శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ షట్చత్వారింశస్సర్గః ।
తతోద్యామ్పృథివీఞ్చైవవీక్షమాణావనౌకసః ।
దదృశుఃసన్తతౌబాణైర్భ్రాతరౌరామలక్ష్మణౌ ॥ 1 ॥
వృష్టవేవోపరతేదేవేకృతకర్మణిరాక్షసే ।
ఆజగామాథతన్దేశంససుగ్రీవోవిభీషణః ॥ 2 ॥
నీలద్వివిదమైన్దాశ్చసుషేణఃకుముదాఙ్గదాః ।
తూర్ణంహనుమతాసార్ధమన్వశోచన్తరాఘవౌ ॥ 3 ॥
అచేష్టౌమన్దనిశ్శ్వాసౌశోణితౌఘపరిప్లుతౌ ।
శరజాలాచితౌస్తబ్దౌశయానౌశరతల్పయోః ॥ 4 ॥
నిఃశ్వసన్తౌయథాసర్పౌనిశ్చేష్టౌమన్దవిక్రమౌ ।
రుధిరస్రాద్విగ్ధాఙ్గౌతాపనీయావివధ్వజౌ ॥ 5 ॥
తౌవీరశయనేవీరౌశయానౌమన్దచేష్టితౌ ।
యూథపైస్తైః పరివృతౌబాష్పవ్యాకులలోచనైః ॥ 6 ॥
రాఘవౌపతితౌదృష్టవాశరజాలసమావృతౌ ।
బభూవుర్వేర్వ్యథితాస్సర్వేవానరాస్సవిభీషణాః ॥ 7 ॥
అన్తరిక్షన్నిరీక్షన్తోదిశస్సర్వాశ్చవానరాః ।
నచైనమ్మాయయాఛన్నన్దదృశూరావణిఃరణే ॥ 8 ॥
తన్తుమాయాప్రతిచ్ఛన్నమ్మాయయైవవిభీషణః ।
వీక్షమాణోదదర్శాథభ్రాతుఃపుత్రమవస్థితమ్ ॥ 9 ॥
తమప్రతికర్మాణమప్రతిద్వన్ద్వమాహవే ।
దదర్శాన్తర్హితంవీరంవరదానాద్విభీషణః ॥ 10 ॥
తేజసాయశసాచైవవిక్రమేణచసమ్యుతమ్ ।
ఇన్ద్రజిత్త్వాత్మనఃకర్మతౌశయానౌసమీక్ష్యచ ॥ 11 ॥
ఉవాచపరమప్రీతోహర్షయన్ సర్వనైరృతాన్ ।
దూషణస్యచహన్తారౌఖరస్యచమహాబలౌ ॥ 12 ॥
సాదితౌమామకైర్బాణైర్భ్రాతరౌరామలక్ష్మణౌ ।
నేమౌమోక్షయితుంశక్యావేతస్మాదిషుబన్ధనాత్ ॥ 13 ॥
సర్వైరపిసమాగమ్యసర్షిసఙ్ఘైస్సురాసురైః ।
యత్కృతేచిన్తయానస్యశోకార్తస్యపితుర్మమ ॥ 14 ॥
అస్పృష్టవాశయనఙ్గాత్రైస్త్రియామాయాతిశర్వరీ ।
త్స్నేయంయత్కృతేలఙ్కానదీవర్షాస్వివాకులా ॥ 15 ॥
సోఽయమ్మూలహరోఽనర్థఃసర్వేషాన్నిహతోమయా ।
రామస్యలక్ష్మణస్యైవసర్వేషాఞ్చవనౌకసామ్ ।
విక్రమానిష్ఫలాఃసర్వేయథాశరదితోయదాః ॥ 16 ॥
ఏవముక్త్వాతుతాన్ సర్వాన్రాక్షసాన్పరిపార్శ్వతః ॥ 17 ॥
యూథపానపితాన్సర్వాంస్తాడయామాసరావణిః ।
నీలన్నవభిరాహత్యమైన్దఞ్చద్వివిదన్తథా ॥ 18 ॥
త్రిభిస్త్రిభిరమిత్రఘ్నస్తతాపప్రవరేషుభిః ।
జామ్బవన్తమ్మహేష్వాసోవిద్ ధ్వాబాణేనవక్షసి ॥ 19 ॥
హనూమతోవేగవతోవిససర్జశరాన్దశ ।
గవాక్షంశరభఞ్చైవద్వావప్యమితతేజసౌ ॥ 20 ॥
ద్వాభ్యాన్ద్వాభ్యామ్మహావేగోవివ్యాధయుధిరావణిః ।
గోలాఙ్గూలేశ్వరఞ్చైవవాలిపుత్రమథాఙ్గదమ్ ॥ 21 ॥
వివ్యాధబహుభిర్బాణైస్త్వరమాణోఽథరావణిః ।
తాన్వానరవరాన్భిత్త్వాశరైరగ్నిశిఖోపమైః ॥ 22 ॥
ననాదబలవాంస్తత్రమహాసత్త్వస్సరావణిః ।
తానర్ధయిత్వాబాణౌఘైస్త్రాసయిత్వాచవానరాన్ ॥ 23 ॥
ప్రజహాసమహాబాహుర్వచనఞ్చేదమబ్రవీత్ ।
శరశబ్దేనఘోరేణమయాబద్ధౌచమూముఖే ॥ 24 ॥
సహితౌభ్రాతరవేతౌనిశామయతరాక్షసాః ।
ఏవముక్తాస్తుతేసర్వేరాక్షసాఃకూటయోధినః ॥ 25 ॥
పరంవిస్మయామాజగ్ముఃకర్మణాతేనహర్షితాః ।
వినేదుశ్చమహానాదాన్ సర్వేతేజలదోపమాః ॥ 26 ॥
హతో రామ;ఇతి జ్నాత్వా రావణిం సమపూజయన్ ।
నిష్పన్దౌ తు తదా దృష్ట్వా తావ్ ఉభౌ రామ లక్ష్మణౌ ॥ 27 ॥
వసుధాయాం నిరుచ్చ్వాసౌ హతావ్ ఇత్య్ అన్వమన్యత ।
హర్షేణ తు సమావిష్ట;ఇన్ద్రజిత్ సమితిం జయః ॥ 28 ॥
ప్రవివేశపురీంలఙ్కాంహర్షయన్ సర్వనైర్వృతాన్ ।
రామలక్ష్మణయోర్దృష్టవాశరీరేసాయకైశ్చితే ॥ 29 ॥
సర్వాణిచాఙ్గోపాఙ్గానిసుగ్రీవమ్భయమావిశత్ ।
పర్యవస్థాపయాత్మానమనాథమ్మాఞ్చవానర ॥ 30 ॥
సత్యధర్మాభిరక్తానాన్నాస్తిమృత్యుకృతమ్భయమ్ ।
ఏవముక్త్వాతతస్తస్యజలక్లన్నేనపాణినా ॥ 31 ॥
సుగ్రీవస్యశుభేనేత్రేప్రమమార్జవిభీషణః ।
తతస్సలిలమాదాయవిద్యయాపరిజప్యచ ॥ 32 ॥
సుగ్రీవనేత్రేధర్మాత్మాసమమార్జవిభీషణః ।
విమృజ్యవదనన్తస్యకపిరాజస్యధీమతః ॥ 33 ॥
అబ్రవీత్కాలసమ్ప్రాప్తసమ్భ్రాన్తమిదంవచః ।
నకాలఃకపిరాజేన్ద్రవైక్లబ్యమవలమ్బితుమ్ ॥ 34 ॥
అతిస్నేహోఽప్యకాలేఽస్మిన్మరణాయోపకల్పతే ।
తస్మాదుత్సృజ్యవైక్లబ్యంసర్వకార్యవినాశనమ్ ॥ 35 ॥
హితంరామపురోగణాంసైన్యానానుచిన్త్యతామ్ ।
అథవారక్ష్యతాంరామోయావత్సఞ్జ్ఞావిపర్యయః ॥ 36 ॥
లబ్ధసఞ్జ్ఞౌహికాకుత్స్థౌభయన్నౌవ్యపనేష్యతః ।
నైతత్కిఞ్చనరామస్యనచరామోముమూర్షతి ॥ 37 ॥
నహ్యేనంహాస్యతేలక్ష్మీద్దుర్లభాయాగతాయుషామ్ ।
తస్మాదాశ్వాసయాత్మానమ్బలఞ్చాశ్వాసయస్వకమ్ ॥ 38 ॥
యావత్కార్యాణిసర్వాణిపునఃసంస్థాపయామ్యహమ్ ।
ఏతేహిఫుల్లనయనాస్త్రాసాదాగతసాధ్వసాః ॥ 39 ॥
కర్ణేకర్ణేప్రకథితాహరయోహరిసత్తమ ।
మాన్తుదృష్టవాప్రధావన్తమనీకంసమ్ప్రహర్షితుమ్ ॥ 40 ॥
త్యజస్తుహరయస్త్రాసమ్భుక్తపూర్వామివస్రజమ్ ।
సమాశ్వాస్యతుసుగ్రీవంరాక్షసేన్ద్రోవిభీషణః ॥ 41 ॥
విద్రుతంవానరానీకన్తత్సమాశ్వాసయత్పునః ।
ఇన్ద్రజిత్తుమహామాయఃసర్వసైన్యసమావృతః ॥ 42 ॥
కర్ణే కర్ణే ప్రకథితా హరయో హరి పుమ్గవ ।
మాం తు దృష్ట్వా ప్రధావన్తం అనీకం సమ్ప్రహర్షితుమ్ ॥ 43 ॥
ఆచచక్షేప్రియమ్పిత్రేనిహతౌరామలక్ష్మణౌ ।
ఉత్పపాతతతోహృష్టఃపుత్రఞ్చపరిషస్వజే ॥ 44 ॥
రావణోరక్షసామ్మధ్యేశ్రుత్వాశత్రూనిపాతితౌ ।
ఉపాఘ్రాయచతమ్మూద్ ర్నేనమ్పప్రచ్ఛప్రీతమానసః ॥ 45 ॥
పృచ్ఛతేచయథావృత్తమ్పిత్రేతస్మైసర్వన్న్యవేదయత్ ।
యథాతౌశరబన్ధేననిశ్చేష్టౌనిష్ప్రభౌకృతౌ ॥ 46 ॥
సహర్షవేగానుగతాన్తరాత్మాశ్రుత్వావచస్తస్యమహారథస్య ।
జహౌజ్వరన్దాశరథేఃసముత్థితమ్ప్రహృష్యవాచాఽభిననన్దపుత్రమ్ ॥ 47 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే షట్చత్వారింశస్సర్గః ॥
