శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ ద్వాత్రింశస్సర్గః ।
తతశ్శాసన మాజ్ఞాయ భ్రాతు శ్శుభతరం ప్రియమ్ ।
గత్వా స ప్రవివేశాశు సుయజ్ఞస్య నివేశనమ్ ॥ 1 ॥
తం విప్రమగ్న్యగారస్థం వన్దిత్వా లక్ష్మణోఽబ్రవీత్ ।
సఖేఽభ్యాగచ్ఛ పశ్య త్వం వేశ్మ దుష్కరకారిణః ॥ 2 ॥
తతస్సన్ధ్యాముపాస్యాశు గత్వా సౌమిత్రిణా సహ ।
జుష్టం తత్ప్రావిశల్లక్ష్మ్యా రమ్యం రామనివేశనమ్ ॥ 3 ॥
తమాగతం వేదవిదం ప్రాఞ్జలిస్సీతయా సహ ।
సుయజ్ఞమభిచక్రామ రాఘవోఽగ్నిమివార్చితమ్ ॥ 4 ॥
జాతరూపమయైర్ముఖ్యైరఙ్గదైః కుణ్డలైః శుభైః ।
సహేమసూత్రైర్మణిభిః కేయూరైర్వలయైరపి ॥ 5 ॥
అన్యైశ్చ రత్నైర్బహుభిః కాకుత్స్థః ప్రత్యపూజయత్ ।
సుయజ్ఞం స తదోవాచ రామస్సీతా ప్రచోదితః ॥ 6 ॥
హారం చ హేమసూత్రం చ భార్యాయై సౌమ్య హారయ ।
రశనాం చాధునా సీతా దాతుమిచ్ఛతి తే సఖే ॥ 7 ॥
అఙ్గదాని విచిత్రాణి కేయూరాణి శుభాని చ ।
ప్రయచ్ఛతి సఖే తుభ్యం భార్యాయై గచ్ఛతీ వనమ్ ॥ 8 ॥
పర్యఙ్కమగ్య్రాస్తరణం నానారత్నవిభూషితమ్ ।
తమపీచ్ఛతి వైదేహీ ప్రతిష్ఠాపయితుం త్వయి ॥ 9 ॥
నాగ శ్శత్రుఞ్జయో నామ మాతులోఽయం దదౌ మమ ।
తం తే గజసహస్రేణ దదామి ద్విజసత్తమ ॥ 10 ॥
ఇత్యుక్తస్స హి రామేణ సుయజ్ఞః ప్రతిగృహృయతత్ ।
రామలక్ష్మణసీతానాం ప్రయుయోజాశిష శ్శుభాః ॥ 11 ॥
అథ భ్రాతరమవ్యగ్రం ప్రియం రామః ప్రియంవదః ।
సౌమిత్రిం తమువాచేదం బ్రహ్మేవ త్రిదశేశ్వరమ్ ॥ 12 ॥
అగస్త్యం కౌశికం చైవ తావుభౌ బ్రాహ్మణోత్తమౌ ।
అర్చయాహూయ సౌమిత్రే రత్నైస్సస్యమివామ్బుభిః ॥ 13 ॥
తర్పయస్వ మహాబాహో గోసహస్రైశ్చ మానద ।
సువర్ణై రజతైశ్చైవ మణిభిశ్చ మహాధనైః ॥ 14 ॥
కౌసల్యాం చ య ఆశీర్భిర్భక్తః పర్యుపతిష్ఠతి ।
ఆచార్యస్తైత్తిరీయాణామభిరూపశ్చ వేదవిత్ ॥ 15 ॥
తస్య యానం చ దాసీశ్చ సౌమిత్రే సమ్ప్రదాపయ ।
కౌశేయాని చ వస్త్రాణి యావత్తుష్యతి స ద్విజః ॥ 16 ॥
సూతశ్చిత్రరథశ్చార్య సచివస్సుచిరోషితః ।
తోషయైనం మహార్హైశ్చ రత్నైర్వస్త్రైర్ధనైస్తథా ॥ 17 ॥
పశుకాభిశ్చ సర్వాభిర్గవాం దశశతేన చ ।
యే చేమే కఠకాలాపా బహవో దణ్డమాణవాః ॥ 18 ॥
నిత్యస్వాధ్యాయశీలత్వాన్నాన్యత్కుర్వన్తి కిఞ్చన ।
అలసా స్వాదుకామాశ్చ మహతాం చాపి సమ్మతాః ॥ 19 ॥
తేషామశీతియానాని రత్నపూర్ణాని దాపయ ।
శాలివాహసహస్రం చ ద్వే శతే భద్రకాం స్తథా ॥ 20 ॥
వ్యఞ్జనార్థం చ సౌమిత్రే గోసహస్రముపాకురు ।
మేఖలీనాం మహాసఙ్ఘః కౌసల్యాం సముపస్థితః ॥ 21 ॥
తేషాం సహస్రం సౌమిత్రే ప్రత్యేకం సమ్ప్రదాపయ ।
అమ్బా యథా చ సా నన్దేత్కౌసల్యా మమ దక్షిణామ్ ॥ 22 ॥
తథా ద్విజాతీస్తా న్సర్వాన్ లక్ష్మణార్చయ సర్వశః ।
తత స్సపురుషవ్యాఘ్రస్తద్ధనం లక్ష్మణః స్వయమ్ ॥ 23 ॥
యథోక్తం బ్రాహ్మణేన్ద్రాణామ్మదదాద్ధనదో యథా ।
అథాఽబ్రవీద్బాష్పకలాంస్తిష్ఠతశ్చోపజీవినః ॥ 24 ॥
సమ్ప్రదాయబహుద్రవ్యమేకైకస్యోపజీవనమ్ ।
లక్ష్మణస్య చ యద్వేశ్మ గృహం చ యదిదం మమ ॥ 25 ॥
అశూన్యం కార్యమేకైకం యావదాగమనం మమ ।
ఇత్యుక్త్వా దుఃఖితం సర్వం జనం తముపజీవినమ్ ॥ 26 ॥
ఉవాచేదం ధనాధ్యక్షం ధనమానీయతామితి ।
తతోఽస్య ధనమాజహ్రుస్సర్వమేవోపజీవినః ॥ 27 ॥
స రాశిస్సుమహాంస్తత్ర దర్శనీయో హ్యదృశ్యత ।
తతస్సపురుషవ్యాఘ్ర స్తద్ధనం సహలక్ష్మణః ॥ 28 ॥
ద్విజేభ్యో బాలవృద్ధేభ్యః కృపణేభ్యోఽహ్యదాపయత్ ।
తత్రాసీత్పిఙ్గలో గార్గ్యస్త్రిజటో నామ వై ద్విజః ॥ 29 ॥
క్షతవృత్తిర్వనే నిత్యం ఫాలకుద్దాలలాఙ్గలీ ।
తం వృద్ధం తరుణీ భార్యా బాలానాదాయ దారకాన్ ॥ 30 ॥
అబ్రవీద్బాహ్మణం వాక్యం దారిద్ర్యేణాభిపీడితా ।
అపాస్య ఫాలం కుద్దాలం కురుష్వ వచనం మమ ॥ 31 ॥
రామం దర్శయ ధర్మజ్ఞం యది కిఞ్చిదవాప్స్యసి ।
స భార్యావచనం శ్రుత్వా శాటీమాచ్ఛాద్య దుశ్ఛదామ్ ॥ 32 ॥
స ప్రాతిష్ఠత పన్థానం యత్ర రామనివేశనమ్ ।
భృగ్వఙ్గిరసమం దీప్త్యా త్రిజటం జనసంసది ॥ 33 ॥
ఆపఞ్చమాయాః కక్ష్యాయాః నైనం కశ్చిదవారయత్ ।
స రాజపుత్రమాసాద్య త్రిజటో వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 34 ॥
నిర్ధనో బహుపుత్రోఽస్మి రాజపుత్ర మహాయశః ।
ఉఞ్ఛవృత్తిర్వనే నిత్యం ప్రత్యవేక్షస్వ మామితి ॥ 35 ॥
తమువాచ తతో రామః పరిహాస సమన్వితమ్ ।
గవాం సహస్రమప్యేకం న ను విశ్రాణితం మయా ॥ 36 ॥
పరిక్షిపసి దణ్డేన యావత్తావదవాప్స్యసి ।
స శాటీం త్వరితః కట్యాం సమ్భ్రాన్తః పరివేష్ట్య తామ్ ॥ 37 ॥
ఆవిద్ధ్య దణ్డం చిక్షేప సర్వప్రాణేన వేగితః ।
స తీర్త్వా సరయూపారం దణ్డస్తస్య కరాచ్చ్యుతః ॥ 38 ॥
గోవ్రజే బహుసాహస్రే పపాతోక్షణసన్నిధౌ ।
తం పరిష్వజ్య ధర్మాత్మా ఆతస్మాత్సరయూతటాత్ ॥ 39 ॥
ఆనయామాస తా గోపై స్త్రిజటాయాశ్రమం ప్రతి ।
ఉవాచ స తతో రామస్తం గార్గ్యమభిసాన్త్వయన్ ।
మన్యుర్న ఖలు కర్తవ్యః పరిహాసో హ్యయం మమ ॥ 40 ॥
ఇదం హి తేజస్తవ యద్దురత్యయం తదేవ జిజ్ఞాసితుమిచ్ఛతా మయా ।
ఇమం భవానర్థమభి ప్రచోదితో వృణీష్వ కిం చేదపరం వ్యవస్యతి ॥ 41 ॥
బ్రవీమి సత్యేన నతేఽస్తి యన్త్రణా ధనం హి యద్యన్మమ విప్రకారణాత్ ।
భవత్సు సమ్యక్ప్రతిపాదనేన త న్మయార్జితం ప్రీతియశస్కరం భవేత్ ॥ 42 ॥
తత స్సభార్య స్త్రిజటో మహాముని ర్గవామనీకం ప్రతిగృహ్య మోదితః ।
యశోబలప్రీతిసుఖోపబృంహణీ స్తదాశిషః ప్రత్యవదన్మహాత్మనః ॥ 43 ॥
స చాపి రామః ప్రతిపూర్ణమానసో మహద్ధనం ధర్మబలైరుపార్జితమ్ ।
నియోజయామాస సుహృజ్జనేఽచిరా ద్యథార్హసమ్మానవచః ప్రచోదితః ॥ 44 ॥
ద్విజ స్సుహృద్భృత్యజనోఽథవా తదా దరిద్రభిక్షాచరణశ్చ యోఽభవత్ ।
న తత్ర కశ్చిన్న బభూవ తర్పితో యథార్హసమ్మానన దాన సమ్భ్రమైః ॥ 45 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వాత్రింశస్సర్గః ॥
