శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ ద్వావింశస్సర్గః ।
అథోవాచ రఘుశ్రేష్ఠః సాగరం దారుణం వచః ।
అద్య త్వాం శోషయిష్యామి సపాతాలం మహార్ణవ ॥ 1 ॥
శరనిర్దగ్ధతోయస్యపరిశుష్కస్యసాగరః ।
మయాశోషితసత్త్వస్యపాంసురుత్పద్యతేమహాన్ ॥ 2 ॥
మత్కార్ముకవిసృష్టేవశరవర్షేణసాగర ।
పారన్తేఽద్యగమిష్యన్తిపదభిరేవప్లవఙ్గమాః ॥ 3 ॥
విచిన్వన్నాభిజానాసిపౌరుషన్నాపివిక్రమమ్ ।
దానవాలయసన్తాపమ్మత్తోనాధిగమిష్యసి ॥ 4 ॥
బ్రాహ్మేణాస్త్రేణసంయోజ్యబ్రహ్మదణ్డనిభం శరమ్ ।
సంయోజ్యధనుషిశ్రేష్ఠవిచకర్షమహాబలః ॥ 5 ॥
తస్మిన్వివికృష్టేసహసారాఘవేణశరాసనే ।
రోదసీసమ్పఫాలేవపర్వతాశ్చచకమ్పిరే ॥ 6 ॥
తమశ్చలోకమావ్రతేదిశశ్చవచకాశిరే ।
ప్రతిచుక్షుభిరేచాశుసరాంసిసరితస్తథా ॥ 7 ॥
తిర్యక్చసహానేక్షత్రైస్సఙ్గతౌచన్ద్రభాస్కరౌ ।
భాస్కరాంశుభిరాదీప్తన్తమసాచసమావృతమ్ ॥ 8 ॥
చకాశేతదాకాశముల్కాశతవిదీపితమ్ ।
అన్తరిక్షాచ్చనిర్ఘాతానిర్జగ్మురతులస్వనాః ॥ 9 ॥
వపుస్ఫురుశ్చఘనాదివ్యాదివిమారుతపఙ్ ఖ్కయః ।
బభఞ్జచతదావృక్షాన్జలదానుద్వహన్నపిః ॥ 10 ॥
అరుజంశ్చైనశైలాగ్రాశనిఖరాణిబభఞ్జనః ।
దివిస్పృశోమహమేఘాస్సఙ్గతాస్సమహాస్వనాః ॥ 11 ॥
ముముచుర్వైద్యుతాననగీంస్తేమహాశనయస్తదా ।
యానిభూతానిదృశ్యానిచుక్రుశుశ్చాశనేసమమ్ ॥ 12 ॥
అదృశ్యానిచభూతానిముముచుర్భైరవస్వనమ్ ।
శిశియరేచాభిభూతానిసన్త్రస్తామ్యద్విజన్తిచ ॥ 13 ॥
సమ్ప్రవివ్యథిరేచాపివచపస్పన్దిరేభయాత్ ।
సహాభూతైస్సతోయోర్మిస్సనాగస్సహరాక్షసః ॥ 14 ॥
సహసాఽభూత్తతోవేగాబదీమవేగోమహోదధిః ।
యోజనంవ్యతిచక్రామవేలామన్యత్రసమ్ల్పవాత్ ॥ 15 ॥
తన్తదాసమతిక్రాన్తన్నాతిచక్రామరాఘవః ।
సముద్ధతమమిత్రఘ్నోరామోనదనదీపతిమ్ ॥ 16 ॥
తతోమథ్యాత్సముద్రస్యసాగరస్స్వయముత్థితః ।
ఉదయన్ హిమహాశైలాన్మేరోరివదివాకరః ॥ 17 ॥
పన్నగైస్సహదీప్తాస్యైస్సముద్రఃప్రత్యదృశ్యత ।
స్నిగ్ధవైఢూర్యసఙ్కాశోజామ్బూనదవిభూషణః ॥ 18 ॥
రక్తమాల్యామ్బరధరఃపద్మపత్రనిభేక్షణః ।
సర్వపుష్పమయీన్దివ్యాంశిరసాధారయన్ స్రజమ్ ॥ 19 ॥
జాతరూపమయైశ్చైవతపనీయవిభూషితైః ।
ఆత్మజానాఞ్చరత్నానామ్భూషితోభూషణోత్తమైః ॥ 20 ॥
ధాతుభిర్మణ్డితశ్శైలోవివిధైర్హిమవానివ ।
ఏకావలీమధ్యగతన్తరలమ్పాటలప్రభమ్ ॥ 21 ॥
విపులేనోరసా బిభ్రత్కౌస్తుభస్య సహోదరమ్ ।
అఘూర్ణితతరఙ్గౌఘఃకాలికానిలసఙ్గులః ॥ 22 ॥
గఙ్గాసిన్దుప్రధాననాభిరాపగాభిస్సమావృతః ।
దేవతానాంసరూపాభిర్నానారూపాభిరీశ్వరః ॥ 23 ॥
సాగరస్సముపక్రమ్యపూర్వమామ్నత్యరవీర్యవాన్ ।
అబ్రవీత్ప్రాఞ్జలిర్వాక్యంరాఘవంశరపాణినమ్ ॥ 24 ॥
పృథివీవాయురాకాశమాపోజ్యోతిశ్చరాఘవః ।
స్వభావేసౌమ్య తిష్ఠన్తిశాశ్వతమ్మార్గమాశ్రితాః ॥ 25 ॥
తత్స్వభావోమమాప్యేషయదగాధోఽహమప్లవః ।
వికారస్తుభవేద్గాధఏతత్తేప్రవదామ్యహమ్ ॥ 26 ॥
నకామాన్నచలోభాద్వానభయాతత్సాపార్థివాత్మజః ।
గ్రాహనకాకులజలంస్తమ్బయేయఙ్కథఞ్జన ॥ 27 ॥
విధాస్యేరామః యేనాపివిషహిష్యేహ్యహన్తథా ।
నగ్రాహాప్రహరిష్యన్తియావత్సేనాతరిష్యతి ॥ 28 ॥
హరీణాన్తరణేరామకరిష్యామియథాస్థలమ్ ।
తమబ్రవీత్తదారామఃఉద్యతోహినదీపతే ।
అమోఘోఽయమ్మహాబాణఃకస్మిన్ దేశేనిపాత్యతామ్ ॥ 29 ॥
రామస్యవచనంశ్రుత్వాతఞ్చదృష్టవామహాశరమ్ ।
మహోదధిర్మహాతేజారాఘవంవాక్యమబ్రవీత్ ॥ 30 ॥
మహోదధిర్మహాతేజా రాఘవం వాక్యమబ్రవీత్ ।
ఉత్తరేణావకాశోఽస్తి కశ్చిత్పుణ్యతరో మమ ॥ 31 ॥
ఉగ్రదర్శనకర్మాణోబహవస్తత్రదస్యవః ।
ఆభీరప్రముఖాఃపాపాఃపిబన్తిసలిలమ్మమ ॥ 32 ॥
తైస్తుసంస్పర్శనమ్పాపైర్నసహేపాపకర్మభిః ।
అమోఘఃక్రియతాంరామః తత్రతేషుశరోత్తమః ॥ 33 ॥
తస్యతద్వచనంశ్రుత్వాసాగరస్యరాఘవః ।
ముమోచతంశరన్దీప్తంవీరస్సాగరదర్శనాత్ ॥ 34 ॥
తేనతన్మరుకాన్తారమ్పృథివ్యాఖలువిశ్రుతమ్ ।
నిపాతితశ్శరోయత్రవజ్రాశనిసమప్రభః ॥ 35 ॥
ననాదచతదాతత్రవసుధాశల్యపీడితా ।
తస్మాద్బ్రాణముఖాత్తోయముత్పపాతరసాతలాత్ ॥ 36 ॥
తస్మాద్బాణముఖాత్తోయముత్పపాత రసాతలాత్ ।
స బభూవ తదా కూపో వ్రణ ఇత్యేవ విశ్రుతః ॥ 37 ॥
అవధారణశబ్దశ్చదారుణస్సమపద్యత ।
తస్మాత్తద్బాణనిపాతేనత్వపఃకుక్షిష్వశోషయత్ ॥ 38 ॥
విఖ్యాతన్త్రిషులోకేషుమధుకాన్తారమేవతత్ ॥ 39 ॥
మోక్షయిత్వాతతఃకుక్షింరామోదశరథాత్మజః ।
వరన్తస్మైదదౌవిద్వాన్మరవేఽమరవిక్రమః ॥ 40 ॥
పశవ్యశ్చాల్పరోగశ్చఫలమూలరసాయుతః ।
బహుస్నేహోబహుక్షీరస్సుగధనిర్వివిధౌషధః ॥ 41 ॥
ఏవమేతైర్గుణైరుక్తోబహుభిస్సంయుతోమరుః ।
రామస్యవరదానాచ్చశివఃపన్థాబభూవహ ॥ 42 ॥
తస్మిన్ దగ్ధేతదాకుక్షౌసముద్రస్సరితామ్పతిః ।
రాఘవంసర్వశాస్త్రజ్ఞమిదంవచనమబ్రవీత్ ॥ 43 ॥
అయంసౌమ్యః నలోనామతనయోవిశ్వకర్మణః ।
పిత్రాదత్తవరశీమాన్ప్రతిమోవిశ్వకర్మణాః ॥ 44 ॥
ఏషసేతుమ్మహోత్సాహఃకరోతుమయివానరః ।
తమహన్ధారయిష్యామియథాహ్యేషపితాతథా ॥ 45 ॥
ఏవముక్త్వోదధిర్నష్టస్సముత్థాయనలస్తదా ।
అబ్రవీద్వానరశ్రేష్ఠోవాక్యంరామమ్మహాబలః ॥ 46 ॥
అహంసేతుఙ్కరిష్యామివిస్తీర్ణేవరుణాలయే ।
పితుస్సామర్థ్యమాస్థాయతత్త్వమహామహోదధిః ॥ 47 ॥
అయంహిసాగరోభీమస్సేతుకర్మదిదృక్ష్యాః ।
దదౌదణ్డభయాద్గాధంరాఘవాయమహోదధిః ॥ 48 ॥
మమమాతుర్వరోదత్తోమన్దరేవిశ్వకర్మణా ।
ఔరసస్తస్యపుత్రోఽహంసదృశోవిశ్వకర్మణా ॥ 49 ॥
నచాప్యహమనుక్తోవఃప్రబ్రూయామాత్మనోగుణాన్ ।
సమర్థశ్చాప్యహంసేతుఙ్కర్తుంవైవరుణాలయే ॥ 50 ॥
స్మారితోఽస్మ్యహమేతేనతత్త్వమహామహోదధిః ।
కామమద్వైవబధ్నన్తుసేతుంవానరపుఙ్గవాః ॥ 51 ॥
తతోవిసృష్టారామేణసర్వతోహరియూథపాః ।
అభిపేతుర్మహారణ్యంహృష్టాశ్శతసహస్రశః ॥ 52 ॥
తేనగాన్నగసఙ్కాశాశ్శాఖామృగగణర్షభాః ।
బభఞ్జుఃవానరాస్తత్రప్రచకర్షుశ్చసాగరమ్ ॥ 53 ॥
తేసాలైశ్చాశ్వకర్ణైశ్చధవైశైశ్చవానరాః ।
కుటజైరర్జునైస్తాలైస్తిలకైస్న్తిశైరపి ॥ 54 ॥
బిల్వకైస్సప్తపర్ణైశ్చకర్ణికారైశ్చసుపుష్పితైః ।
చూతైశ్చాశోకవృక్షైశ్చసాగరంసమపూరయన్ ॥ 55 ॥
సమూలాంశ్చవిమూలాంశ్చపాదపాన్ హరిసత్తమాః ।
ఇన్ద్రకేతూనివోద్యమ్యప్రజహ్రూర్వానరాస్తరూన్ ॥ 56 ॥
ఇన్ద్ర కేతూన్ ఇవ ఉద్యమ్య ప్రజహ్రుర్ హరయస్ తరూన్ ।
తాలాన్ దాడిమగుల్మాంశ్చ నారికేలవిభీతకాన్ ॥ 57 ॥
హస్తిమతాన్మహాకాయాఃపాషాణాంశ్చమహాబలాః ।
పర్వతాంశ్చసముత్పాట్యయన్స్సరైఃపరివహన్తిచ ॥ 58 ॥
ప్రక్షిప్యమాణైరచలైస్సహసాజలముద్దృతమ్ ।
సముత్ససర్పఆకాశమవాసర్పత్తతస్తతః ॥ 59 ॥
సముద్రఙ్క్షోభయామాసుర్వానరాశ్చస్సమన్తతః ।
సూత్రాణ్యన్యేప్రగృహ్ణాన్తివ్యాయతంశతయోజనమ్ ॥ 60 ॥
నలశ్చక్రేమహాసేతుమ్మధ్యేనదనదీపతేః ।
సతదాక్రియతేసేతుర్వానరైర్ఘోరకర్మభిః ॥ 61 ॥
దణ్డానన్యేప్రగృహ్ణన్తివిచిన్వన్తితథాపరే ॥ 62 ॥
వానరైశ్శతశస్తత్రరామస్యాజ్ఞాపురస్సరాః ।
మేఘాభైఃపర్వతాగ్రైశ్చతృణైఃకాష్ఠైర్బబన్ధిరే ॥ 63 ॥
పుష్పితాగ్రైశ్చతరుభిస్సేతుమ్బధ్నన్తివానరాః ।
పాషాణాంశ్చగిరిప్రఖ్యాగనిరీణాంశిఖరాణిచ ॥ 64 ॥
దృశ్యన్తేపరిధావన్తోగృహ్యదానవసన్నిభాః ।
శిలానాఙ్క్షిప్యమాణానాంశైలానాన్నిపాత్యతామ్ ।
బభూవతుములశ్శబ్దస్తదాతస్మిన్మహోదధౌ ॥ 65 ॥
కృతానిప్రథమేనాహ్నాయోజనానిచతుర్దశ ।
ప్రహృష్టైర్గజసఙ్కాశ్చైస్త్వరమాణైఃప్లవఙ్గమైః ॥ 66 ॥
ద్వితీయేనతథైచాహ్నాయోజనానితువింశతిః ।
కృతానిప్లవగైస్తూర్ణమ్భీమకాయైర్మహాబలైః ॥ 67 ॥
అహ్నాతృతయేనతథాయోజనానికృతానిచ ।
త్వరమాణైర్మహాకాయైరేకవింశతిరేవచ ॥ 68 ॥
చతుర్థేనతథాచాహ్నాద్వావింశతిరథాసివా ।
యోజనానిమహావేగైఃకృతానిత్వరితస్తుతైః ॥ 69 ॥
పఞ్చమేనతథాచాహ్నాప్లవగైఃక్షిప్రకారిభిః ।
యోజనానిత్రయోవింశత్సువేలమధికృత్యవై ॥ 70 ॥
సవానరవరశ్రశీమాన్విశ్వకర్మాత్మాజోబలీ ।
బబన్ధసాగరేసేతుంయథాచాప్యతథాపితా ॥ 71 ॥
బబన్ధ సాగరే సేతుం యథా చాస్య తథా పితా ।
స నలేన కృతః సేతుః సాగరే మకర ఆలయే ॥ 72 ॥
తతోదేవస్సగన్ధర్వాస్సిద్దాశ్చపరమర్షయః ।
ఆగమ్యగగనేతస్థుర్ద్రష్టుకామాస్తదద్బుతమ్ ॥ 73 ॥
దశయోజనవిస్తీర్ణంశతయోజనమాయతమ్ ।
దదృశుర్దేవగన్ధర్వానలసేతుంసుదుష్కరమ్ ॥ 74 ॥
ఆప్లవన్తఃప్లవన్తశ్చగర్జన్తశ్చప్లవఙ్గమాః ॥ 75 ॥
తదచ్నిత్యమసహ్యఞ్చహ్యద్భుతంరోమహర్షణమ్ ।
దదృశుస్సర్వభూతానిసాగరేసేతుబన్ధనమ్ ।
622.76 ।
తానికోటిసహస్రాణివానరాణామ్మహౌజసామ్ ।
బధ్నన్తస్సాగరేసేతుఞ్జుగ్ముఃపారమ్మహోదధేః ॥ 76 ॥
తాని కోటి సహస్రాణి వానరాణాం మహాఓజసామ్ ।
బధ్నన్తః సాగరే సేతుం జగ్ముః పారం మహాఉదధేః ॥ 77 ॥
తతఃపారేసముద్రస్యగదాపాణిర్విభీషణః ।
పరేషామభిఘాతార్థమతిష్ఠత్సచివైస్సహా ॥ 78 ॥
తతః పరే సముద్రస్య గదా పాణిర్ విభీషణః ।
పరేషాం అభిఘత అర్థం అతిష్ఠత్ సచివైః సహ ॥ 79 ॥
అయంహివిపులోవీరసాగరోమకరాలయః ।
వైహాయపౌయువామేతౌవానరౌతారయిష్యతః ॥ 80 ॥
అగ్రతస్తస్యసైన్యస్యశ్రీమాన్రామస్సలక్ష్మణః ।
జగామధన్వీధర్మాత్మాసుగ్రీవేణసమన్వితః ॥ 81 ॥
న్యేమధ్యేనగచ్ఛన్తిపార్శ్వతోఽన్యేప్లవఙ్గమాః ।
సలిలమ్ప్రపతన్తన్యేమార్గమన్యేనలేభిరే ॥ 82 ॥
కేచిద్వైహాయసగతాస్సుపర్ణాఇవపుప్లువుః ।
ఘోషేణమహతాతస్యసిన్ధోర్ఘోషంసముచ్ఛ్రితమ్ ।
భీమన్తర్దధేభీమాతరన్తీహరివాహినీ ॥ 83 ॥
వానరాణాంహిసాతీర్ణావాహినీనలసేతునా ।
తీరేనివివిశేరాజ్ఞాబహుమూలఫలోదకే ॥ 84 ॥
తదద్బుతంరాఘవకర్మదుష్కరంసమీక్ష్యదేవాస్సహసిద్ధచారణైః ।
ఉపేత్యరామసహసామహార్షిభిస్సమభ్యషిఞ్చన్ సుశుభైర్జలైఃపృథక్ ।
6.2 2.86 ।
జయస్వశత్రూన్నరదే వఃమేదినీంససాగరామ్పాలయశాశ్వతీస్సమాః ।
ఇతీవరామన్నరదేవసత్కృ తంశుభైర్వచోభిర్వివిధైరపూజయన్ ॥ 85 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ద్వావింశస్సర్గః ॥
