శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకోనషష్టితమస్సర్గః ।
అథాశ్రమాదుపావృత్తమన్తరా రఘునన్దనః ।
పరిపప్రచ్ఛ సౌమిత్రిం రామో దుఃఖార్దితం పునః ॥ 1 ॥
తమువాచ కిమర్థం త్వమాగతోఽపాస్య మైథిలీమ్ ।
యదా సా తవ విశ్వాసాద్వనే విరహితా మయా ॥ 2 ॥
దృష్ట్వైవాభ్యాగతం త్వాం మే మైథిలీం త్యజ్య లక్ష్మణ ।
శఙ్కమానం మహత్పాపం యత్సత్యం వ్యథితం మనః ॥ 3 ॥
స్ఫురతే నయనం సవ్యం బాహుశ్చ హృదయం చ మే ।
దృష్ట్వా లక్ష్మణ దూరే త్వాం సీతావిరహితం పథి ॥ 4 ॥
ఏవముక్తన్తు సౌమిత్రిర్లక్ష్మణశ్శుభలక్షణః ।
భూయో దుఃఖసమావిష్టో దుఃఖితం రామమబ్రవీత్ ॥ 5 ॥
న స్వయం కామకారేణ తాం త్యక్త్వాహమిహాగతః ।
ప్రచోదిత స్తయైవోగ్రైస్త్వత్సకాశమిహాగతః ॥ 6 ॥
ఆర్యేణేవ పరాక్రుష్టం హాసీతే లక్ష్మణేతి చ ।
పరిత్రాహీతి యద్వాక్యం మైథిల్యాస్తచ్ఛ్రుతిం గతమ్ ॥ 7 ॥
సా తమార్తస్వరం శ్రుత్వా తవ స్నేహేన మైథిలీ ।
గచ్ఛ గచ్ఛేతి మామాహ రుదన్తీ భయవిహ్వలా ॥ 8 ॥
ప్రచోద్యమానేన మయా గచ్ఛేతి బహుశస్తయా ।
ప్రత్యుక్తా మైథిలీ వాక్యమిదం త్వత్ప్రత్యయాన్వితమ్ ॥ 9 ॥
న తత్పశ్యామ్యహం రక్షో యదస్య భయమావహేత్ ।
నిర్వృతా భవ నాస్త్యేతత్కేనాప్యేవముదాహృతమ్ ॥ 10 ॥
విగర్హితం చ నీచం చ కథమార్యోఽభిధాస్యతి ।
త్రాహీతి వచనం సీతే యస్త్రాయేత్రిదశానపి ॥ 11 ॥
కిం నిమిత్తం తు కేనాపి భ్రాతురాలమ్బ్య మే స్వరమ్ ।
రాక్షసేనేరితం వాక్యం త్రాహి త్రాహీతి శోభనే ॥ 12 ॥
విస్వరం వ్యాహృతం వాక్యం లక్ష్మణ త్రాహి మామితి ।
న భవత్యా వ్యథా కార్యా కునారీజనసేవితా ॥ 13 ॥
అలం వైక్లబ్యమాలమ్బ్య స్వస్థా భవ నిరుత్సుకా ।
న సోఽస్తి త్రిషు లోకేషు పుమాన్వై రాఘవం రణే ॥ 14 ॥
జాతో వా జాయమానో వా సంయుగే యః పరాజయేత్ ।
న జయ్యో రాఘవో యుద్ధే దేవైశ్శక్రపురోగమైః ॥ 15 ॥
ఏవముక్తా తు వైదేహీ పరిమోహితచేతనా ।
ఉవాచాశ్రూణి ముఞ్చన్తీ దారుణం మామిదం వచః ॥ 16 ॥
భావో మయి తవాత్యర్థం పాప ఏవ నివేశితః ।
వినష్టే భ్రాతరి ప్రాప్తుం న చ త్వం మామవాప్స్యసి ॥ 17 ॥
సఙ్కేతాద్భరతేన త్వం రామం సమనుగచ్ఛసి ।
క్రోశన్తం హి యథాత్యర్థం నైవమభ్యవపద్యసే ॥ 18 ॥
రిపుః ప్రచ్ఛన్నచారీ త్వం మదర్థమనుగచ్ఛసి ।
రాఘవస్యాన్తరప్రేప్సుస్తథైనం నాభిపద్యసే ॥ 19 ॥
ఏవముక్తో హి వైదేహ్యా సంరబ్ధో రక్తలోచనః ।
క్రోధాత్ప్రస్ఫురమాణోష్ఠ ఆశ్రమాదభినిర్గతః ॥ 20 ॥
ఏవం బ్రువాణం సౌమిత్రిం రామస్సన్తాపమోహితః ।
అబ్రవీద్దుష్కృతం సౌమ్య తాం వినా యత్త్వమాగతః ॥ 21 ॥
జానన్నపి సమర్థం మాం రక్షసాం వినివారణే ।
అనేన క్రోధవాక్యేన మైథిల్యా నిస్సృతో భవాన్ ॥ 22 ॥
న హి తే పరితుష్యామి త్యక్త్వా యద్యాసి మైథిలీమ్ ।
క్రుద్ధాయాః పరుషం శ్రుత్వా తాం విహాయ త్వమాగతః ॥ 23 ॥
సర్వథా త్వవినీతం తే సీతయా యత్ప్రచోదితః ।
క్రోధస్య వశమాపన్నో నాకరోశ్శాసనం మమ ॥ 24 ॥
అసౌ హి రాక్షసశ్శేతే శరేణాభిహతో మయా ।
మృగరూపేణ యేనాహమాశ్రమాదపవాహితః ॥ 25 ॥
వికృష్య చాపం పరిధాయ సాయకం సలీలబాణేన చ తాడితో మయా ।
మార్గీం తనుం త్యజ్య స విక్లబస్వరో బభూవ కేయూరధరస్సరాక్షసః ॥ 26 ॥
శరాహతేనైవ తదార్తయా గిరా స్వరం సమాలమ్బ్య సుదూరసుశ్రవమ్ ।
ఉదాహృతం తద్వచనం సుదారుణం త్వమాగతో యేన విహాయ మైథిలీమ్ ॥ 27 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనషష్టితమస్సర్గః ॥
