శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ ద్విషష్టితమస్సర్గః ।
ఏవం తు క్రుద్ధయా రాజా రామమాత్రా సశోకయా ।
శ్రావితః పరుషం వాక్యం చిన్తయామాస దుఃఖితః ॥ 1 ॥
చిన్తయిత్వా స చ నృపో ముమోహ వ్యాకులేన్ద్రియః ।
అథ దీర్ఘీణ కాలేన సఞ్జ్ఞామాప పరన్తపః ॥ 2 ॥
స సఞ్జ్ఞాముపలభ్యైవ దీర్ఘముష్ణం చ నిశ్శ్వసన్ ।
కౌసల్యాం పార్శ్వతో దృష్ట్వా పున శ్చిన్తాముపాగమత్ ॥ 3 ॥
తస్య చిన్తయమానస్య ప్రత్యాభాత్కర్మ దుష్కృతమ్ ।
యదనేన కృతం పూర్వమజ్ఞానాచ్ఛబ్దవేధినా ॥ 4 ॥
అమనాస్తేన శోకేన రామశోకేన చ ప్రభుః ।
ద్వాభ్యామపి మహారాజ శ్శోకాభ్యామన్వతప్యత ॥ 5 ॥
దహ్యామాన స్సశోకాభ్యాం కౌసల్యామాహ భూపతిః ।
వేపమానోఽఞ్జలిం కృత్వా ప్రసాదార్థమవాఙ్ముఖః ॥ 6 ॥
ప్రసాదయే త్వాం కౌసల్యే రచితోఽయం మయాఽఞ్జలిః ।
వత్సలా చానృశంసా చ త్వం హి నిత్యం పరేష్వపి ॥ 7 ॥
భర్తా తు ఖలు నారీణాం గుణవాన్నిర్గుణోఽపి వా ।
ధర్మం విమృశమానానాం ప్రత్యక్షం దేవి దైవతమ్ ॥ 8 ॥
సా త్వం ధర్మపరా నిత్యం దృష్టలోక పరావరా ।
నార్హసే విప్రియం వక్తుం దుఖిఃతాఽపి సుదుఃఖితమ్ ॥ 9 ॥
తద్వాక్యం కరుణం రాజ్ఞః శ్రుత్వా దీనస్య భాషితమ్ ।
కౌసల్యా వ్యసృజద్బాష్పం ప్రణాలీవ నవోదకమ్ ॥ 10 ॥
సా మూర్ధ్నిబధ్వా రుదతీ రాజ్ఞః పద్మమివాఞ్జలిమ్ ।
సమ్భ్రమాదబ్రవీత్ త్రస్తా త్వరమాణాక్షరం వచః ॥ 11 ॥
ప్రసీద శిరసా యాచే భూమౌ నిపతితాస్మి తే ।
యాచితాస్మి హతా దేవ క్షన్తవ్యాఽహం న హి త్వయా ॥ 12 ॥
నైషా హి సా స్త్రీ భవతి శ్లాఘనీయేన ధీమతా ।
ఉభయోర్లోకయోర్వీర పత్యా యా సమ్సాద్యతే ॥ 13 ॥
జానామి ధర్మం ధర్మజ్ఞ త్వాం జానే సత్యవాదినమ్ ।
పుత్రశోకార్తయా తత్తు మయా కిమపి భాషితమ్ ॥ 14 ॥
శోకో నాశయతే ధైర్యం శోకో నాశయతే శ్రుతమ్ ।
శోకో నాశయతే సర్వం నాస్తి శోకసమో రిపుః ॥ 15 ॥
శక్య ఆపతిత స్సోఢుం ప్రహారో రిపుహస్తతః ।
సోఢుమ్మాపతితశ్శోకస్సుసూక్ష్మోఽపి న శక్యతే ॥ 16 ॥
ధర్మజ్ఞా శ్శ్రుతిమన్తోఽపి ఛిన్నధర్మార్థసంశయాః ।
యతయో వీర ముహ్యన్తి శోకసమ్మూఢచేతసః ॥ 17 ॥
వనవాసాయ రామస్య పఞ్చరాత్రోఽద్య గణ్యతే ।
య శ్శోకహతహర్షాయాః పఞ్చవర్షోపమో మమ ॥ 18 ॥
తం హి చిన్తయమానాయా శ్శోకోఽయం హృది వర్ధతే ।
నదీనామివ వేగేన సముద్రసలిలం మహత్ ॥ 19 ॥
ఏవం హి కథయన్త్యాస్తు కౌసల్యాయాశ్శుభం వచః ।
మన్దరశ్మిరభూత్సూర్యో రజనీ చాభ్యవర్తత ॥ 20 ॥
తథా ప్రసాదితో వాక్యైర్దేవ్యా కౌసల్యయా నృపః ।
శోకేన చ సమాక్రాన్తో నిద్రాయా వశన్తోమేయివాన్ ॥ 21 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ద్విషష్టితమస్సర్గః ॥
