શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ દશમસ્સર્ગઃ ।
વિદર્શિતા યદા દેવી કુબ્જયા પાપયા ભૃશમ્ ।
તદા શેતે સ્મ સા ભૂમૌ દિગ્ધવિદ્ધેવ કિન્નરી ॥ 1 ॥
નિશ્ચિત્ય મનસા કૃત્યં સા સમ્યગિતિ ભામિની ।
મંથરાયૈ શનૈસ્સર્વમાચચક્ષે વિચક્ષણા ॥ 2 ॥
સા દીના નિશ્ચયં કૃત્વા મંથરાવાક્યમોહિતા ।
નાગકન્યેવ નિશ્વસ્ય દીર્ઘમુષ્ણં ચ ભામિની ॥ 3 ॥
મુહૂર્તં ચિંતયામાસ માર્ગમાત્મસુખાવહમ્ ।
સા સુહૃચ્ચાર્થકામા ચ તં નિશમ્ય સુનિશ્ચયમ્ ॥ 4 ॥
બભૂવ પરમપ્રીતા સિધ્દિં પ્રાપ્યેવ મંથરા ।
અથ સા રુષિતા દેવી સમ્યક્કૃત્વા વિનિશ્ચયમ્ ॥ 5 ॥
સંવિવેશાબલા ભૂમૌ નિવેશ્ય ભૃકુટીં મુખે ।
તતશ્ચિત્રાણિ માલ્યાનિ દિવ્યાન્યાભરણાનિ ચ ॥ 6 ॥
અપવિદ્ધાનિ કૈકેય્યા તાનિ ભૂમિં પ્રપેદિરે ।
તયા તાન્યપવિદ્ધાનિ માલ્યાન્યાભરણાનિ ચ ॥ 7 ॥
અશોભયંત વસુધાં નક્ષત્રાણિ યથા નભઃ ।
ક્રોધાગારે નિપતિતા સા બભૌ મલિનાંબરા ॥ 8 ॥
એકવેણીં દૃઢં બદ્વા ગતસત્ત્વેવ કિન્નરી ।
આજ્ઞાપ્ય ચ મહારાજો રાઘવસ્યાભિષેચનમ્ ॥ 9 ॥
ઉપસ્થાનમનુજ્ઞાપ્ય પ્રવિવેશ નિવેશનમ્ ।
અદ્ય રામાભિષેકો વૈ પ્રસિદ્ધ ઇતિ જજ્ઞિવાન્ ॥ 10 ॥
પ્રિયાર્હાં પ્રિયમાખ્યાતું વિવેશાંતઃપુરં વશી ।
સ કૈકેય્યા ગૃહં શ્રેષ્ઠં પ્રવિવેશ મહાયશાઃ ॥ 11 ॥
પાંડુરાભ્રમિવાકાશં રાહુયુક્તં નિશાકરઃ ।
શુકબર્હિણસંઘુષ્ટં ક્રૌંચહંસરુતાયુતમ્ ॥ 12 ॥
વાદિત્રરવસંઘુષ્ટં કુબ્જા વામનિકાયુતમ્ ।
લતાગૃહૈશ્ચિત્રગૃહૈશ્ચંપકાશોકશોભિતૈઃ ॥ 13 ॥
દાંતરાજતસૌવર્ણવેદિકાભિ સ્સમાયુતમ્ ।
નિત્યપુષ્પફલૈર્વૃક્ષૈર્વાપીભિશ્ચોપશોભિતમ્ ॥ 14 ॥
દાંતરજતસૌવર્ણૈસ્સંવૃતં પરમાસનૈઃ ।
વિવિધૈરન્નપાનૈશ્ચ ભક્ષ્યૈશ્ચ વિવિધૈરપિ ॥ 15 ॥
ઉપપન્નં મહાર્હૈશ્ચ ભૂષિતૈસ્ત્રિદિવોપમમ્ ।
તત્પ્રવિશ્ય મહારાજસ્સ્વમંતઃ પુરમૃદ્ધિમત્ ॥ 16 ॥
ન દદર્શ પ્રિયાં રાજા કૈકેયીં શયનોત્તમે ।
કામબલસંયુક્તો રત્યર્થં મનુજાધિપઃ ॥ 17 ॥
અપશ્યંદયિતાં ભાર્યાં પપ્રચ્છ વિષસાદ ચ ।
ન હિ તસ્ય પુરા દેવી તાં વેલામત્યવર્તત ॥ 18 ॥
ન ચ રાજા ગૃહં શૂન્યં પ્રવિવેશ કદાચન ।
તતો ગૃહગતો રાજા કૈકેયીં પર્યપૃચ્છત ॥ 19 ॥
યથા પૂર્વમવિજ્ઞાય સ્વાર્થલિપ્સુમપંડિતામ્ ।
પ્રતીહારી ત્વથોવાચ સંત્રસ્તા સુકૃતાંજલિઃ ॥ 20 ॥
દેવ દેવી ભૃશં કૃદ્ધા ક્રોધાગારમભિદૃતા ।
પ્રતીહાર્યા વચશ્શૃત્વા રાજા પરમદુર્મનાઃ ॥ 21 ॥
વિષસાદ પુનર્ભૂયો લુલિતવ્યાકુલેંદ્રિયઃ ।
તત્ર તાં પતિતાં ભૂમૌ શયાનામતથોચિતામ્ ॥ 22 ॥
પ્રતપ્ત ઇવ દુઃખેન સોઽપશ્યજ્જગતીપતિઃ ।
સ વૃદ્ધસ્તરુણીં ભાર્યાં પ્રાણેભ્યોપિ ગરીયસીમ્ ॥ 23 ॥
અપાપઃ પાપસંકલ્પાં દદર્શ ધરણીતલે ।
લતામિવ વિનિષ્કૃત્તાં પતિતાં દેવતામિવ ॥ 24 ॥
કિન્નરીમિવ નિર્ધૂતાં ચ્યુતામપ્સરસં યથા ।
માયામિવ પરિભ્રષ્ટાં હરિણીમિવ સંયતામ્ ॥ 25 ॥
કરેણુમિવ દિગ્ધેન વિદ્ધાં મૃગયુના વને ।
મહાગજ ઇવારણ્યે સ્નેહાત્પરિમમર્શ તામ્ ॥ 26 ॥
પરિમૃશ્ય ચ પાણિભ્યામભિસંત્રસ્તચેતનઃ ।
કામી કમલપત્રાક્ષીમુવાચ વનિતામિદમ્ ॥ 27 ॥
ન તેઽહમભિજાનામિ ક્રોધમાત્મનિ સંશ્રિતમ્ ।
દેવિ કેનાભિશપ્તાઽસિ કેન વાઽસિ વિમાનિતા ॥ 28 ॥
યદિદં મમ દુઃખાય શેષે કલ્યાણિ પાંસુષુ ।
ભૂમૌ શેષે કિમર્થં ત્વં મયિ કલ્યાણચેતસિ ॥ 29 ॥
ભૂતોપહતચિત્તેવ મમ ચિત્તપ્રમાથિની ।
સંતિ મે કુશલા વૈદ્યાસ્ત્વભિતુષ્ટાશ્ચ સર્વશઃ ॥ 30 ॥
સુખિતાં ત્વાં કરિષ્યંતિ વ્યાધિમાચક્ષ્વ ભામિની ।
કસ્ય વા તે પ્રિયં કાર્યં કેન વા વિપ્રિયં કૃતમ્ ॥ 31 ॥
કઃ પ્રિયં લભતામદ્ય કો વા સુમહદપ્રિયમ્ ।
મા રોદીર્મા ચ કાર્ષીસ્ત્વં દેવિ સંપરિશોષણમ્ ॥ 32 ॥
અવધ્યો વધ્યતાં કો વા કો વા વધ્યો વિમુચ્યતામ્ ।
દરિદ્રઃ કો ભવત્વાઢ્યો દ્રવ્યવાન્વાઽપ્યકિંચનઃ ॥ 33 ॥
અહં ચૈવ મદીયાશ્ચ સર્વે તવ વશાનુગાઃ ।
ન તે કિંચિદભિપ્રાયં વ્યાહંતુમહમુત્સહે ॥ 34 ॥
આત્મનો જીવિતેનાપિ બ્રૂહિ યન્મનસેચ્છસિ ।
બલમાત્મનિ જાનંતી ન માં શંકિતુમર્હસિ ॥ 35 ॥
કરિષ્યામિ તવ પ્રીતિં સુકૃતેનાપિ તે શપે ।
યાવદાવર્તતે ચક્રં તાવતી મે વસુંધરા ॥ 36 ॥
પ્રાચીનાસ્સિંધુસૌવીરા સ્સૌરાષ્ટ્રા દક્ષિણાપથાઃ ।
વંગાંગમગધાઃ મત્સ્યાઃ સમૃદ્ધા કાશિકોસલાઃ ॥ 37 ॥
તત્ર જાતં બહુ દ્રવ્યં ધનધાન્યમજાવિકમ્ ।
તતો વૃણીષ્વ કૈકેયિ યદ્યત્ત્વં મનસેચ્છસિ ॥ 38 ॥
કિમાયાસેન તે ભીરુ ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ શોભને ।
તત્ત્વં મે બ્રૂહિ કૈકેયિ યતસ્તે ભયમાગતમ્ ॥ 39 ॥
તત્તે વ્યપનયિષ્યામિ નીહારમિવ રશ્મિવાન્ ।
તથોક્તા સા સમાશ્વસ્તા વક્તુકામા તદપ્રિયમ્ ॥ 40 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે દશમસ્સર્ગઃ ॥
