శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకపఞ్చాశస్సర్గః ।
ఇత్యుక్తస్య యథాన్యాయం రావణస్య జటాయుషా ।
క్రుద్ధస్యాగ్నినిభాస్సర్వా రేజుర్వింశతిదృష్టయః ॥ 1 ॥
సంరక్తనయనః కోపాత్తప్తకాఞ్చనకుణ్డలః ।
రాక్షసేన్ద్రోఽభిదుద్రావ పతగేన్ద్రమమర్షణః ॥ 2 ॥
స సమ్ప్రహారస్తుముల స్తయోస్తస్మిన్మహావనే ।
బభూవ వాతోద్ధతయోర్మేఘయోర్గగనే యథా ॥ 3 ॥
తద్బభూవాద్భుతం యుద్ధం గృధ్రరాక్షసయోస్తదా ।
సపక్షయోర్మాల్యవతోర్మహాపర్వతయోరివ ॥ 4 ॥
తతో నాలీకనారాచైస్తీక్ష్ణాగ్రైశ్చ వికర్ణిభిః ।
అభ్యవర్షన్మహాఘోరైర్గృధ్రరాజం మహాబలః ॥ 5 ॥
స తాని శరజాలాని గృధ్రః పత్త్రరథేశ్వరః ।
జటాయుః ప్రతిజగ్రాహ రావణాస్త్రాణి సంయుగే ॥ 6 ॥
తస్య తీక్ష్ణనఖాభ్యాం తు చరణాభ్యాం మహాబలః ।
చకార బహుధా గాత్రే వ్రణాన్పతగసత్తమః ॥ 7 ॥
అథ క్రోధాద్ధశగ్రీవో జగ్రాహ దశ మార్గణాన్ ।
మృత్యుదణ్డనిభాన్ఘోరాన్ఛత్రుమర్దనకాఙ్క్షయా ॥ 8 ॥
స తైర్బాణైర్మహావీర్యః పూర్ణముక్తైరజిహ్మగైః ।
బిభేద నిశితైస్తీక్ష్ణైర్గృధ్రం ఘోరైశ్శిలీముఖైః ॥ 9 ॥
స రాక్షసరథే పశ్యన్జానకీం బాష్పలోచనామ్ ।
అచిన్తయిత్వా తాన్బాణాన్రాక్షసం సమభిద్రవత్ ॥ 10 ॥
తతోఽస్య సశరం చాపం ముక్తామణివిభూషితమ్ ।
చరణాభ్యాం మహాతేజా బభఞ్జ పతగేశ్వరః ॥ 11 ॥
తతోఽన్యద్ధనురాదాయ రావణః క్రోధమూర్ఛితః ।
వవర్ష శరవర్షాణి శతశోఽథ సహస్రశః ॥ 12 ॥
శరైరావారితస్తస్య సంయుగే పతగేశ్వరః ।
కులాయముపసమ్ప్రాప్తః పక్షీవ ప్రబభౌ తదా ॥ 13 ॥
స తాని శరవర్షాణి పక్షాభ్యాం చ విధూయచ ।
చరణాభ్యాం మహాతేజా బభఞ్జాస్య మహద్ధనుః ॥ 14 ॥
తచ్చాగ్నిసదృశం దీప్తం రావణస్య శరావరమ్ ।
పక్షాభ్యాం స మహావీర్యో వ్యాధునోత్పతగేశ్వరః ॥ 15 ॥
కాఞ్చనోరశ్ఛదాన్దివ్యాన్పిశాచవదనాన్ఖరాన్ ।
తాంశ్చాస్య జవసమ్పన్నాఞ్జఘాన సమరే బలీ ॥ 16 ॥
వరం త్రివేణుసమ్పన్నం కామగం పావకార్చిషమ్ ।
మణిహేమవిచిత్రాఙ్గం బభఞ్జ చ మహారథమ్ ॥ 17 ॥
పూర్ణచన్ద్రప్రతీకాశం ఛత్రం చ వ్యజనైస్సహ ।
పాతయామాస వేగేన గ్రాహిభీ రాక్షసైస్సహ ॥ 18 ॥
సారథేశ్చాస్య వేగేన తుణ్డేనైవ మహచ్ఛిరః ।
పునర్వ్యపాహరచ్ఛ్రీమాన్పక్షిరాజో మహాబలః ॥ 19 ॥
స భగ్నధన్వా విరథో హతాశ్వో హతసారథిః ।
అఙ్కేనాదాయ వైదేహీం పపాత భువి రావణః ॥ 20 ॥
దృష్ట్వా నిపతితం భూమౌ రావణం భగ్నవాహనమ్ ।
సాధుసాధ్వితి భూతాని గృధ్రరాజమపూజయన్ ॥ 21 ॥
పరిశ్రాన్తం తు తం దృష్టవా జరయా పక్షియూథపమ్ ।
ఉత్పపాత పునర్హృష్టో మైథిలీం గృహ్య రావణః ॥ 22 ॥
తం ప్రహృష్టం నిధాయాఙ్కే గచ్ఛన్తం జనకాత్మజామ్ ।
గృధ్రరాజస్సముత్పత్య సమభిద్రుత్య రావణమ్ ॥ 23 ॥
సమావార్య మహాతేజా జటాయురిదమబ్రవీత్ ।
వజ్రసంస్పర్శబాణస్య భార్యాం రామస్య రావణ ॥ 24 ॥
అల్పబుద్ధే హరస్యేనాం వధాయ ఖలు రక్షసామ్ ।
సమిత్రబన్ధుస్సామాత్యస్సబలస్సపరిచ్ఛదః ॥ 25 ॥
విషపానం పిబస్యేతత్పిపాసిత ఇవోదకమ్ ।
అనుబన్ధమజానన్తః కర్మణామవిచక్షణాః ॥ 26 ॥
శీఘ్రమేవ వినశ్యన్తి యథా త్వం వినశిష్యసి ।
బద్ధస్త్వం కాలపాశేన క్వ గతస్తస్య మోక్ష్యసే ॥ 27 ॥
వధాయ బడిశం గృహ్య సామిషం జలజో యథా ।
న హి జాతు దురాధర్షౌ కాకుత్స్థౌ తవ రావణ ॥ 28 ॥
ధర్షణం చాశ్రమస్యాస్య క్షమిష్యేతే తు రాఘవౌ ।
యథా త్వయా కృతం కర్మ భీరుణా లోకగర్హితమ్ ॥ 29 ॥
తస్కరాచరితో మార్గో నైవ వీరనిషేవితః ।
యుధ్యస్వ యది శూరోఽసి ముహూర్తం తిష్ఠరావణ ॥ 30 ॥
శయిష్యసే హతో భూమౌ యథా భ్రాతా ఖరస్తథా ।
పరేతకాలే పురుషో యత్కర్మ ప్రతిపద్యతే ॥ 31 ॥
వినాశాయాత్మనోఽధర్మ్యం ప్రతిపన్నోఽసి కర్మ తత్ ।
పాపానుబన్ధో వై యస్య కర్మణః కర్మకో ను తత్ ॥ 32 ॥
కుర్వీత లోకాధిపతిస్స్వయమ్భూర్భగవానపి ।
ఏవముక్త్వా శుభం వాక్యం జటాయుస్తస్య రక్షసః ॥ 33 ॥
నిపపాత భృశం పృష్ఠే దశగ్రీవస్య వీర్యవాన్ ।
తం గృహీత్వా నఖైస్తీక్ష్ణైర్విదదార సమన్తతః ॥ 34 ॥
అధిరూఢో గజారోహో యథా స్యాద్దుష్టవారణమ్ ।
విదదార నఖైరస్య తుణ్డం పృష్ఠే సమర్పయన్ ॥ 35 ॥
కేశాంశ్చోత్పాటయామాస నఖపక్షముఖాయుధః ।
స తథా గృధ్రరాజేన క్లిశ్యమానో ముహుర్ముహుః ॥ 36 ॥
అమర్షస్ఫురితోష్ఠస్సన్ప్రాకమ్పత చ రావణః ।
స పరిష్వజ్య చ వైదేహీం వామేనాఙ్కేన రావణః ॥ 37 ॥
తలేనాభిజఘానాశు జటాయుం క్రోధముర్ఛీతః ।
జటాయుస్తమభిక్రమ్య తుణ్డేనాస్య ఖగాధిపః ॥ 38 ॥
వామబాహూన్దశ తదా వ్యపాహరదరిన్దమః ।
సఞ్ఛిన్నబాహోస్సద్యైవ బాహవస్సహసాభవన్ ॥ 39 ॥
విషజ్వాలావలీయుక్తా వల్మీకాదివ పన్నగాః ।
తతః క్రోధాద్దశగ్రీవస్సీతాముత్సృజ్య రావణః ॥ 40 ॥
ముష్టిభ్యాం చరణాభ్యాం చ గృధ్రరాజమపోథయత్ ।
తతో ముహూర్తం సఙ్గ్రామో బభూవాతుల్యవీర్యయోః ॥ 41 ॥
రాక్షసానాం చ ముఖ్యస్య పక్షిణాం ప్రవరస్య చ ।
తస్య వ్యాయచ్ఛమానస్య రామస్యార్థే స రావణః ॥ 42 ॥
పక్షౌ పార్శ్వౌ చ పాదౌ చ ఖడ్గముద్ధృత్య సోఽచ్ఛినత్ ।
స చ్ఛిన్నపక్షస్సహసా రక్షసా రౌద్రకర్మణా ॥ 43 ॥
నిపపాత హతో గృద్రో ధరణ్యామల్పజీవితః ।
తం దృష్ట్వా పతితం భూమౌ క్షతజార్ద్రం జటాయుషమ్ ॥ 44 ॥
అభ్యధావత వైదేహీ స్వబన్ధుమివ దుఃఖితా ।
తం నీలజీమూతనికాశకల్పం సుపాణ్డురోరస్కముదారవీర్యమ్ ।
దదర్శ లఙ్కాధిపతిః పృథివ్యాం జటాయుషం శాన్తమివాగ్నిదావమ్ ॥ 45 ॥
తతస్తు తం పత్రరథం మహీతలే నిపాతితం రావణవేగమర్దితమ్ ।
పునః పరిశ్వజ్య శశిప్రభాననా రురోద సీతా జనకాత్మజాతదా ॥ 46 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే ఏకపఞ్చాశస్సర్గః ॥
