శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ అష్టావింశస్సర్గః ।
నిహతం దూషణం దృష్ట్వా రణే త్రిశిరసా సహ ।
ఖరస్యాప్యభవత్త్రాసో దృష్ట్వా రామస్య విక్రమమ్ ॥ 1 ॥
స దృష్ట్వా రాక్షసం సైన్యమవిసహ్యం మహాబలః ।
హతమేకేన రామేణ త్రిశిరోదూషణావపి ॥ 2 ॥
తద్బలం హతభూయిష్ఠం విమనాః ప్రేక్ష్య రాక్షసః ।
ఆససాద ఖరో రామం నముచిర్వాసవం యథా ॥ 3 ॥
వికృష్య బలవచ్చాపం నారాచాన్రక్తభోజనాన్ ।
ఖరశ్చిక్షేప రామాయ క్రుద్ధానాశీవిషానివ ॥ 4 ॥
జ్యాం విధూన్వంసుబహుశశ్శిక్షయాస్త్రాణి దర్శయన్ ।
చచార సమరే మార్గాఞ్ఛరై రథగతః ఖరః ॥ 5 ॥
స సర్వాశ్చ దిశో బాణైః ప్రదిశశ్చ మహారథః ।
పూరయామాస తం దృష్ట్వా రామోఽపి సుమహద్ధనుః ॥ 6 ॥
స సాయకైర్దుర్విసహైస్సస్ఫులిఙ్గైరివాగ్నిభిః ।
నభశ్చకారావివరం పర్జన్య ఇవ వృష్టిభిః ॥ 7 ॥
తద్బభూవ శితైర్బాణైః ఖరరామవిసర్జితైః ।
పర్యాకాశమనాకాశం సర్వతశ్శరసఙ్కులమ్ ॥ 8 ॥
శరజాలావృతస్సూర్యో న తదా స్మ ప్రకాశతే ।
అన్యోన్యవధసంరమ్భాదుభయోస్సమ్ప్రయుధ్యతోః ॥ 9 ॥
తతో నాలీకనారాచైస్తీక్ష్ణాగ్రైశ్చ వికర్ణిభిః ।
ఆజఘాన ఖరో రామం తోత్రైరివ మహాద్విపమ్ ॥ 10 ॥
తం రథస్థం ధనుష్పాణిం రాక్షసం పర్యవస్థితమ్ ।
దదృశుస్సర్వభూతాని పాశహస్తమివాన్తకమ్ ॥ 11 ॥
హన్తారం సర్వసైన్యస్య పౌరుషే పర్యవస్థితమ్ ।
పరిశ్రాన్తం మహాసత్వం మేనే రామం ఖరస్తదా ॥ 12 ॥
తం సింహమివ విక్రాన్తం సింహవిక్రాన్తగామినమ్ ।
దృష్ట్వా నోద్విజతే రామః సింహః క్షుద్రమృగం యథా ॥ 13 ॥
తతః సూర్యనికాశేన రథేన మహతా ఖరః ।
ఆససాద రణే రామం పతఙ్గ ఇవ పావకమ్ ॥ 14 ॥
తతోఽస్య సశరం చాపం ముష్టిదేశే మహాత్మనః ।
ఖరశ్చిచ్ఛేద రామస్య దర్శయన్పాణిలాఘవమ్ ॥ 15 ॥
స పునస్త్వపరాన్సప్త శరానాదాయ వర్మణి ।
నిజఘాన ఖరః క్రుద్ధశ్శక్రాశనిసమప్రభాన్ ॥ 16 ॥
తతస్తత్ప్రహతం బాణైః ఖరముక్తైస్సుపర్వభిః ।
పపాత కవచం భూమౌ రామస్యాదిత్యవర్చసః ॥ 17 ॥
తతశ్శరసహస్రేణ రామమప్రతిమౌజసమ్ ।
అర్దయిత్వా మహానాదం ననాద సమరే ఖరః ॥ 18 ॥
స శరైరర్దితః క్రుద్ధస్సర్వగాత్రేషు రాఘవః ।
రరాజ సమరే రామో విధూమోఽగ్నిరివ జ్వలన్ ॥ 19 ॥
తతో గమ్భీరనిర్హ్రాదం రామశ్శత్రునిబర్హణః ।
చకారాన్తాయ స రిపోస్సజ్యమన్యన్మహద్ధనుః ॥ 20 ॥
సుమహద్వైష్ణవం యత్తదతిసృష్టం మహర్షిణా ।
వరం తద్ధనురుద్యమ్య ఖరం సమభిధావత ॥ 21 ॥
తతః కనకపుఙ్ఖైస్తు శరైస్సన్నతపర్వభిః ।
బిభేద రామస్సఙ్క్రుద్ధః ఖరస్య సమరే ధ్వజమ్ ॥ 22 ॥
స దర్శనీయో బహుధా వికీర్ణః కాఞ్చనధ్వజః ।
జగామ ధరణీం సూర్యో దేవతానామివాజ్ఞయా ॥ 23 ॥
తం చతుర్భిః ఖరః క్రుద్ధో రామం గాత్రేషు మార్గణైః ।
వివ్యాధ యుధి మర్మజ్ఞో మాతఙ్గమివ తోమరైః ॥ 24 ॥
స రామో బహుభిర్బాణైః ఖరకార్ముకనిస్సృతైః ।
విద్ధో రుధిరసిక్తాఙ్గో బభూవ రుషితో భృశమ్ ॥ 25 ॥
స ధనుర్ధన్వినాం శ్రేష్ఠః ప్రగృహ్య పరమాహవే ।
ముమోచ పరమేష్వాసష్షట్ఛరానభిలక్షితాన్ ॥ 26 ॥
శిరస్యేకేన బాణేన ద్వాభ్యాం బహ్వోరథార్దయత్ ।
త్రిభిశ్చన్ద్రార్ధవక్త్రైశ్చ వక్షస్యభిజఘాన హ ॥ 27 ॥
తతః పశ్చాన్మహాతేజా నారాచాన్భాస్కరోపమాన్ ।
జిఘాంసూ రాక్షసఙ్కృద్ధస్త్రయోదశ సమాదదే ॥ 28 ॥
తతోఽస్య యుగమేకేన చతుర్భిశ్చతురో హయాన్ ।
షష్ఠేన తు శిరస్సఙ్ఖ్యే ఖరస్య రథసారథేః ॥ 29 ॥
త్రిభిస్త్రివేణుం బలవాన్ద్వాభ్యామక్షం మహాబలః ।
ద్వాదశేన తు బాణేన ఖరస్య సశరం ధనుః ॥ 30 ॥
ఛిత్వా వజ్రనికాశేన రాఘవః ప్రహసన్నివ ।
త్రయోదశేనేన్ద్రసమో బిభేద సమరే ఖరమ్ ॥ 31 ॥
ప్రభగ్నధన్వా విరథో హతాశ్వో హతసారథిః ।
గదాపాణిరవప్లుత్య తస్థౌ భూమౌ ఖరస్తదా ॥ 32 ॥
తత్కర్మ రామస్య మహారథస్య సమేత్య దేవాశ్చ మహర్షయశ్చ ।
అపూజయన్ప్రాఞ్జలయః ప్రహృష్టాః తదా విమానాగ్రగతాస్సమేతాః ॥ 33 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే అష్టావింశస్సర్గః ॥
