య ప్రియా సతీ ।
వనసఞ్చారకుశలా నూనమేష్యతి జానకీ ॥ 50 ॥
అథవా మృగశాబాక్షీ వనస్యాస్య విచక్షణా ।
వనమేష్యతి సాఽర్యేహ రామచిన్తానుకర్శితా ॥ 51 ॥
రామశోకాభిసన్తప్తా సా దేవీ వామలోచనా ।
వనవాసే రతా నిత్యమేష్యతే వనచారిణీ ॥ 52 ॥
వనేచరాణాం సతతం నూనం స్పృహయతే పురా ।
రామస్య దయితా భార్యా జనకస్యసుతా సతీ ॥ 53 ॥
సన్ధ్యాకాలమనాః శ్యామా ధ్రువమేష్యతి జానకీ ।
నదీం చేమాం శుభజలాం సన్ధ్యార్థే వరవర్ణినీ ॥ 54 ॥
తస్యాశ్చాప్యనురూపేయమశోకవనికా శుభా ।
శుభా యా పార్థివేన్ద్రస్య పత్నీ రామస్య సమ్మతా ॥ 55 ॥
యది జీవతి సా దేవీ తారాధిపనిభాననా ।
ఆగమిష్యతి సాఽవశ్యమిమాం శివజలాం నదీమ్ ॥ 56 ॥
ఏవం తు మత్వా హనుమాన్మహాత్మా ప్రతీక్షమాణో మనుజేన్ద్రపత్నీమ్ ।
అవేక్షమాణశ్చ దదర్శ సర్వం సుపుష్పితే పర్ణఘనే నిలీనః ॥ 57 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే చతుర్దశస్సర్గః ॥
