శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ షడ్వింశత్యధికశతతమస్సర్గః ।
అనుజ్ఞాతన్తురామేణతద్విమానమనుత్తమమ్ ।
హంసయుక్తమ్మహానాదముత్పపాతవిహాయసమ్ ॥ 1 ॥
పాతయిత్వాతతశ్చక్షుస్సర్వతోరఘునన్దనః ।
అబ్రవీన్మైథిలీంసీతాంరామశ్శశినిభాననామ్ ॥ 2 ॥
కైలాసశిఖరాకారేత్రికూటశిఖరేస్థితామ్ ।
లఙ్కామీక్షస్వవైదేహీనిర్మితాంవిశ్వకర్మణా ॥ 3 ॥
ఏతదాయోధనమ్పశ్యమాంసశోణితకర్దమమ్ ।
హరీణాంరాక్షసానాం చ సీతే విశసనమ్మహత్ ॥ 4 ॥
అత్రదత్తవరశ్శేతేప్రమాథీరాక్షసేశ్వరః ।
తవహేతోర్విశాలాక్షీనిహతోరావణోమయా ॥ 5 ॥
కుమ్భకర్ణోఽఽత్రనిహతఃప్రహస్తశ్చనిశాచరః ।
ధూమ్రాక్షశ్చాత్రనిహతోవానరేణహనూమతా ॥ 6 ॥
విద్యున్మాలీహతశ్చాత్రసుషేణేనమహాత్మనా ।
లక్ష్మణేనేన్ద్రాజిచ్చాత్రరావణిర్నిహితోరణే ॥ 7 ॥
అఙ్గదేనాత్రనిహతోవికటోనామరాక్షసః ।
విరూపాక్షశ్చదుర్ధర్షోమహాపార్శ్వమహోదరౌ ॥ 8 ॥
అకమ్పనశ్చనిహతోబలినోఽఽన్యే చ రాక్షసాః ।
త్రిశిరాశ్చాతికాయశ్చదేవాన్తకనరాన్తకౌ ॥ 9 ॥
యుద్ధోన్మత్తశ్చమత్తశ్చరాక్షసప్రవరావుభౌ ।
నికుమ్భశ్చైవకుమ్భశ్చకుమ్భకర్ణాత్మజౌబలీ ॥ 10 ॥
వజ్రదంష్ట్రశ్చదంష్ట్రశ్చబహవోరాక్షసాహతాః ।
మకరాక్షశ్చదుర్ధర్షోమయాయుధినిపాతితః ॥ 11 ॥
అకమ్పనశ్చనిహతఃశోణితాక్షశ్చవీర్యవాన్ ।
యూపాక్షశ్చప్రజఙ్ఘశ్చనిహతౌతుమహాహవే ॥ 12 ॥
విద్యుజ్జిహ్వోఽఽత్రనిహతోరాక్షసోభీమదర్శనః ।
యజ్ఞశత్రుశ్చనిహతఃసుప్తఘ్నశ్చమహాబలః ॥ 13 ॥
సూర్యశత్రుశ్చనిహతోబ్రహ్మశత్రుస్తథాపరః ।
అత్రమన్దోదరీనామభార్యాతమ్పర్యదేవయత్ ॥ 14 ॥
సపత్నీనాంసహస్రేణసాగ్రేణపరివారితా ।
తత్తుదృశ్యతేతీర్థంసముద్రస్యవరాననే ॥ 15 ॥
యత్రసాగరముత్తీర్యతాంరాత్రిముషితావయమ్ ।
ఏషసేతుర్మయాబద్ధస్సాగరేసలిలార్ణవే ॥ 16 ॥
తవహేతోర్విశాలాక్షినలసేతుఃసుదుష్కరః ।
పశ్యసాగరమక్షోభ్యంవైదేహివరుణాలయమ్ ॥ 17 ॥
అపారమభిగర్జన్తంశఙ్ఖశుక్తిసమాకులమ్ ।
హిరణ్యనాభంశైలేన్ద్రఙ్కాఞ్చనమ్పశ్యమైథిలి ॥ 18 ॥
విశ్రమార్థంహనుమతోభిత్త్వాసాగరముత్థితమ్ ।
ఏతతత్కుక్షౌసముద్రస్యస్కన్ధావారనివేశనమ్ ॥ 19 ॥
అత్రపూర్వమ్మహాదేవఃప్రసాదమకరోత్ప్రభుః ।
ఏతత్తుదృశ్యతేతీర్థంసాగరస్యమహాత్మనః ॥ 20 ॥
దూషణం చాగ్రతో హత్వా త్రిశిరాస్తదనన్తమ్ ।
తతస్తేనార్దితా బాలా రావణం సముపాగతా ॥ 21 ॥
అత్రరాక్షసరాజోఽఽయమాజగామవిభీషణః ।
ఏషాసాదృశ్యతేసీతేకిష్కిన్ధాచిత్రకాననా ॥ 22 ॥
సుగ్రీవస్యపురీరమ్యాయత్రవాలీమయాహతః ।
అథదృష్టవాపురీంసీతాకిష్కిన్ధాంవాలిపాలితామ్ ॥ 23 ॥
అబ్రవీత్పశ్రితంవాక్యంరామమ్ప్రణతసాధ్వసా ।
సుగ్రీవప్రియభార్యాభిస్తారాప్రముఖతోనృప ॥ 24 ॥
అన్యేషాంవానరేన్ద్రాణాంస్త్రీభిఃపరివృతాహ్యహమ్ ।
గన్తుమిచ్ఛేసహాయోధ్యాంరాజధానీన్త్వయాసహ ॥ 25 ॥
ఏవముక్తోఽఽథవైదేహ్యారాఘవఃప్రత్యువాచతామ్ ।
ఏవమస్త్వితికిష్కిన్ధామ్ప్రాప్యసంస్థాప్యరాఘవః ॥ 26 ॥
విమానమ్ప్రేక్ష్యసుగ్రీవంవాక్యమేతదువాచ హ ।
బ్రూహివానరశూర్దూల సర్వాన్వానరపుఙ్గవాన్ ॥ 27 ॥
సీతాం గృహీత్వా గచ్ఛన్తం వానరాః పర్వతోపమాః ।
దదృశుర్విస్మితాస్తత్ర రావణం రాక్షసాధిపమ్ ॥ 28 ॥
అభిత్వరస్వసుగ్రీవ గచ్ఛామఃప్లవగాధిప ।
ఏవముక్తస్తుసుగ్రీవోరామేణామితతేజసా ॥ 29 ॥
వానరాధిపతిశ్రీమాంస్స్సైశ్చసర్వైస్సమావృతః ।
ప్రవిశ్యాన్తఃపురంశీఘ్రన్తారామువదీక్ష్యసోఽఽబ్రవీత్ ॥ 30 ॥
ప్రియే త్వంసహనారాభిర్వానరాణామ్మహాత్మనామ్ ।
రాఘవేణాభ్యనుజ్ఞాతామైథిలీప్రియకామ్యయా ॥ 31 ॥
త్వరత్వమభిగచ్ఛామోగృహ్యవానరయోషితః ।
అయోధ్యాన్దర్శయిష్యామఃసర్వాదశరథస్త్రియః ॥ 32 ॥
సుగ్రీవస్య వ చఃశ్రుత్వాతారాసర్వాఙ్గశోభనా ।
ఆహూయచాబ్రవీత్సర్వావానరాణాన్తుయోషితః ॥ 33 ॥
సుగ్రీవేణాభ్యనుజ్ఞాతాగన్తుంసర్వైశ్చవానరైః ।
మమచాపిప్రియఙ్కార్యమయోధ్యాదర్వనేన చ ॥ 34 ॥
ప్రవేశఞ్చైవరామస్యపౌరజానపదైస్సహ ।
విభూతిఞ్చైవసర్వాసాంస్త్రీణాన్దశరథస్య చ ॥ 35 ॥
తారయాచాభ్యనుజ్ఞాతాస్సర్వావానరయోషితః ।
నేపథ్యవిధిపూర్వన్తుకృత్వాచాపిప్రదక్షిణమ్ ॥ 36 ॥
అధ్యారోహన్విమానన్తత్సీతాదర్శనకాఙ్క్షయా ।
తాభిఃసహోత్థితంశీఘ్రంవిమానమ్ప్రేక్ష్యరాఘవః ॥ 37 ॥
ఋష్యమూకసమీపేతువైదేహీమ్పునరబ్రవీత్ ।
దృశ్యతేఽఽసౌమహాన్సీతే సవిద్యుదివతోయదః ॥ 38 ॥
ఋష్యమూకోగిరివరఃకాఞ్చనైర్ధాతుభిర్వృతః ।
త్రాహంవానరేన్ద్రేణసుగ్రీవేణసమాగతః ॥ 39 ॥
సమయశ్చకృతఃసీతేవధార్థంవాలినోమయా ।
ఏషాసాదృశ్యతేపమ్పానలినీచిత్రకాననా ॥ 40 ॥
త్వయావిహీనోయత్రాహంవిలలాపసుదుఃఖితః ।
అస్యాస్తీరేమయాదృష్టాశబరీధర్మచారిణీ ॥ 41 ॥
అత్రయోజనబాహుశ్చకబన్ధోనిహతోమయా ।
దృశ్యతేఽఽసౌజనస్థానేశ్రీమాన్సీతే వనస్పతిః ॥ 42 ॥
జటాయుశ్చమహాతేజాస్తవహేతోర్విలాసిని ।
రావణేనహతోయత్రపక్షిణామ్ప్రవరోబలీ ॥ 43 ॥
ఖరశ్చనిహతోయత్రదూషణశ్చనిపాతితః ।
త్రిశిరాశ్చమహావీర్యోమయాబాణైరజిహ్మగైః ॥ 44 ॥
ఏతత్తదాశ్రమమదమస్మాకంవరవర్ణిని ।
పర్ణశాలాతథాచిత్రాదృశ్యతేశుభదర్శనే ॥ 45 ॥
యత్రత్వంరాక్షసేన్ద్రేణరావణేనహృతాబలాత్ ।
ఏషాగోదావరీరమ్యాప్రసన్నసలిలాశుభా ॥ 46 ॥
అగస్త్యస్యాశ్రమశ్చైవ దృశ్యతే కదలీవృతః ।
దీప్తశైవాశ్రమోహ్యేషసుతీక్షణస్యమహాత్మనః ॥ 47 ॥
వైదేహిదృశ్యతేచైవశరభఙ్గాశ్రమోమహాన్ ।
ఉపయాతఃసహస్రాక్షోయత్రశక్రఃపురన్దరః ॥ 48 ॥
ఏతేహితాపసావాసాదృశ్యన్తేతనుమధ్యమే ।
అత్రిఃకులపతిర్యత్రసూర్యవైశ్వానరోపమః ॥ 49 ॥
అస్మిన్ దేశేమహాకాయోవిరాధోనిహతోమయా ।
అత్రసీతే త్వయాదృష్టవాతాపసీధర్మచారిణీ ॥ 50 ॥
అసౌసుతనుశైలేన్ద్రత్రకూటఃప్రకాశతే ।
అత్రమాఙ్కైకయీపుత్రప్రసాదయితుమాగతః ॥ 51 ॥
ఏషాసాయమునారమ్యాదృశ్యతేచిత్రకాననా ।
భరద్వాజాశ్రమఃశ్రీమాన్దృశ్యతేచైషమైథిలి ॥ 52 ॥
ఇయం చ దృశ్యతేగఙ్గాపుణ్యాత్రిపథగానదీ ।
నానాద్విజగణాకీర్ణాసమ్ప్రపుష్పితకాననా ॥ 53 ॥
శృఙ్గిబేరపురఞ్చైతద్గుహోయత్రసఖామమ ।
ఏషాసాదృశ్యతేసీతేసరయూర్యూపమాలినీ ॥ 54 ॥
నానాతరుశతాకీర్ణాసమ్ప్రపుష్పితకాననా ।
ఏషాసాదృశ్యతేసీతేరాజధానీపితుర్మమ ॥ 55 ॥
అయోధ్యాఙ్కురువైదేహిప్రణామమ్పునరాగతా ।
తతస్తేవానరాస్సర్వేరాక్షసాస్సవిభీషణాః ॥ 56 ॥
ఉత్పత్యోత్పత్యసమ్హృష్టాస్తామ్పురీన్దదృశుస్తదా ।
తతస్తుతామ్పాణ్డురహర్మ్యమాలినీంవిశాలకక్ష్యాఙ్గజవాజిభిర్వృతామ్ ।
పురీమపశ్యన్ప్లవగాస్సరాక్షసాఃపురీమ్మహేన్ద్రస్యయథామరావతీమ్ ॥ 57 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే షడ్వింశత్యధికశతతమస్సర్గః ॥
