శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ త్రింశస్సర్గః ।
సాన్త్వ్యమానా తు రామేణ మైథిలీ జనకాత్మజా ।
వనవాసనిమిత్తాయ భర్తారమిదమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
సా తముత్తమసంవిగ్నా సీతా విపులవక్షసమ్ ।
ప్రణయాచ్చాభిమానాచ్చ పరిచిక్షేప రాఘవమ్ ॥ 2 ॥
కిం త్వాఽమన్యత వైదేహః పితా మే మిథిలాధిపః ।
రామ జామాతరం ప్రాప్య స్త్రియం పురుషవిగ్రహమ్ ॥ 3 ॥
అనృతం బత లోకోఽయమజ్ఞానాద్యది వక్ష్యతి ।
తేజో నాస్తి పరం రామే తపతీవ దివాకరే ॥ 4 ॥
కిం హి కృత్వా విషణ్ణస్త్వం కుతో వా భయమస్తి తే ।
యత్పరిత్యక్తుకామస్త్వం మామనన్యపరాయణామ్ ॥ 5 ॥
ద్యుమత్సేనసుతం వీర సత్యవన్తమనువ్రతామ్ ।
సావిత్రీమివ మాం విద్ధి త్వమాత్మవశవర్తినీమ్ ॥ 6 ॥
న త్వహం మనసాఽప్యన్యం ద్రష్టాఽస్మి త్వదృతేఽనఘ ।
త్వయా రాఘవ గచ్ఛేయం యథాఽన్యా కులపాంసినీ ॥ 7 ॥
స్వయం తు భార్యాం కౌమారీం చిరమధ్యుషితాం సతీమ్ ।
శైలూష ఇవ మాం రామ పరేభ్యో దాతుమిచ్ఛసి ॥ 8 ॥
యస్య పథ్యం చ రామాఽత్థ యస్య చార్థేఽవరుధ్యసే ।
త్వం తస్య భవ వశ్యశ్చ విధేయశ్చ సదాఽనఘ ॥ 9 ॥
స మామనాదాయ వనం న త్వం ప్రస్థాతుమర్హసి ।
తపో వా యది వాఽరణ్యం స్వర్గో వా స్యాత్సహ మే త్వయా ॥ 10 ॥
న చ మే భవితా తత్ర కశ్చిత్పథి పరిశ్రమః ।
పృష్ఠతస్తవ గచ్ఛన్త్యా విహారశయనేష్వివ ॥ 11 ॥
కుశకాశశరేషీకా యే చ కణ్టకినో ద్రుమాః ।
తూలాజినసమస్పర్శా మార్గే మమ సహ త్వయా ॥ 12 ॥
మహావాతసముద్ధూతం యన్మామపకరిష్యతి ।
రజో రమణ తన్మన్యే పరార్థ్యమివ చన్దనమ్ ॥ 13 ॥
శాద్వలేషు యథా శిశ్యే వనాన్తే వనగోచర ।
కుథాస్తరణతల్పేషు కిం స్యాత్సుఖతరం తతః ॥ 14 ॥
పత్రం మూలం ఫలం యత్త్వమల్పం వా యది వా బహు ।
దాస్యసి స్వయమాహృత్య తన్మేఽమృతరసోపమమ్ ॥ 15 ॥
న మాతుర్న పితుస్తత్ర స్మరిష్యామి న వేశ్మనః ।
ఆర్తవాన్యుపభుఞ్జానా పుష్పాణి చ ఫలాని చ ॥ 16 ॥
న చ తత్ర తతః కిఞ్చిద్ద్రష్టుమర్హసి విప్రియమ్ ।
మత్కృతే న చ తే శోకో న భవిష్యామి దుర్భరా ॥ 17 ॥
య స్త్వయా సహ స స్వర్గో నిరయో యస్త్వయా వినా ।
ఇతి జానన్పరాం ప్రీతిం గచ్ఛ రామ మయా సహ ॥ 18 ॥
అథ మామేవమవ్యగ్రాం వనం నైవ నయిష్యతి ।
విషమద్యైవ పాస్యామి మా విశం ద్విషతాం గమమ్ ॥ 19 ॥
పశ్చాదపి హి దుఃఖేన మమ నైవాస్తి జీవితమ్ ।
ఉజ్ఝితాయాస్త్వయా నాథ తదైవ మరణం వరమ్ ॥ 20 ॥
ఇమం హి సహితుం శోకం ముహూర్తమపి నోత్సహే ।
కిం పునర్దశవర్షాణి త్రీణి చైకం చ దుఃఖితా ॥ 21 ॥
ఇతి సా శోకసన్తప్తా విలప్య కరుణం బహు ।
చుక్రోశ పతిమాయస్తా భృశమాలిఙ్గ్య సస్వరమ్ ॥ 22 ॥
సా విద్ధా బహుభిర్వాక్యైర్దిగ్ధైరివ గజాఙ్గనా ।
చిరసన్నియతం బాష్పం ముమోచాగ్నిమివారణిః ॥ 23 ॥
తస్యా స్ఫటికసఙ్కాశం వారి సన్తాపసమ్భవమ్ ।
నేత్రాభ్యాం పరిసుస్రావ పఙ్కజాభ్యామివోదకమ్ ॥ 24 ॥
తచ్చైవామలచన్ద్రాభం ముఖమాయతలోచనమ్ ।
పర్యశుష్యత బాష్పేణ జలోద్ధృతమివామ్బుజమ్ ॥ 25 ॥
తాం పరిష్వజ్య బాహుభ్యాం విసఞ్జ్ఞామివ దుఃఖితామ్ ।
ఉవాచ వచనం రామః పరివిశ్వాసయంస్తదా ॥ 26 ॥
న దేవి తవ దుఃఖేన స్వర్గమప్యభిరోచయే ।
న హి మేఽస్తి భయం కిఞ్చిత్స్వయమ్భోరివ సర్వతః ॥ 27 ॥
తవ సర్వమభిప్రాయమవిజ్ఞాయ శుభాననే ।
వాసం న రోచయేఽరణ్యే శక్తిమానపి రక్షణే ॥ 28 ॥
యత్సృష్టాఽసి మయా సార్ధం వనవాసాయ మైథిలి ।
న విహాతుం మయా శక్యా కీర్తిరాత్మవతా యథా ॥ 29 ॥
ధర్మస్తు గజనాసోరు సద్భిరాచరితః పురా ।
తం చాహమనువర్తేఽద్య యథా సూర్యం సువర్చలా ॥ 30 ॥
న ఖల్వహం న గచ్ఛేయం వనం జనకనన్దిని ।
వచనం తన్నయతి మాం పితు స్సత్యోపబృంహితమ్ ॥ 31 ॥
ఏష ధర్మస్తు సుశ్రోణి పితుర్మాతుశ్చ వశ్యతా ।
అతశ్చ తం వ్యతిక్రమ్య నాహం జీవితుముత్సహే ॥ 32 ॥
అస్వాధీనం కథం దైవం ప్రకారైరభిరాధ్యతే ।
స్వాధీనం సమతిక్రమ్య మాతరం పితరం గురుమ్ ॥ 33 ॥
యత్త్రయం తత్త్రయో లోకాః పవిత్రం తత్సమం భువి ।
నాన్యదస్తి శుభాపాఙ్గే తేనేదమభిరాధ్యతే ॥ 34 ॥
న సత్యం దానమానౌ వా న యజ్ఞాశ్చాప్తదక్షిణాః ।
తథా బలకరా స్సీతే యథా సేవా పితుర్హితా ॥ 35 ॥
స్వర్గో ధనం వా ధాన్యం వా విద్యాః పుత్రాస్సుఖాని చ ।
గురువృత్త్యనురోధేన న కిఞ్చిదపి దుర్లభమ్ ॥ 36 ॥
దేవగన్ధర్వగోలోకాన్బ్రహ్మలోకాం స్తథాఽపరాన్ ।
ప్రాప్నువన్తి మహాత్మానో మాతాపితృపరాయణాః ॥ 37 ॥
స మాం పితా యథా శాస్తి సత్యధర్మపథే స్థితః ।
తథా వర్తితుమిచ్ఛామి స హి ధర్మస్సనాతనః ॥ 38 ॥
మమ సన్నా మతిస్సీతే త్వాం నేతుం దణ్డకావనమ్ ।
వసిష్యామీతి సా త్వం మామనుయాతుం సునిశ్చితా ॥ 39 ॥
సా హి సృష్టాఽనవద్యాఙ్గి వనాయ మదిరేక్షణే ।
అనుగచ్ఛస్వ మాం భీరు సహధర్మచరీ భవ ॥ 40 ॥
సర్వథా సదృశం సీతే మమ స్వస్య కులస్య చ ।
వ్యవసాయమనుక్రాన్తా కాన్తే త్వమతిశోభనమ్ ॥ 41 ॥
ఆరభస్వ శుభశ్రోణి వనవాసక్షమాః క్రియాః ।
నేదానీం త్వదృతే సీతే స్వర్గోఽపి మమ రోచతే ॥ 42 ॥
బ్రాహ్మణేభ్యశ్చ రత్నాని భిక్షుకేభ్యశ్చ భోజనమ్ ।
దేహి చాశంసమానేభ్య స్సన్త్వరస్వ చ మా చిరమ్ ॥ 43 ॥
భూషణాని మహార్హాణి వరవస్త్రాణి యాని చ ।
రమణీయాశ్చ యే కేచిత్క్రీడార్థాశ్చాప్యుపస్కరాః ॥ 44 ॥
శయనీయాని యానాని మమ చాన్యాని యాని చ ।
దేహి స్వభృత్యవర్గస్య బ్రాహ్మణానామనన్తరమ్ ॥ 45 ॥
అనుకూలం తు సా భర్తుర్జ్ఞాత్వా గమనమాత్మనః ।
క్షిప్రం ప్రముదితా దేవీ దాతుమేవోపచక్రమే ॥ 46 ॥
తతః ప్రహృష్టా ప్రతిపూర్ణమానసా యశశ్వినీ భర్తురవేక్ష్య భాషితమ్ ।
ధనాని రత్నాని చ దాతుమఙ్గనా ప్రచక్రమే ధర్మభృతాం మనస్స్వినీ ॥ 47 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే త్రింశస్సర్గః ॥
