శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకసప్తతితమస్సర్గః ।
స ప్రాన్ ముఖో రాజ గృహాత్ అభినిర్యాయ వీర్యవాన్ ।
తతః సుదామాం ద్యుతిమాన్ సమ్తీర్వావేక్ష్య తాం నదీమ్ ॥ 1 ॥
హ్లాదినీం దూరపారాం చ ప్రత్యక్స్రోతస్తరఙ్గిణీమ్ ।
శతద్రూమతరచ్ఛ్రీమాన్నదీమిక్ష్వాకునన్దనః ॥ 2 ॥
స ప్రాఙ్ముఖో రాజగృహాదభినిర్యాయ రాఘవః ।
తతస్సుదామాం ద్యుతిమాన్ సన్తీర్యావేక్ష్య తాం నదీమ్ ॥ 3 ॥
హ్లాదినీం దూరపారాం చ ప్రత్యక్స్రోతస్తరఙ్గిణీమ్ ।
శతద్రూమతరచ్ఛ్రీమాన్నదీమిక్ష్వాకునన్దనః ॥ 4 ॥
ఐలాధానే నదీం తీర్త్వా ప్రాప్య చాపరపర్పటాన్ ।
శిలామకుర్వతీం తీర్త్వా ఆగ్నేయం శల్యకర్షణమ్ ॥ 5 ॥
సత్యసన్ధశ్శుచిశ్శ్రీమాన్ప్రేక్షమాణ శ్శిలావహామ్ ।
అత్యయాత్స మహాశైలాన్వనం చైత్రరథం ప్రతి ॥ 6 ॥
సరస్వతీం చ గఙ్గాం చ యుగ్మేన ప్రతిపద్యచ ।
ఉత్తరాన్వీరమత్స్యానాం భారుణ్డం ప్రావిశద్వనమ్ ॥ 7 ॥
వేగినీం చ కులిఙ్గాఖ్యాం హ్లాదినీం పర్వతాఽఽవృతామ్ ।
యమునాం ప్రాప్య సన్తీర్ణః బలమాశ్వాసయత్తదా ॥ 8 ॥
సశీతీకృత్య తు గాత్రాణి క్లాన్తానాశ్వాస్య వాజినః ।
తత్ర స్నాత్వా చ పీత్వా చ ప్రాయాదాదాయ చోదకమ్ ॥ 9 ॥
రాజపుత్రో మహారణ్యమనభీక్ష్ణోపసేవితమ్ ।
భద్రో భద్రేణ యానేన మారుతః ఖమివాత్యయాత్ ॥ 10 ॥
భాగీరథీం దుష్ప్రతరామంశుధానే మహానదీమ్ ।
ఉపాయాద్రాఘవస్తూర్ణం ప్రాగ్వటే విశ్రుతే పురే ॥ 11 ॥
స గఙ్గాం ప్రాగ్వటే తీర్త్వా సమాయాత్కుటికోష్ఠికామ్ ।
సబల స్తాం స తీర్త్వాఽథ సమాయాద్ధర్మవర్ధనమ్ ॥ 12 ॥
తోరణం దక్షిణార్ధేన జమ్భూప్రస్థముపాగమత్ ।
వరూథం చ యయౌ రమ్యం గ్రామం దశరథాత్మజః ॥ 13 ॥
తత్ర రమ్యే వనే వాసం కృత్వాఽసౌ ప్రాఙ్ముఖో యయౌ ।
ఉద్యానముజ్జిహానాయాః ప్రియకా యత్ర పాదపాః ॥ 14 ॥
సాలాంస్తు ప్రియకాన్ప్రాప్య శీఘ్రానాస్థాయ వాజినః ।
అనుజ్ఞాప్యాథ భరతః వాహినీం త్వరితో యయౌ ॥ 15 ॥
వాసం కృత్వా సర్వతీర్థే తీర్త్వా చోత్తానికాం నదీమ్ ।
అన్యా నదీశ్చ వివిధాః పార్వతీయైస్తురఙ్గమైః ॥ 16 ॥
హస్తిపృష్ఠకమాసాద్య కుటికామత్యవర్తత ।
తతార చ నరవ్యాఘ్రో లౌహిత్యే స కపీవతీమ్ ॥ 17 ॥
ఏకసాలే స్థాణుమతీం వినతే గోమతీం నదీమ్ ।
కలిఙ్గనగరే చాపి ప్రాప్య సాలవనం తదా ॥ 18 ॥
భరతః క్షిప్రమాగచ్ఛత్సుపరిశ్రాన్తవాహనః ।
వనం చ సమతీత్యాశుశర్వర్యామరుణోదయే ॥ 19 ॥
అయోధ్యాం మనునా రాజ్ఞా నిర్మితాం సన్దదర్శ హ ।
తాం పురీం పురుషవ్యాఘ్రస్సప్తరాత్రోషితః పథి ॥ 20 ॥
అయోధ్యామగ్రతో దృష్ట్వా సారథిం వాక్యమబ్రవీత్ ।
ఏషా నాతిప్రతీతా మే పుణ్యోద్యానా యశస్వినీ ॥ 21 ॥
అయోధ్యా దృశ్యతే దూరాత్సారథే పాణ్డుమృత్తికా ।
యజ్వభిర్గుణసమ్పన్నైర్బ్రాహ్మణైర్వేదపారగైః ॥ 22 ॥
భూయిష్ఠమృద్ధైరాకీర్ణా రాజర్షిపరిపాలితా ।
ఏషా నాతిప్రతీతా మే పుణ్యోద్యానా యశస్వినీ ॥ 23 ॥
అయోధ్యా దృశ్యతే దూరాత్సారథే పాణ్డుమృత్తికా ।
యజ్వభిర్గుణసమ్పన్నైర్బ్రాహ్మణైర్వేదపారగైః ॥ 24 ॥
భూయిష్ఠమృద్ధైరాకీర్ణా రాజర్షిపరిపాలితా ।
అయోధ్యాయాం పురా శబ్దశ్శ్రూయతే తుములో మహాన్ ॥ 25 ॥
సమన్తాన్నరనారీణాం తమద్య న శ్రుణోమ్యహమ్ ।
ఉద్యానాని హి సాయాహ్నే క్రీడిత్వోపరతైర్నరైః ॥ 26 ॥
సమన్తాత్పరిధావద్భిః ప్రకాశన్తే మమాన్యథా ।
తాన్యద్యానురుదన్తీవ పరిత్యక్తాని కామిభిః ॥ 27 ॥
అరణ్యభూతేవ పురీ సారథే ప్రతిభాతి మే ।
న హ్యత్ర యానైర్దృశ్యన్తే న గజైర్న చ వాజిభిః ॥ 28 ॥
నిర్యాన్తో వాఽభియాన్తో వా నరముఖ్యా యథాపురమ్ ।
ఉద్యానాని పురా భాన్తి మత్తప్రముదితాని చ ॥ 29 ॥
జనానాం రతిసంయోగేష్వత్యన్తగుణవన్తి చ ।
తాన్యేతాన్యద్య పశ్యామి నిరానన్దాని సర్వశః ॥ 30 ॥
స్రస్తపర్ణైరనుపథం విక్రోశద్భిరివ ద్రుమైః ।
నాద్యాపి శ్రూయతే శబ్దః మత్తానాం మృగపక్షిణామ్ ॥ 31 ॥
సంరక్తాం మధురాం వాణీం కలం వ్యాహరతాం బహు ।
చన్దనాగరుసమ్పృక్తో ధూపసమ్మూర్ఛితోఽతులః ॥ 32 ॥
ప్రవాతి పవన శ్శ్రీమాన్కిన్నునాద్య యథాపురమ్ ।
భేరీమృదఙ్గవీణానాం కోణసఙ్ఘట్టితః పునః ॥ 33 ॥
కిమద్య శబ్దో విరతస్సదా దీనగతిః పురా ।
అనిష్టాని చ పాపాని పశ్యామి వివిధాని చ ॥ 34 ॥
నిమిత్తాన్యమనోజ్ఞానితేన సీదతి మే మనః ।
సర్వథా కుశలం సూత దుర్లభం మమ బన్దుషు ॥ 35 ॥
తథాహ్యసతి సమ్మోహే హృదయం సీదతీవ మే ।
విషణ్ణ శ్శ్రాన్తహృదయస్త్రస్త స్సులులితేన్ద్రియః ॥ 36 ॥
భరతః ప్రవివేశాశు పురీమిక్ష్వాకుపాలితామ్ ।
ద్వారేణ వైజయన్తేన ప్రావిశచ్ఛ్రాన్తవాహనః ॥ 37 ॥
ద్వాస్స్థైరుత్థాయ విజయం పృష్టస్తై స్సహితో యయౌ ।
స త్వనేకాగ్రహృదయో ద్వాస్స్థం ప్రత్యర్చ్య తం జనమ్ ॥ 38 ॥
సూతమశ్వపతేః క్లాన్తమబ్రవీత్తత్ర రాఘవః ।
కిమహం త్వరయాఽనీతః కారణేన వినానఘ ॥ 39 ॥
అశుభాశఙ్కి హృదయం శీలం చ పతతీవ మే ।
శ్రుతా నో యాదృశాః పూర్వం నృపతీనాం వినాశనే ॥ 40 ॥
ఆకారాంస్తానహం సర్వానిహపశ్యామి సారథే ।
సమ్మార్జనవిహీనాని పరుషాణ్యుపలక్షయే ॥ 41 ॥
అసంయత కవాటాని శ్రీవిహీనాని సర్వశః ।
బలికర్మవిహీనాని ధూపసమ్మోదనేన చ ॥ 42 ॥
అనాశితకుటుమ్బాని ప్రభాహీనజనాని చ ।
అలక్ష్మీకాని పశ్యామి కుటుమ్బిభవనాన్యహమ్ ॥ 43 ॥
సమ్మార్జనవిహీనాని పరుషాణ్యుపలక్షయే ॥ 44 ॥
అసంయత కవాటాని శ్రీవిహీనాని సర్వశః ।
బలికర్మవిహీనాని ధూపసమ్మోదనేన చ ॥ 45 ॥
అనాశితకుటుమ్బాని ప్రభాహీనజనాని చ ।
అలక్ష్మీకాని పశ్యామి కుటుమ్బిభవనాన్యహమ్ ॥ 46 ॥
అపేతమాల్యశోభాని హ్యసమ్మృష్టాజిరాణి చ ।
దేవాగారాణి శూన్యాని న చాభాన్తి యథాపురమ్ ॥ 47 ॥
దేవతార్చాః ప్రవిద్ధాశ్చ యజ్ఞగోష్ఠ్యస్తథావిధాః ।
మాల్యాపణేషు రాజన్తే నాద్య పణ్యాని వా తథా ॥ 48 ॥
దృశ్యన్తే వణిజోఽప్యద్య న యథాపూర్వమత్రవై ।
ధ్యానసంవిగ్నహృదయాః నష్టవ్యాపారయన్త్రితాః ॥ 49 ॥
దేవాయతనచైత్యేషు దీనాః పక్షిగణాస్తథా ॥ 50 ॥
మలినం చాశ్రుపూర్ణాక్షం దీనం ధ్యానపరం కృశమ్ ।
సస్త్రీపుంసం చ పశ్యామి జనముత్కణ్ఠితం పురే ॥ 51 ॥
ఇత్యేవముక్త్వా భరతస్సూతం తం దీనమానసః ।
తాన్యనిష్టాన్యయోధ్యాయాం ప్రేక్ష్య రాజగృహం యయౌ ॥ 52 ॥
తాం శూన్యశృఙ్గాటకవేశ్మరథ్యాం రజోఽరుణద్వారకవాటయన్త్రామ్ ।
దృష్ట్వా పురీమిన్ద్రపురప్రకాశాం దుఃఖేన సమ్పూర్ణతరో బభూవ ॥ 53 ॥
బహూని పశ్యన్మనసోఽప్రియాణి యాన్యన్యదా నాస్య పురే బభూవుః ।
అవాక్ఛిరా దీనమనా నహృష్టః పితుర్మహాత్మా ప్రవివేశ వేశ్మ ॥ 54 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకసప్తతితమస్సర్గః ॥
