శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ చతుఃపఞ్చాశస్సర్గః ।
హ్రియమాణా తు వైదేహీ కఞ్చిన్నాథమపశ్యతీ ।
దదర్శ గిరిశృఙ్గస్థాన్పఞ్చ వానరపుఙ్గవాన్ ॥ 1 ॥
తేషాం మధ్యే విశాలాక్షీ కౌశేయం కనకప్రభమ్ ।
ఉత్తరీయం వరారోహా శుభాన్యాభరణాని చ ॥ 2 ॥
ముమోచ యది రామాయ శంసేయురితి మైథిలీ ।
వస్త్రముత్సృజ్య తన్మధ్యే నిక్షిప్తం సహభూషణమ్ ॥ 3 ॥
సమ్భ్రమాత్తు దశగ్రీవస్తత్కర్మ న స బుద్ధవాన్ ।
పిఙ్గాక్షాస్తాం విశాలాక్షీం నేత్రైరనిమిషైరివ ॥ 4 ॥
విక్రోశన్తీం తథా సీతాం దదృశుర్వానరర్షభాః ।
స చ పమ్పామతిక్రమ్య లఙ్కామభిముఖః పురీమ్ ॥ 5 ॥
జగామ రుదతీం గృహ్య వైదేహీం రాక్షసేశ్వరః ।
తాం జహార సుసంహృష్టో రావణో మృత్యుమాత్మనః ॥ 6 ॥
ఉత్సఙ్గేనేవ భుజగీం తీక్ష్ణదంష్ట్రాం మహావిషామ్ ।
వనాని సరితశ్శైలాన్త్సరాంసి చ విహాయసా ॥ 7 ॥
స క్షిప్రం సమతీయాయ శరశ్చాపాదివ చ్యుతః ।
తిమినక్రనికేతం తు వరుణాలయమక్షయమ్ ॥ 8 ॥
సరితాం శరణం గత్వా సమతీయాయ సాగరమ్ ।
సమ్భ్రమాత్పరివృత్తోర్మీ రుద్ధమీనమహోరగః ॥ 9 ॥
వైదేహ్యాం హ్రియమాణాయాం బభూవ వరుణాలయః ।
అన్తరిక్షగతా వాచస్ససృజుశ్చారణాస్తదా ॥ 10 ॥
ఏతదన్తో దశగ్రీవ ఇతి సిద్ధాస్తదాబ్రువన్ ।
స తు సీతాం వివేష్టన్తీమఙ్కేనాదాయ రావణః ॥ 11 ॥
ప్రవివేశ పురీం లఙ్కాం రూపిణీం మృత్యుమాత్మనః ।
సోఽభిగమ్య పురీం లఙ్కాం సువిభక్తమహాపథామ్ ॥ 12 ॥
సంరూఢకక్ష్యాబహులం స్వమన్తఃపురమావిశత్ ।
తత్ర తామసితాపాఙ్గాం శోకమోహపరాయణామ్ ॥ 13 ॥
నిదధే రావణస్సీతాం మయో మాయామివస్త్రియమ్ ।
అబ్రవీచ్చ దశగ్రీవః పిశాచీర్ఘోరదర్శనాః ॥ 14 ॥
యథా నేమాం పుమాన్ స్త్రీ వా సీతాం పశ్యత్యసమ్మతః ।
ముక్తామణిసువర్ణాని వస్త్రాణ్యాభరణాని చ ॥ 15 ॥
యద్యదిచ్ఛేత్తదేవాస్యా దేయం మచ్ఛన్దతో యథా ।
యా చ వక్ష్యతి వైదేహీం వచనం కిఞ్చిదప్రియమ్ ॥ 16 ॥
అజ్ఞానాద్యది వా జ్ఞానాన్న తస్యా జీవితం ప్రియమ్ ।
తథోక్త్వా రాక్షసీస్తాస్తు రాక్షసేన్ద్రః ప్రతాపవాన్ ॥ 17 ॥
నిష్క్రమ్యాన్తః పురాత్తస్మాత్కిఙ్కృత్యమితి చిన్తయన్ ।
దదర్శాష్టౌ మహావీర్యాన్రాక్షసాన్పిశితాశనాన్ ॥ 18 ॥
స తాన్దృష్ట్వా మహావీర్యో వరదానేన మోహితః ।
ఉవాచైతానిదం వాక్యం ప్రశస్య బలవీర్యతః ॥ 19 ॥
నానాప్రహరణాః క్షిప్రమితో గచ్ఛత సత్వరాః ।
జనస్థానం హతస్థానం భూతపూర్వం ఖరాలయమ్ ॥ 20 ॥
తత్రోష్యతాం జనస్థానే శూన్యే నిహతరాక్షసే ।
పౌరుషం బలమాశ్రిత్య త్రాసముత్సృజ్య దూరతః ॥ 21 ॥
బలం హి సుమహద్యన్మే జనస్థానే నివేశితమ్ ।
సదూషణఖరం యుద్ధే హతం రామేణ సాయకైః ॥ 22 ॥
తత క్రోధో మమామర్షాద్ధైర్యస్యోపరి వర్తతే ।
వైరం చ సుమహజ్జాతం రామం ప్రతి సుదారుణమ్ ॥ 23 ॥
నిర్యాతయితుమిచ్ఛామి తచ్చ వైరమహం రిపోః ।
న హి లప్స్యామ్యహం నిద్రామహత్వా సంయుగే రిపుమ్ ॥ 24 ॥
తం త్విదానీమహం హత్వా ఖరదూషణఘాతినమ్ ।
రామం శర్మోపలప్స్యామి ధనం లబ్ధ్వేవ నిర్ధనః ॥ 25 ॥
జనస్థానే వసద్భిస్తు భవద్భీరామమాశ్రితా ।
ప్రవృత్తిరుపనేతవ్యా కిఞ్కరోతీతి తత్త్వతః ॥ 26 ॥
అప్రమాదాచ్చ గన్తవ్యం సర్వైరపి నిశాచరైః ।
కర్తవ్యశ్చ సదా యత్నో రాఘవస్య వధం ప్రతి ॥ 27 ॥
యుష్మాకం చ బలజ్ఞోఽహం బహుశో రణమూర్ధని ।
అతశ్చాస్మిన్ జనస్థానే మయా యూయం నియోజితాః ॥ 28 ॥
తతః ప్రియం వాక్యముపేత్య రాక్షసా మహార్థమష్టావభివాద్య రావణమ్ ।
విహాయ లఙ్కాం సహితాః ప్రతస్థిరే యతో జనస్థానమలక్ష్యదర్శనాః ॥ 29 ॥
తతస్తు సీతాముపలభ్య రావణః సుసమ్ప్రహృష్టః పరిగృహ్య మైథిలీమ్ ।
ప్రసజ్య రామేణ చ వైరముత్తమం బభూవ మోహాన్ముదితస్సరాక్షసః ॥ 30 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే చతుఃపఞ్చాశస్సర్గః ॥
