శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకోనవింశస్సర్గః ।
తదప్రియమమిత్రఘ్నో వచనం మరణోపమమ్ ।
శ్రుత్వా న వివ్యథే రామః కైకేయీం చేదమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
ఏవమస్తు గమిష్యామి వనం వస్తుమహం త్వితః ।
జటాజినధరో రాజ్ఞః ప్రతిజ్ఞామనుపాలయన్ ॥ 2 ॥
ఇదం తు జ్ఞాతుమిచ్ఛామి కిమర్థం మాం మహీపతిః ।
నాభినన్దతి దుర్ధర్షో యథాపూర్వమరిన్దమః ॥ 3 ॥
మన్యుర్న చ త్వయా కార్యో దేవి బ్రూమి తవాగ్రతః ।
యాస్యామి భవ సుప్రీతా వనం చీరజటాధరః ॥ 4 ॥
హితేన గురుణా పిత్రా కృతజ్ఞేన నృపేణ చ ।
నియుజ్యమానో విస్రబ్ధః కిం న కుర్యామహం ప్రియమ్ ॥ 5 ॥
అలీకం మానసం త్వేకం హృదయం దహతీవ మే ।
స్వయం యన్నాహ మాం రాజా భరతస్యాభిషేచనమ్ ॥ 6 ॥
అహం హి సీతాం రాజ్యం చ ప్రాణానిష్టాన్ధనాని చ ।
హృష్టో భ్రాత్రే స్వయం దద్యాం భరతాయాప్రచోదితః ॥ 7 ॥
కిం పునర్మనుజేన్ద్రేణ స్వయం పిత్రా ప్రచోదితః ।
తవ చ ప్రియకామార్థం ప్రతిజ్ఞామనుపాలయన్ ॥ 8 ॥
తదాశ్వాసయ హీమం త్వం కిన్విదం యన్మహీపతిః ।
వసుధాసక్తనయనో మన్దమశ్రూణి ముఞ్చతి ॥ 9 ॥
గచ్ఛన్తు చైవానయితుం దూతాశ్శ్రీఘ్రజవైర్హయైః ।
భరతం మాతులకులాదద్యైవ నృపశాసనాత్ ॥ 10 ॥
దణ్డకారణ్యమేషోఽహమితో గచ్ఛామి సత్వరః ।
అవిచార్య పితుర్వాక్యం సమా వస్తుం చతుర్దశ ॥ 11 ॥
సా హృష్టా తస్య తద్వాక్యం శ్రుత్వా రామస్య కైకయీ ।
ప్రస్థానం శ్రద్ధధానా హి త్వరయామాస రాఘవమ్ ॥ 12 ॥
ఏవం భవతు యాస్యన్తి దూతా శ్శీఘ్రజవైర్హయైః ।
భరతం మాతులకులాదుపావర్తయితుం నరాః ॥ 13 ॥
తవ త్వహం క్షమం మన్యే నోత్సుకస్య విలమ్బనమ్ ।
రామ తస్మాదిత శ్శీఘ్రం వనం త్వం గన్తుమర్హసి ॥ 14 ॥
వ్రీడాన్విత స్స్వయం యచ్చ నృపస్త్వాం నాభిభాషతే ।
నైతత్కిఞ్చిన్నరశ్రేష్ఠ మన్యురేషోఽపనీయతామ్ ॥ 15 ॥
యావత్త్వం న వనం యాతః పురాదస్మాదభిత్వరన్ ।
పితా తావన్న తే రామ స్నాస్యతే భోక్ష్యతేఽపి వా ॥ 16 ॥
ధిక్కష్టమితి నిఃశ్వస్య రాజా శోకపరిప్లుతః ।
మూర్ఛితో న్యపతత్తస్మిన్పర్యఙ్కే హేమభూషితే ॥ 17 ॥
రామోఽప్యుత్థాప్య రాజానం కైకేయ్యాభిప్రచోదితః ।
కశయేవాహతో వాజీ వనం గన్తుం కృతత్వరః ॥ 18 ॥
తదప్రియమనార్యాయా వచనం దారుణోదయమ్ ।
శ్రుత్వా గతవ్యథో రామః కైకేయీం వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 19 ॥
నాహమర్థపరో దేవి లోకమావస్తుముత్సహే ।
విద్ధిమామృషిభిస్తుల్యం కేవలం ధర్మమాస్థితమ్ ॥ 20 ॥
యదత్ర భవతః కిఞ్చిచ్ఛక్యం కర్తుం ప్రియం మయా ।
ప్రాణానపి పరిత్యజ్య సర్వథా కృతమేవ తత్ ॥ 21 ॥
న హ్యతో ధర్మచరణం కిఞ్చిదస్తి మహత్తరమ్ ।
యథా పితరిశుశ్రూషా తస్య వా వచనక్రియా ॥ 22 ॥
అనుక్తోఽప్యత్రభవతా భవత్యా వచనాదహమ్ ।
వనే వత్స్యామి విజనే వర్షాణీహ చతుర్దశ ॥ 23 ॥
న నూనం మయి కైకయి కిఞ్చిదాశంససే గుణమ్ ।
యద్రాజానమవోచస్త్వం మమేశ్వరతరా సతీ ॥ 24 ॥
యావన్మాతరమాప్నచ్ఛే సీతాం చానునయామ్యహమ్ ।
తతోఽద్యైవ గమిష్యామి దణ్డకానాం మహద్వనమ్ ॥ 25 ॥
భరతః పాలయేద్రాజ్యం శుశ్రూషేచ్చ పితుర్యథా ।
తథా భవత్యా కర్తవ్యం స హి ధర్మ స్సనాతనః ॥ 26 ॥
స రామస్య వచశ్శ్రృత్వా భృశం దుఃఖహతః పితా ।
శోకాదశక్నువన్వకతుం ప్రరురోద మహాస్వనమ్ ॥ 27 ॥
వన్దిత్వా చరణౌ రామో విసఞ్జ్ఞస్య పితుస్తథా ।
కైకేయ్యాశ్చాప్యనార్యాయాః నిష్పపాత మహాద్యుతిః ॥ 28 ॥
స రామః పితరం కృత్వా కైకేయీం చ ప్రదక్షిణమ్ ।
నిష్క్రమ్యాన్తఃపురాత్తస్మాత్స్వం దదర్శ సుహృజ్జనమ్ ॥ 29 ॥
తం బాష్పపరిపూర్ణాక్షః పృష్ఠతోఽనుజగామ హ ।
లక్ష్మణః పరమక్కృధ్దః స్సుమిత్రానన్దవర్ధనః ॥ 30 ॥
అభిషేచనికం భాణ్డం కృత్వా రామః ప్రదక్షిణమ్ ।
శనైర్జగామ సాపేక్షో దృష్టిం తత్రావిచాలయన్ ॥ 31 ॥
న చాస్య మహతీం లక్ష్మీం రాజ్యనాశోఽపకర్షతి ।
లోకకాన్తస్య కాన్తత్వాచ్ఛీతరశ్మేరివ క్షపా ॥ 32 ॥
న వనం గన్తుకామస్య త్యజతశ్చ వసున్ధరామ్ ।
సర్వలోకాతిగస్యేవ లక్ష్యతే చిత్తవిక్రియా ॥ 33 ॥
ప్రతిషిధ్య శుభం ఛత్రం వ్యజనే చ స్వలఙ్కృతే ।
విసర్జయిత్వా స్వజనం రథం పౌరాంస్తథా జనాన్ ॥ 34 ॥
ధారయన్ మనసా దుఃఖమిన్ద్రియాణి నిగృహ్య చ ।
ప్రవివేశాత్మవాన్వేశ్మ మాతురప్రియశంసివాన్ ॥ 35 ॥
సర్వోహ్యభిజనశ్శ్రీమాన్ శ్రీమతస్సత్యవాదినః ।
నాలక్షయత రామస్య కిఞ్చిదాకారమాననే ॥ 36 ॥
ఉచితం చ మహాబాహుర్నజహౌహర్షమాత్మనః ।
శారద స్సముదీర్ణాంశుశ్చన్ద్రస్తేజ ఇవాత్మజమ్ ॥ 37 ॥
వాచా మధురయా రామస్సర్వం సమ్మానయఞ్జనమ్ ।
మాతుస్సమీపం ధీరాత్మా ప్రవివేశ మహాయశాః ॥ 38 ॥
తం గుణైస్సమతాం ప్రాప్తో భ్రాతా విపులవిక్రమః ।
సౌమిత్రిరనువవ్రాజ ధారయన్దుఃఖమాత్మజమ్ ॥ 39 ॥
ప్రవిశ్య వేశ్మాతిభృశం ముదాఽన్వితం సమీక్ష్య తాం చార్థవిపత్తిమాగతామ్ ।
న చైవ రామోఽత్రజగామవిక్రియాం సుహృజ్జనస్యాత్మవిపత్తిశఙ్కయా ॥ 40 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకోనవింశస్సర్గః ॥
