శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకోనత్రింశస్సర్గః ।
ఖరం తు విరథం రామో గదాపాణిమవస్థితమ్ ।
మృదుపూర్వం మహాతేజాః పరుషం వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
గజాశ్వరథసమ్బాధే బలే మహతి తిష్ఠతా ।
కృతం సుదారుణం కర్మ సర్వలోకజుగుప్సితమ్ ॥ 2 ॥
ఉద్వేజనీయో భూతానాం నృశంసః పాపకర్మకృత్ ।
త్రయాణామపి లోకానామీశ్వరోఽపి న తిష్ఠతి ॥ 3 ॥
కర్మ లోకవిరుద్ధం తు కుర్వాణం క్షణదాచర ।
తీక్ష్ణం సర్వజనో హన్తి సర్పం దుష్టమివాగతమ్ ॥ 4 ॥
లోభాత్పాపాని కుర్వాణః కామాద్వా యో న బుధ్యతే ।
భ్రష్టః పశ్యతి తస్యాన్తం బ్రాహ్మణీ కరకాదివ ॥ 5 ॥
వసతో దణ్డకారణ్యే తాపసాన్ధర్మచారిణః ।
కిన్ను హత్వా మహాభాగాన్ఫలం ప్రాప్స్యసి రాక్షస ॥ 6 ॥
న చిరం పాపకర్మాణః క్రూరా లోకజుగుప్సితాః ।
ఐశ్వర్యం ప్రాప్య తిష్ఠన్తి శీర్ణమూలా ఇవ ద్రుమాః ॥ 7 ॥
అవశ్యం లభతే జన్తుః ఫలం పాపస్య కర్మణః ।
ఘోరం పర్యాగతే కాలే ద్రుమాః పుష్పమివార్తవమ్ ॥ 8 ॥
నచిరాత్ప్రాప్యతే లోకే పాపానాం కర్మణాం ఫలమ్ ।
సవిషాణామివాన్నానాం భుక్తానాం క్షణదాచర ॥ 9 ॥
పాపమాచరతాం ఘోరం లోకస్యాప్రియమిచ్ఛతామ్ ।
అహమాసాదితో రాజా ప్రాణాన్హన్తుం నిశాచర ॥ 10 ॥
అద్య హి త్వాం మయా ముక్తాశ్శరాః కాఞ్చనభూషణాః ।
విదార్యాతిపతిష్యన్తి వల్మీకమివ పన్నగాః ॥ 11 ॥
యే త్వయా దణ్డకారణ్యే భక్షితా ధర్మచారిణః ।
తానద్య నిహతస్సఙ్ఖ్యే ససైన్యోఽనుగమిష్యసి ॥ 12 ॥
అద్య త్వాం నిహతం బాణైః పశ్యన్తు పరమర్షయః ।
నిరయస్థం విమానస్థా యే త్వయా హింసితాః పురా ॥ 13 ॥
ప్రహర త్వం యథాకామం కురు యత్నం కులాధమ ।
అద్య తే పాతయిష్యామి శిరస్తాలఫలం యథా ॥ 14 ॥
ఏవముక్తస్తు రామేణ కృద్ధస్సంరక్తలోచనః ।
ప్రత్యువాచ ఖరో రామం ప్రహసన్క్రోధమూర్ఛితః ॥ 15 ॥
ప్రాకృతాన్రాక్షసాన్హత్వా యుద్ధే దశరథాత్మజ ।
ఆత్మనా కథమాత్మానమప్రశస్యం ప్రశంససి ॥ 16 ॥
విక్రాన్తా బలవన్తో వా యే భవన్తి నరర్షభాః ।
కథయన్తి న తే కిఞ్చిత్తేజసా స్వేన గర్వితాః ॥ 17 ॥
ప్రాకృతాస్త్వకృతాత్మానో లోకే క్షత్రియపాంసనాః ।
నిరర్థకం వికత్థన్తే యథా రామ వికత్థసే ॥ 18 ॥
కులం వ్యపదిశన్వీరస్సమరే కోఽభిధాస్యతి ।
మృత్యుకాలే హి సమ్ప్రాప్తే స్వయమప్రస్తవే స్తవమ్ ॥ 19 ॥
సర్వథైవ లఘుత్వం తే కత్థనేన విదర్శితమ్ ।
సువర్ణప్రతిరూపేణ తప్తేనేవ కుశాగ్నినా ॥ 20 ॥
న తు మామిహ తిష్ఠన్తం పశ్యసి త్వం గదాధరమ్ ।
ధరాధరమివాకమ్ప్యం పర్వతం ధాతుభిశ్చితమ్ ॥ 21 ॥
పర్యాప్తోఽహం గదాపాణిర్హన్తుం ప్రాణాన్రణే తవ ।
త్రయాణామపి లోకానాం పాశహస్త ఇవాన్తకః ॥ 22 ॥
కామం బహ్వపి వక్తవ్యం త్వయి వక్ష్యామి న త్వహమ్ ।
అస్తం గచ్ఛేద్ధి సవితా యుద్ధవిఘ్నస్తతో భవేత్ ॥ 23 ॥
చతుర్దశ సహస్రాణి రాక్షసానాం హతాని తే ।
త్వద్వినాశాత్కరోమ్యేషాం తేషామశ్రుప్రమార్జనమ్ ॥ 24 ॥
ఇత్యుక్త్వా పరమక్రుద్ధస్తాం గదాం పరమాఙ్గదః ।
ఖరశ్చిక్షేప రామాయ ప్రదీప్తామశనిం యథా ॥ 25 ॥
ఖరబాహుప్రయుక్తా సా ప్రదీప్తా మహతీ గదా ।
భస్మవృక్షాంశ్చ గుల్మాంశ్చ కృత్వాగాత్తత్సమీపతః ॥ 26 ॥
తామాపతన్తీం జ్వలతాం మృత్యుపాశోపమాం గదామ్ ।
అన్తరిక్షగతాం రామచశిచ్ఛేద బహుధా శరైః ॥ 27 ॥
సా వికీర్ణా శరైర్భగ్నా పపాత ధరణీతలే ।
గదా మన్త్రౌషధబలైర్వ్యాలీవ వినిపాతితా ॥ 28 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనత్రింశస్సర్గః ॥
