శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ షడ్వింశస్సర్గః ।
దూషణస్తు స్వకం సైన్యం హన్యమానం నిరీక్ష్య సః ।
సన్దిదేశ మహాబాహుర్భీమవేగాన్దురాసదాన్ ॥ 1 ॥
రాక్షసాన్పఞ్చసహస్రాన్సమరేష్వనివర్తినః ।
తే శూలైః పట్టిశైః ఖఙ్గై శిలావర్షైర్ద్రుమైరపి ॥ 2 ॥
శరవర్షైరవిచ్ఛిన్నం వవర్షుస్తం సమన్తతః ।
స దృమాణాం శిలానాం చ వర్షం ప్రాణహరం మహత్ ॥ 3 ॥
ప్రతిజగ్రాహ ధర్మాత్మా రాఘవస్తీక్ష్ణసాయకైః ।
ప్రతిగృహ్య చ తద్వర్షం నిమీలిత ఇవర్షభః ॥ 4 ॥
రామః క్రోధం పరం భేజే వధార్థం సర్వరక్షసామ్ ।
తతః క్రోధసమావిష్టః ప్రదీప్త ఇవ తేజసా ॥ 5 ॥
శరైరవాకిరత్సైన్యం సర్వతస్సహదూషణమ్ ।
తతస్సేనాపతిః క్రుద్ధో దూషణశ్శత్రుదూషణః ॥ 6 ॥
శరైరశనికల్పైస్తం రాఘవం సమవాకిరత్ ।
తతో రామస్సుసఙ్కృద్ధః క్షురేణాస్య మహద్ధనుః ॥ 7 ॥
చిచ్ఛేద సమరే వీరశ్చతుర్భిశ్చతురో హయాన్ ।
హత్వా చాశ్వాన్శరైస్తీక్ష్ణైరర్ధచన్ద్రేణ సారథేః ॥ 8 ॥
శిరో జహార తద్రక్షస్త్రిభిర్వివ్యాధ వక్షసి ।
స చ్ఛిన్నధన్వా విరథో హతాశ్వో హతసారథిః ॥ 9 ॥
జగ్రాహ గిరిశృఙ్గాభం పరిఘం రోమహర్షణమ్ ।
వేష్టితం కాఞ్చనైః పట్టైర్దేవసైన్యప్రమర్దనమ్ ॥ 10 ॥
ఆయసైశ్శఙ్కుభిస్తీక్ష్ణైః కీర్ణం పరవసోక్షితమ్ ।
వజ్రాశనిసమస్పర్శం పరగోపురదారణమ్ ॥ 11 ॥
తం మహోరగసఙ్కాశం ప్రగృహ్య పరిఘం రణే ।
దూషణోఽభ్యద్రవద్రామం క్రూరకర్మా నిశాచరః ॥ 12 ॥
తస్యాభిపతమానస్య దూషణస్య స రాఘవః ।
ద్వాభ్యాం శరాభ్యాం చిచ్ఛేద సహస్తాభరణౌ భుజౌ ॥ 13 ॥
భ్రష్టస్తస్య మహాకాయః పపాత రణమూర్ధని ।
పరిఘశ్ఛిన్నహస్తస్య శక్రధ్వజ ఇవాగ్రతః ॥ 14 ॥
స కరాభ్యాం వికీర్ణాభ్యాం పపాత భువి దూషణః ।
విషాణాభ్యాం విశీర్ణాభ్యాం మనస్వీవ మహాగజః ॥ 15 ॥
తం దృష్ట్వా పతితం భూమౌ దూషణం నిహతం రణే ।
సాధుసాధ్వితి కాకుత్స్థం సర్వభూతాన్యపూజయన్ ॥ 16 ॥
ఏతస్మిన్నన్తరే క్రుద్ధాస్త్రయః సేనాగ్రయాయినః ।
సంహృత్యాభ్యద్రవన్ రామం మృత్యుపాశావపాశితాః ॥ 17 ॥
మహాకపాలః స్థూలాక్షః ప్రమాథీ చ మహాబలః ।
మహాకపాలో విపులం శూలముద్యమ్య రాక్షసః ॥ 18 ॥
స్థూలాక్షః పట్టిసం గృహ్య ప్రమాథీ చ పరశ్వధమ్ ।
దృష్ట్వైవాపతతస్తూర్ణం రాఘవస్సాయకైశ్శితైః ॥ 19 ॥
తీక్ష్ణాగ్రైః ప్రతిజగ్రాహ సమ్ప్రాప్తానతిథీనివ ।
మహాకపాలస్య శిరశ్చిచ్ఛేద పరమేషుభిః ॥ 20 ॥
అసఙ్ఖ్యేయైస్తు బాణౌఘైః ప్రమమాథ ప్రమాథినమ్ ।
స పపాత హతో భూమౌ విటపీవ మహాద్రుమః ॥ 21 ॥
స్థూలాక్షస్యాక్షిణీ తీక్ష్ణైః పూరయామాస సాయకైః ।
దూషణస్యానుగాన్పఞ్చసహస్రాన్కుపితః క్షణాత్ ॥ 22 ॥
బాణౌఘైః పఞ్చసాహస్రైరనయద్యమసాదనమ్ ।
దూషణం నిహతం దృష్ట్వా తస్య చైవ పదానుగాన్ ॥ 23 ॥
వ్యాదిదేశ ఖరః క్రుద్ధః సేనాధ్యక్షాన్మహాబలాన్ ।
అయం వినిహతస్సఙ్ఖ్యే దూషణస్సపదానుగః ॥ 24 ॥
మహత్యా సేనయా సార్ధం యుద్ధ్వా రామం కుమానుషమ్ ।
శస్త్రైర్నానావిధాకారైర్హనధ్వం సర్వరాక్షసాః ॥ 25 ॥
ఏవముక్త్వా ఖరః క్రుద్ధో రామమేవాభిదుద్రువే ।
శ్యేనగామీ పృథుగ్రీవో యజ్ఞశత్రుర్విహఙ్గమః ॥ 26 ॥
దుర్జయః కరవీరాక్షః పరుషః కాలకార్ముకః ।
మేఘమాలీ మహామాలీ సర్పాస్యో రుధిరాశనః ॥ 27 ॥
ద్వాదశైతే మహావీర్యా బలాధ్యక్షాస్ససైనికాః ।
రామమేవాభ్యధావన్త విసృజన్తశ్శరోత్తమాన్ ॥ 28 ॥
తతః పావకసఙ్కాశైర్హేమవజ్రవిభూషితైః ।
జఘాన శేషం తేజస్వీ తస్య సైన్యస్య సాయకైః ॥ 29 ॥
తే రుక్మపుఙ్ఖా విశిఖాస్సధూమా ఇవ పావకాః ।
నిజఘ్నుస్తాని రక్షాంసి వజ్రా ఇవ మహాద్రుమాన్ ॥ 30 ॥
రక్షసాం తు శతం రామశ్శతేనైకేన కర్ణినా ।
సహస్రం చ సహస్రేణ జఘాన రణమూర్ధని ॥ 31 ॥
తైర్భిన్నవర్మాభరణాశ్ఛిన్నభిన్నశరాసనాః ।
నిపేతుశ్శోణితాదిగ్ధా ధరణ్యాం రజనీచరాః ॥ 32 ॥
తైర్ముక్తకేశైస్సమరే పతితైశ్శోణితోక్షితైః ।
ఆస్తీర్ణా వసుధా కృత్స్నా మహావేదిః కుశైరివ ॥ 33 ॥
క్షణేన తు మహాఘోరం వనం నిహతరాక్షసమ్ ।
బభూవ నిరయప్రఖ్యం మాంసశోణితకర్దమమ్ ॥ 34 ॥
చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం భీమకర్మణామ్ ।
హతాన్యేకేన రామేణ మానుషేణ పదాతినా ॥ 35 ॥
తస్య సైన్యస్య సర్వస్య ఖరశ్శేషో మహారథః ।
రాక్షసస్త్రిశిరాశ్చైవ రామశ్చ రిపుసూదనః ॥ 36 ॥
శేషా హతా మహాసత్వా రాక్షసా రణమూర్ధని ।
ఘోరా దుర్విషహాః సర్వే లక్ష్మణస్యాగ్రజేన తే ॥ 37 ॥
తతస్తు తద్భీమబలం మహాహవే సమీక్ష్య రామేణ హతం బలీయసా ।
రథేన రామం మహతా ఖరస్తదా సమాససాదేన్ద్ర ఇవోద్యతాశనిః ॥ 38 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే షడ్వింశస్సర్గః ॥
