శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ చతుర్నవతితమస్సర్గః ।
స ప్రవిశ్యసభాంరాజాదీనఃపరమదుఃఖితః ।
నిషపాదాసనేముఖ్యేసింహఃక్రుద్ధైవశ్వసన్ ॥ 1 ॥
అబ్రవీచ్చ స తాన్సర్వాన్ బలముఖ్యాన్ మహాబలః ।
రావణఃప్రాఞ్జలిర్వాక్యమ్పుత్రవ్యసనకర్శితః ॥ 2 ॥
సర్వేభవన్తస్సర్వేణహస్త్యశ్వేనసమావృతాః ।
నిర్యాన్తురథసఙ్ఘైశ్చపాదాతైశ్చోపశోభితాః ॥ 3 ॥
ఏకంరామమ్పరిక్షిప్యసమరేహన్తుమర్హథ ।
వర్షన్తశ్శరవర్షాణిప్రావృట్ కాలైవామ్బుదాః ॥ 4 ॥
అథవాహంశరైస్తీక్ష్ణైర్భిన్నగాత్రమ్మహాహవే ।
భవద్భిఃశ్వోనిహన్తాస్మిరామంలోకస్యపశ్యతః ॥ 5 ॥
ఇత్యేతద్వాక్యమాదాయరక్షసేన్ద్రస్యరాక్షసాః ।
నిర్యయుస్తేరథైఃశీఘ్రైర్నానానీకైశ్చసంయుతాః ॥ 6 ॥
పరిఘాన్ పట్టసాంశ్చైవశరఖఙ్గపరశ్వధాన్ ।
శరీరాన్తకరాన్ సర్వేచిక్షిపుర్వానరాన్ ప్రతి ॥ 7 ॥
వానరాశ్చద్రుమాన్శైలాన్రాక్షసాన్ప్రతిచిక్షిపుః ।
స సఙ్గ్రామోమహాభీమస్సూర్యస్యదయనమ్ప్రతి ॥ 8 ॥
రక్షసాంవానరాణాం చ తుములస్సమపద్యత ।
తేగదాభిశ్చచిత్రాభిఃప్రాసైఃఖడగైఃపరశ్వధైః ॥ 9 ॥
అన్యోన్యంసమరేజఘ్నుస్తదావానరరాక్షసాః ।
ఏవమ్ప్రవృత్తేసఙ్గ్రామేహ్యద్భుతంసుమహద్రజః ॥ 10 ॥
రక్షసాంవానరాణాం చ శాన్తంశోణితవిస్రవైః ।
మాతఙ్గరథకూలాశ్చవాజిమత్సాస్యధ్వజద్రుమాః ॥ 11 ॥
శరీరసఙ్ఘాటవహాఃప్రసస్రుఃశోణితాపగాః ।
తతస్తేవానరాఃసర్వేశోణితౌఘపరిప్లుతాః ॥ 12 ॥
ధ్వజవర్మరథానశ్వాన్నానాప్రహరణాని చ ।
ఆప్లుత్యాప్లుత్యసమరేవానరేన్ద్రాబభఞ్చిరే ॥ 13 ॥
కేశాన్ కర్ణలలాటం చ నాసికాశ్చప్లవఙ్గమాః ।
రక్షసాన్దశనైస్తీక్ష్ణైర్నఖైశ్చాపివ్యకర్తయన్ ॥ 14 ॥
ఏకైకంరాక్షసంసఙ్ఖ్యేశతంవానరపుఙ్గవాః ।
అభ్యధావన్తఫలినంవృక్షంశకునయోయథా ॥ 15 ॥
తదాగదాభిర్గుర్వీభిఃప్రాసైఃఖడగైఃపరశ్వధైః ।
నిర్జఘ్నుర్వానరాన్ఘోరాన్రాక్షసాఃపర్వతోపమాః ॥ 16 ॥
రాక్షసైర్వధ్యమానానాంవానరాణామ్మహాచమూః ।
శరణ్యంశరణంయాతారామన్దశరథాత్మజమ్ ॥ 17 ॥
తతోరామోమహాతేజాధనురాదాయవీర్యవాన్ ।
ప్రవిశ్యరాక్షసంసైన్యంశరవర్షంవవర్ష హ ॥ 18 ॥
ప్రవిష్టన్తుతదారామమ్మేఘాస్సూర్యమివామ్బరే ।
నాథిజగ్ముర్మహాఘోరానిర్దహన్తంశరాగ్నినా ॥ 19 ॥
కృతాన్యేవసుఘోరాణిరామేణరజనీచరాః ।
దదృశుస్తే న వైరామఙ్కర్మాణ్యసుకరాణితే ॥ 20 ॥
చాలయన్తమ్మహాసైన్యంవిధమన్తమ్మహారథాన్ ।
దదృశుస్తే న వైరామంవాతంవనగతంయథా ॥ 21 ॥
ఛిన్నమ్భిన్నంశరైర్దగ్ధమ్ప్రభన్నంశస్త్రపీడితమ్ ।
బలంరామేణదదృశుర్నరామంశీఘ్రకారిణమ్ ॥ 22 ॥
ప్రహరన్తంశరీరేషు న తేపశ్యన్తిరాఘవమ్ ।
ఇన్ద్రియార్థేషుతిష్ఠన్తమ్భూతాత్మానమివప్రజాః ॥ 23 ॥
ఏషహన్తిగజానీకమేషహన్తిమహారథాన్ ।
ఏషహన్తిశరైస్తీక్ష్ణైఃపదాతీస్వాజిభిఃసహ ॥ 24 ॥
ఇతితేరాక్షసాస్సర్వేరామస్యసదృశాన్రణే ।
అన్యోన్యఙ్కుపితాజఘ్నుస్సాదృశ్యాద్రాఘవస్యతే ॥ 25 ॥
న తేదదృశిరేరామన్దహన్తమపివాహినీమ్ ।
మోహితాఃపరమాస్త్రణగాన్ధర్వేణమహాత్మనా ॥ 26 ॥
తేతురామసహస్రాణిరణేపశ్యన్తిరాక్షసాః ।
పునఃపశ్యన్తికాకుత్స్థమేకమేవమహాహవే ॥ 27 ॥
భ్రమన్తీకాఞ్చనీఙ్కోటిఙ్కార్ముకస్యమహాత్మనః ।
అలాతచక్రప్రతిమాన్దదృశుస్తే న రాఘవమ్ ॥ 28 ॥
శరీరనాభిసత్త్వార్చిశ్శరారన్నేమికార్ముకమ్ ।
జ్యాఘోషతలనిర్ఘోషన్తేజోబుధదిగుణప్రభమ్ ॥ 29 ॥
దివ్యాస్త్రగుణపర్యన్తన్నిఘ్నన్తంయుధిరాక్షసాన్ ।
దదృశూరామచక్రన్తత్కాలచక్రమివప్రజాః ॥ 30 ॥
అనీకన్దశసాహస్రంరథానాంవాతరమ్హసామ్ ।
అష్టాదశసహస్రాణికుఞ్జరాణాన్తరస్వినామ్ ॥ 31 ॥
చతుర్దశసహస్రాణిసారోహాణాం చ వాజినామ్ ।
పూర్ణేశతసహస్రేద్వేరాక్షసానామ్పదాతినామ్ ॥ 32 ॥
దివసస్యాష్టభాగేనశరైరగ్నిశిఖోపమైః ।
హతాత్యాన్యేకేనరామేణరక్షసాఙ్కామరూపిణామ్ ॥ 33 ॥
తేహతాశ్వాహతరథాశ్శాన్తావిమథితధ్వజాః ।
అభిపేతుఃపురీంలఙ్కాంహతశేషానిశాచరాః ॥ 34 ॥
హతైర్గజపదాత్యశ్వైస్తద్బభూవరణాజిరమ్ ।
అక్రీడభూమిఃక్రుద్ధస్యరుద్రస్యేవమహాత్మనః ॥ 35 ॥
తతోదేవాస్కసగన్ధర్వాస్సిద్ధాశ్చపరమర్షయః ।
సాధుసావధితిరామస్యతత్కర్మసమపూజయన్ ॥ 36 ॥
అబ్రవీచ్ఛతదారామఃసుగ్రీవమ్ప్రత్యనన్తరమ్ ।
విభీషణం చ ధర్మాత్మాహనూమన్తం చ వానరమ్ ॥ 37 ॥
జామ్బవన్తంహరిశ్రేష్ఠమ్మైన్దన్ద్వివిదమేవ చ ।
ఏతదస్త్రబలన్దివ్యమ్మమవాత్ఱ్యమ్బకస్యవా ॥ 38 ॥
నిహత్యతాంరాక్షసరాజవాహినీంరామస్తదాశక్రసమోమహాత్మా ।
అస్త్రషుశస్త్రషుజితక్లమశ్చసంస్తూయతేదేవగణైఃప్రహృష్టైః ॥ 39 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే చతుర్నవతితమస్సర్గః ॥
