శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ త్రిసప్తతితమస్సర్గః ।
తతోహతాన్రాక్షసపుఙ్గవాంస్తాన్ దేవాన్తకాదిత్రిశిరోతికాయాన్ ।
రక్షోగణాస్తత్రహతావశిష్టాస్తేరావణాయత్వరితాశ్శశంసుః ॥ 1 ॥
తతోహతాంస్తాన్ సహసానిశమ్యరాజాముమోహపరిప్లుతాక్షః ।
పుత్రక్షయమ్భ్రాతృవధం చ ఘోరంవిచిన్త్యరాజావిపులమ్ప్రదధ్యౌ ॥ 2 ॥
తతస్తురాజానముదీక్ష్యదీనంశోకార్ణవేసమ్పరిపుప్లువానమ్ ।
రథర్షభోరాక్షసరాజసూనుస్తమిన్ద్రజిద్వాక్యమిదమ్బభాషే ॥ 3 ॥
న తాత మోహమ్పరిగన్తుమర్హసియత్రేన్ద్రజిజజీవతిరాక్షసేన్ద్ర ।
నేన్ద్రారిబాణాభిహతోహికశ్చిత్ప్రాణాన్ సమర్థస్సమరేఽభిపాతుమ్ ॥ 4 ॥
పశ్యాద్యరామంసహలక్ష్మణేనమద్బాణనిర్భిన్నవికీర్ణదేహమ్ ।
గతాయుషమ్భూమితలేశయానంశితైశ్శరైరాచితసర్వగాత్రమ్ ॥ 5 ॥
ఇమామ్ప్రతిజ్ఞాంశృణుశక్రశత్రోఃసునిశ్చితామ్పౌరుషదైవయుక్తామ్ ।
అద్యైవరామంసహలక్ష్మణేనసన్తర్పయిష్యామిశరైరమోఘైః ॥ 6 ॥
అద్యేన్ద్రవైవస్వతవిష్ణుమిత్రసాధ్యాశ్చవైశ్వానరచన్ద్రసూర్యాః ।
ద్రక్ష్యన్తుమేవిక్రమమప్రమేయంవిష్ణోరివోగ్రమ్బలియజ్ఞవాటే ॥ 7 ॥
స ఏవముక్త్వాత్రిదశేన్ద్రశత్రురాపృచ్ఛయరాజానమదీనసత్త్వః ।
సమారురోహానితుల్యవేగంరథఙ్ఖరశ్రేష్ఠసమాధియుక్తమ్ ॥ 8 ॥
తమాస్థాయమహాతేజారథంహరిరథోపమమ్ ।
జగామసహసాతత్రయత్రయుద్ధమరిన్దమః ॥ 9 ॥
తమ్ప్రస్థితమ్మహాత్మానమనుజగ్ముర్మహాబలాః ।
సమ్హర్షమాణాబహనోధనుష్ప్రవరపాణయః ॥ 10 ॥
గజస్కన్ధగతాఃకేచిత్కేచిత్ప్రవరవాజిభిః ।
వ్యాఘ్రవృశ్చికమార్జారఖరోరోష్ట్రైశ్చభుజఙ్గమైః ॥ 11 ॥
వరాహైశ్శ్వాపదైస్సింహైర్జమ్బుకైఃపర్వతోపమైః ।
కాకహంసమయూరైశ్చరాక్షసాభీమవిక్రమాః ॥ 12 ॥
ప్రాసముద్గరనిస్త్రింశపరశ్వథగదాధరాః ।
భుశుణ్డిముద్గరాయష్టిశతఘ్నీపరిఘాయుధా ॥ 13 ॥
స శఙ్ఖనినదైఃపూర్ణైర్భేరీణాఞ్చాపినిస్స్వనైః ।
జగామత్రిదశేన్ద్రాస్తూయమానోనిశాచరైః ॥ 14 ॥
స శఙ్ఖశశివర్ణేనఛత్రేణరిపుసూదనః ।
రరాజప్రతిపూర్ణేననభశ్చన్ద్రమసాయథా ॥ 15 ॥
అవీజ్యతతతోవీరోహైమైర్హేమవిభూషితైః ।
చారుచామరముఖ్యైశ్చముఖ్యస్సర్వధనుష్మతామ్ ॥ 16 ॥
స తుదృష్టవావినిర్యాన్తమ్బలేనమహాతావృతమ్ ।
రాక్షసాధిపతిశ్రశీమాన్ రావణఃపుత్రమబ్రవీత్ ॥ 17 ॥
త్వమప్రతిరథఃపుత్రత్వయావైవాసవోజితః ।
కిమ్పునర్మానుషన్ధృష్యన్నిహనిష్యసిరాఘవమ్ ॥ 18 ॥
తథోక్తోరాక్షసేన్ద్రేణప్రత్యగృహ్ణాన్మహాశిషః ।
తస్త్విన్ద్రజితాలఙ్కాసూర్యప్రతిమతేజసా ॥ 19 ॥
రరాజాప్రతివీర్యేణద్యౌరివార్కేణభాస్వతా ।
సమ్ప్రాప్యమహాతేజాయుద్ధభూమిమరిన్దమః ॥ 20 ॥
స్థాపయామాసరక్షాంసిరథమ్ప్రతిసమన్తతః ।
తతస్తుహుతభోక్తారంహుతభుక్సదృశప్రభః ॥ 21 ॥
జుహావరాక్షసశ్రేష్ఠోమన్త్రవద్విధివత్తదా ।
సహవిర్లాజసంస్కారైర్మాల్యగన్ధపురస్కృతైః ॥ 22 ॥
జుహువేపావకన్తత్రరాక్షనేన్ద్రఃప్రతాపవాన్ ।
శస్త్రాణిశరపత్రాణిసమిధోఽథవిభీతకాః ॥ 23 ॥
లోహితాని చ వాసాంసిస్రువఙ్కార్ష్ణాయసన్తథా ।
సతత్రాగ్నింసమాస్తీర్యశరపత్రైస్సతోమరైః ॥ 24 ॥
హవిస్తత్ప్రతిజగ్రాహ పావకః స్వయముత్థితః ।
సోఽస్త్రమాహారయామాస బ్రాహ్మమస్త్రవిదాం వరః ॥ 25 ॥
హవిస్తత్ప్రతిజగ్రాహపావకస్స్వయమాస్థితః ।
సోఽస్త్రమాహారయామాసబ్రాహ్మమిన్ద్రరిపుస్తదా ॥ 26 ॥
ధనుశ్చాత్మరథఞ్చైవసర్వన్తత్రాభ్యమన్త్రయత్ ।
తస్మిన్నాహూయమానేస్త్రేహూయమానే చ పావకే ॥ 27 ॥
సార్ధఙ్గ్రహేన్దునక్షత్రైర్వితత్రాసనభస్థ్సలమ్ ।
స పావకమ్పావకదీప్తతేజాహుత్వామహేన్ద్రప్రతిమప్రభావః ।
స చాపబాణాసిరథాశ్వసూతఃఖేఽన్తర్దధేఽత్మానమచిన్త్యరూపః ॥ 28 ॥
తతోహయరథాకీర్ణమ్పతాకాధ్వజశోభితమ్ ।
నిర్యయౌరాక్షసబలన్నర్దమానంయయుత్సయా ॥ 29 ॥
తేశరైర్బహుభిశ్చిత్రైస్తీక్ష్ణవేగైరలఙ్కృతైః ।
తోమరైరఙ్కుశైశ్చాపివానరాన్ జఘ్నురాహవే ॥ 30 ॥
రావణిస్తుతతస్సఙ్కృద్ధస్తాన్నిరీక్ష్యనిశాచరాన్ ।
హృష్టాభవన్తోయుధ్యన్తువానరాణాఞ్జిఘాంసయా ॥ 31 ॥
తతస్తేరాక్షసాస్సర్వేనర్ధన్తోజయకాఙ్క్షిణః ।
అభ్యవర్షంస్తతోఘోరాన్వానరాన్ శరవృష్టిభిః ॥ 32 ॥
స తునాలీకనారాచైర్గదాభిర్ముసలైరపి ।
రక్షోభిస్సమ్వృతస్సఙ్ఖ్యేవానరాన్ విచకర్త హ ॥ 33 ॥
తేవధ్యమానాస్సమరేవానరాఃపాదపాయుధాః ।
అభ్యవర్షన్తసహసారావణింశైలపాదపైః ॥ 34 ॥
ఇన్ద్రజిత్తుతదాక్రుద్ధోమహాతేజామహాబలః ।
వానరాణాంశరీరాణివ్యధమద్రావణాత్మజః ॥ 35 ॥
శరేణైకేన చ హరీన్నవపఞ్చ చ సప్త చ ।
బిభేదసమరేక్రుద్ధోరాక్షసాన్ సమ్ప్రహర్షయన్ ॥ 36 ॥
స శరైస్సూర్యసఙ్కాశైశ్శాతకుమ్భవిభూషితైః ।
వానరాన్ సమరేవీరఃప్రమమాథసుదుర్జయః ॥ 37 ॥
తేభిన్నగాత్రాస్సమరేవానరాశ్శరపీడితాః ।
పేతుర్మథితసఙ్కల్పాస్సురైరివమహాసురాః ॥ 38 ॥
తన్తపన్తమివాదిత్యఙ్ఘోరైర్బాణగభస్తిభిః ।
అభ్యధావన్తసఙ్కృద్ధాస్సమ్యుగేవానరర్షభాః ॥ 39 ॥
తతస్తువానరాస్సర్వేభిన్నదేహావిచేతసః ।
వ్యథితావిద్రవన్తిస్మరుధిరేణసముక్షితాః ॥ 40 ॥
రామస్యార్థేపరాక్రమ్యవానరాస్త్యక్తజీవితాః ।
నర్దన్తస్తేఽభివృత్తాస్తుసమరేసశిలాయుధాః ॥ 41 ॥
తేద్రుమైఃపర్వతాగ్రైశ్చశిలాభిశ్చప్లవఙ్గమాః ।
అభ్యవర్షన్తసమరేరావణిమ్పర్యవస్థితాః ॥ 42 ॥
తద్రుమాణాంశిలానాం చ వర్షమ్ప్రాణహరమ్మహత్ ।
వ్యపోహతమహాతేజారావణిస్సమితిఞ్జయః ॥ 43 ॥
తతఃపావకసఙ్కాశైశ్శరైరాశీవిషోపమైః ।
వానరాణామనీకానిబిభేదసమరేప్రభుః ॥ 44 ॥
అష్టాదశశరైస్తీక్ష్ణైస్సవిదద్వాగన్ధమాదనమ్ ।
వివ్యాథనవభిశ్చైవనలన్దూరాదవస్థితమ్ ॥ 45 ॥
సప్తభిస్తుమహావీర్యోమైన్దమ్మర్మవిదారణైః ।
పఞ్చభిర్విశిఖైశ్చైవగజంవివ్యాథసంయుగే ॥ 46 ॥
జామ్బవన్తన్తుదశభిర్నీలన్త్రింశద్భిరేవ చ ।
సుగ్రీవమృషభఞ్చైవసోఽఙ్గదన్ద్వివిధన్తథా ॥ 47 ॥
ఘోరైర్దత్తవరైస్తీక్ష్ణైర్నిష్ప్రాణానకరోత్తదా ।
అన్యానపితదాముఖ్యాన్వానరాన్ బహుభిశ్శరైః ॥ 48 ॥
అర్దయామాససఙ్కృద్ధఃకాలానగిరివమూర్ఛితః ।
సశరైస్సూర్యసఙ్కాశైస్సుముక్సైశశీఘ్రగామిభిః ॥ 49 ॥
వానరాణామనీకానినిర్మమన్థమహారణే ।
ఆకులాంవానరీంసేనాంశరజాలేనమోహితామ్ ॥ 50 ॥
హృష్టస్సపరయాప్రీత్యాదదర్శక్షతజోక్షితామ్ ।
వానరేవమహాతేజారాక్షసేన్ద్రాత్మజోబలీ ॥ 51 ॥
సంసృజ్యబాణవర్షం చ శస్త్రవర్షం చ దారుణమ్ ।
మమర్దవానరానీకమిన్ద్రజిత్త్వరితోబలీ ॥ 52 ॥
స్వసైన్యముత్సృజ్యసమేత్యతూర్ణమ్మహారణేవానరవాహినీషు ।
అదృశ్యమానశ్శరజాలముగ్రంవవర్షనీలామ్బుధరోయథామ్బు ॥ 53 ॥
తేశక్రజిద్బాణవిశీర్ణదేహామాయాహతావిస్వరమున్నదన్తః ।
రణేనిపేతుర్హరయోఽద్రికల్పాయథేన్ద్రవజ్రాభిహతానగేన్ద్రాః ॥ 54 ॥
తేకేవలంసన్దదృశుశశితాగ్రాన్బాణాన్రణేవానరవాహినీషు ।
మాయానిగూఢన్తుసురేన్ద్రశత్రుం న చావృతంరాక్షసమభ్యపశ్యన్ ॥ 55 ॥
తతస్సరక్షోధిపతిర్మహాత్మాసర్వాదిశోబాణగణైశశితాగ్రైః ।
ప్రచ్ఛాదయామాసరవిప్రకాశైర్విపాదయామాస చ వానరేన్ద్రాన్ ॥ 56 ॥
స శూలనిస్త్రింశపరశ్వధానివ్యావిధ్యదీప్తానలసన్నిభాని ।
సవిస్ఫులిఙ్గోజ్జ్వలపావకానివవర్షతీవ్రమ్ప్లవగేన్ద్రసైన్యే ॥ 57 ॥
తతోజ్వలనసఙ్కాశైశ్శరైర్వానరయూథపాః ।
తాడితాశ్శక్రజిద్బాణైఃప్రఫుల్లాఇవకింశుకాః ॥ 58 ॥
తేన్యోన్యమభిసర్పన్తోనినదన్తశ్చవిస్వరమ్ ।
రాక్షసేన్ద్రాస్త్రనిర్భిన్నానిపేతుర్వానరర్షభాః ॥ 59 ॥
ఉదీక్షమాణాగగనఙ్కేచిన్నేత్రేషుతాడితాః ।
శరైర్వివిశురన్యోన్యమ్పేతుశ్చజగతీతలే ॥ 60 ॥
హనూమన్తం చ సుగ్రీవమఙ్గదఙ్గన్ధమాదనమ్ ।
జామ్బవన్తంసుషేణం చ వేగదర్శినమేవ చ ॥ 61 ॥
మైన్దం చ ద్వివిదన్నీలఙ్గవాక్షఙ్గజగోముభౌ ।
కేసరింహరిలోమానంవిద్యుద్ధంష్ట్రం చ వానరమ్ ॥ 62 ॥
స బాణవర్షైరభివర్ష్యమాణో ।
ధారానిపాతానివ తాన్విచిన్త్య ।
సమీక్షమాణః పరమాద్భుతశ్రీ ।
రామస్తదా లక్ష్మణమిత్యువాచ ॥ 63 ॥
ప్రసైశ్శూలైశ్శితైర్బాణైరిన్ద్రజిన్మన్త్రసమ్హితైః ।
వివ్యాధహరిశార్దూలాన్ సర్వాంస్తాన్రాక్షసోత్తమః ॥ 64 ॥
స వైగదాభిర్హరియూథముఖ్యాన్నిర్భిద్యబాణైస్తపనీయవఙ్ఖైః ।
వవర్షరామంశరవృష్టిజాలైస్సలక్ష్మణమ్భాస్కరరమశికల్పైః ॥ 65 ॥
స బాణవర్షైరభివృష్యమాణోధారానిపాతానివతానచ్నిత్య ।
సమీక్షమాణఃపరమాద్భుతశ్రీరామతదాలక్ష్మణమిత్యువాచ ॥ 66 ॥
అసౌపునర్లక్ష్మణరాక్షసేన్ద్రోబ్రహ్మాస్త్రమాశ్రిత్యసురేన్ద్రశత్రుః ।
నిపాతయిత్వాహరిసైన్యముగ్రమస్మాన్శరైరర్దయతిప్రసక్తః ॥ 67 ॥
స్వయమ్భువాదత్తవరోమహాత్మా ।
సమాహితోన్తర్హితభీమకాయః ।
కథన్నుశక్యోయుధినష్టదేహోనిహన్తుమద్యేన్ద్రజిదుద్యతాస్త్రః ॥ 68 ॥
మన్యేస్వయమ్భుర్భగవానచ్నిత్యోయస్యైతదస్త్రమ్ప్రభవశ్చయోఽస్య ।
బాణావపాతాస్త్వమిహాద్యధీమన్మయాసహావ్యగ్రమనాస్సహస్వ ॥ 69 ॥
ప్రచ్ఛాదయత్యేషహిరాక్షసేన్ద్రస్సర్వాధిశస్సాయకవృష్టిజాలైః ।
ఏతచ్చసర్వమ్పతితాగ్య్రశూరం న భ్రాజతేవానరరాజసైన్యమ్ ॥ 70 ॥
ఆవాన్తుదృష్టవాపతితౌవిసఞ్జ్ఞౌనివృత్తయుద్దౌగతరోషహర్షే ।
ధ్రువమ్ప్రవేక్ష్యత్యమరారివాసమసౌసమాదాయరణాగ్రలక్ష్మీమ్ ॥ 71 ॥
తతస్తుతావిన్ద్రజిదస్త్రజాలైర్భభూవతుస్తత్రతథావిశస్తౌ ।
స చాపితౌతత్రవిదర్శయిత్వాననాదహర్షాద్యుధిరాక్షసేన్ద్రః ॥ 72 ॥
సతత్తదావానరసైన్యమేవంరామం చ సఙ్ఖ్యేసహలక్ష్మణేన ।
విషాదయిత్వాసహసావివేశపురీన్దశగ్రీవభుజాభిగుప్తామ్ ॥ 73 ॥
సన్స్తూయమానస్సతుయాతుధానైః ।
పత్రే చ సర్వంహృషితోఽభ్యువాచ ॥ 74 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే త్రిసప్తతితమస్సర్గః ॥
