శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకషష్టితమస్సర్గః ।
వనం గతే ధర్మపరే రామే రమయతాం వరే ।
కౌసల్యా రుదతీ స్వార్తా భర్తారమిదమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
యద్యపి త్రిషు లోకేషు ప్రథితం తే మహద్యశః ।
సానుక్రోశో వదాన్యశ్చ ప్రియవాదీ చ రాఘవః ॥ 2 ॥
కథం నరవరశ్రేష్ఠ పుత్రౌ తౌ సహ సీతయా ।
దుఃఖితౌ సుఖసంవృద్ధౌ వనే దుఃఖం సహిష్యతః ॥ 3 ॥
సా నూనం తరుణీ శ్యామా సుకుమారీ సుఖోచితా ।
కథముష్ణం చ శీతం చ మైథిలీ ప్రసహిష్యతే ॥ 4 ॥
భుక్త్వాఽశనం విశాలాక్షీ సూపదం శాన్వితం శుభమ్ ।
వన్యం నైవారమాహారం కథం సీతోపభోక్ష్యతే ॥ 5 ॥
గీతవాదిత్రనిర్ఘోషం శ్రుత్వా శుభమనిన్దితా ।
కథం క్రవ్యాదసింహానాం శబ్దం శ్రోష్యత్యశోభనమ్ ॥ 6 ॥
మహేన్ద్రధ్వజసఙ్కాశః క్వ ను శేతే మహాభుజః ।
భుజం పరిఘసఙ్కాశముపధాయ మహాబలః ॥ 7 ॥
పద్మవర్ణం సుకేశాన్తం పద్మనిశ్శ్వాసముత్తమమ్ ।
కదా ద్రక్ష్యామి రామస్య వదనం పుష్కరేక్షణమ్ ॥ 8 ॥
వజ్రసారమయం నూనం హృదయం మే న సంశయః ।
అపశ్యన్త్యా న తం యద్వై ఫలతీదం సహస్రధా ॥ 9 ॥
యత్త్వయాఽకరుణం కర్మ వ్యపోహ్య మమ బాన్ధవాః ।
నిరస్తాః పరిధావన్తి సుఖార్హాః కృపణా వనే ॥ 10 ॥
యది పఞ్చదశే వర్షే రాఘవః పునరేష్యతి ।
జహ్యాద్రాజ్యం చ కోషం చ భరతో నోపలక్షయతే ॥ 11 ॥
భోజయన్తి కిల శ్రాద్ధే కేచిత్స్వానేవ బాన్ధవాన్ ।
తతః పశ్చాత్సమీక్షన్తే కృతకార్యా ద్విజర్షభాన్ ॥ 12 ॥
తత్ర యే గుణవన్తశ్చ విద్వాంసశ్చ ద్విజాతయః ।
న పశ్చాత్తేఽభిమన్యన్తే సుధామపి సురోపమాః ॥ 13 ॥
బ్రాహ్మణేష్వపి తృప్తేషు పశ్చాద్భోక్తుం ద్విజర్షభాః ।
నాభ్యుపైతుమలం ప్రాజ్ఞా శ్శృఙ్గచ్ఛేదమివర్షభాః ॥ 14 ॥
ఏవం కనీయసా భ్రాత్రా భుక్తం రాజ్యం విశామ్పతే ।
భ్రాతా జ్యేష్ఠో వరిష్ఠశ్చ కిమర్థం నావమంస్యతే ॥ 15 ॥
న పరేణాఽహృతం భక్ష్యం వ్యాఘ్రః ఖాదితుమిచ్ఛతి ।
ఏవమేతన్నరవ్యాఘ్రః పరలీఢం న మన్యతే ॥ 16 ॥
హవిరాజ్యం పురోడాశాః కుశా యూపాశ్చ ఖాదిరాః ।
నైతాని యాతయామాని కుర్వన్తి పునరధ్వరే ॥ 17 ॥
తథా హ్యాత్తమిదం రాజ్యం హృతసారాం సురామివ ।
నాభిమన్తుమలం రామో నష్టసోమమివాధ్వరమ్ ॥ 18 ॥
న చేమాం ధర్షణాం రామ సఙ్గచ్ఛేదత్యమర్షణః ।
దారయేన్మన్దరమపి స హి క్రుద్ధశ్శితైశ్శరైః ॥ 19 ॥
త్వాం తు నోత్సహతే హన్తుం మహాత్మా పితృగౌరవాత్ ।
ససోమార్కగ్రహగణం నభస్తారావిచిత్రితమ్ ॥ 20 ॥
పాతయేద్యోదివం క్రుద్ధస్సత్వాం న వ్యతివర్తతే ।
ప్రక్షోభయేద్వారయే ద్వా మహీం శైలశతాచితామ్ ॥ 21 ॥
నైవం విధమసత్కారం రాఘవో మర్షయిష్యతి ।
బలవానివ శార్దూలో వాలధేరభిమర్శనమ్ ॥ 22 ॥
నైతస్య సహితా లోకా భయం కుర్యుర్మహామృథే ।
అధర్మన్త్విహ ధర్మాత్మా లోకం ధర్మేణ యోజయేత్ ॥ 23 ॥
నన్వసౌ కాఞ్చనైర్బాణైర్మహావీర్యో మహాభుజః ।
యుగాన్త ఇవ భూతాని సాగరానపి నిర్దహేత్ ॥ 24 ॥
స తాదృశస్సింహబలో వృషభాక్షో నరర్షభః ।
స్వయమేవ హతః పిత్రా జలజేనాత్మజో యథా ॥ 25 ॥
ద్విజాతిచరితో ధర్మశ్శాస్త్రదృష్టస్సనాతనః ।
యది తే ధర్మనిరతే త్వయా పుత్రే వివాసితే ॥ 26 ॥
గతిరేకా పతిర్నార్యా ద్వితీయా గతిరాత్మజః ।
తృతీయా జ్ఞాతయో రాజంశ్చతుర్థీ నేహ విద్యతే ॥ 27 ॥
తత్ర త్వం చైవ మే నాస్తి రామశ్చ వనమాశ్రితః ।
న వనం గన్తుమిచ్ఛామి సర్వథా నిహతా త్వయా ॥ 28 ॥
హతం త్వయా రాజ్యమిదం సరాష్ట్రం హతస్తథాఽత్మా సహ మన్త్రిభిశ్చ ।
హతా సపుత్రాఽస్మి హతాశ్చ పౌరాస్సుత శ్చ భార్యా చ తవ ప్రహృష్టౌ ॥ 29 ॥
ఇమాం గిరం దారుణశబ్ద సంశ్రితాం నిశమ్య రాజాఽపి ముమోహ దుఃఖితః ।
తత స్స శోకం ప్రవివేశ పార్థివస్స్వదుష్కృతం చాపి పునస్తదా స్మరన్ ॥ 30 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకషష్టితమస్సర్గః ॥
