శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।
అథ ద్విషష్టితమస్సర్గః ।
తానువాచ హరిశ్రేష్ఠో హనుమాన్వానరర్షభః ।
అవ్యగ్రమనసో యూయం మధు సేవత వానరాః ॥ 1 ॥
అహమావారయిష్యామి యుష్మాకం పరిపన్థినః ।
శ్రుత్వా హనుమతో వాక్యం హరీణాం ప్రవరోఽఙ్గదః ॥ 2 ॥
ప్రత్యువాచ ప్రసన్నాత్మా పిబన్తు హరయో మధు ।
అవశ్యం కృతకార్యస్య వాక్యం హనుమతో మయా ॥ 3 ॥
అకార్యమపి కర్తవ్యం కిమఙ్గ పునరీదృశమ్ ।
అఙ్గదస్య ముఖాచ్ఛ్రుత్వావచనం వానరర్షభాః ॥ 4 ॥
సాధుసాధ్వితి సంహృష్టా వానరాః ప్రత్యపూజయన్ ।
పూజయిత్వాఙ్గదం సర్వే వానరా వానరర్షభమ్ ॥ 5 ॥
జగ్ముర్మధువనం యత్ర నదీవేగ ఇవ ద్రుమమ్ ।
తే ప్రవిష్టా మధువనం పాలానాక్రమ్య వీర్యతః ॥ 6 ॥
అతిసర్గాచ్చ పటవో దృష్ట్వా శ్రుత్వా చ మైథిలీమ్ ।
పపుస్సర్వే మధు తదా రసవత్ఫలమాదదుః ॥ 7 ॥
ఉత్పత్య చ తతస్సర్వే వనపాలాన్ సమాగతాన్ ।
తాడయన్తి స్మ శతశ స్సక్తాన్మధువనే తదా ॥ 8 ॥
మధూని ద్రోణమాత్రాణి బాహుభిః పరిగృహ్య తే ।
పిబన్తి సహితా స్సర్వే నిఘ్నన్తి స్మ తథాపరే ॥ 9 ॥
కేచిత్పీత్వా ప్రవిధ్యన్తి మధూని మధుపిఙ్గలాః ।
మధూచ్ఛిష్టేన కేచిచ్చ జగ్మురన్యోన్యముత్కటాః ॥ 10 ॥
అపరే వృక్షమూలే తు శాఖాం గృహ్య వ్యవస్థితాః ।
అత్యర్థం చ మదగ్లానాః పర్ణాన్యాస్తీర్య శేరతే ॥ 11 ॥
ఉన్మత్తభూతాః ప్లవగా మధుమత్తాశ్చ హృష్టవత్ ।
క్షిపన్తి చ తథాన్యోన్యం స్ఖలన్తి చ తథాఽపరే ॥ 12 ॥
కేచిత్ క్ష్వేలాం ప్రకుర్వన్తి కేచిత్ కూజన్తి హృష్టవత్ ।
హరయోమధునా మత్తాః కేచిత్సుప్తా మహీతలే ॥ 13 ॥
కృత్వా కేచిద్ధసన్త్యన్యే కేచిత్కుర్వన్తి చేతరత్ ।
కృత్వా కేచిద్వదన్త్యన్యే కేచిద్బుధ్యన్తి చేతరత్ ॥ 14 ॥
యేఽప్యత్ర మధుపాలా స్స్యుః ప్రేష్యా దధిముఖస్య తు ।
తేఽపి తైర్వానరైర్భీమైః ప్రతిషిద్ధా దిశో గతాః ॥ 15 ॥
జానుభిస్తు ప్రకృష్టాశ్చ దేవమార్గం ప్రదర్శితాః ।
అబ్రువన్ పరమోద్విగ్నా గత్వా దధిముఖం వచః ॥ 16 ॥
హనూమతా దత్తవరైర్హతం మధువనం బలాత్ ।
వయం చ జానుభిః కృష్టా దేవమార్గం చ దర్శితాః ॥ 17 ॥
తతో దధిముఖః క్రుద్ధో వనపస్తత్ర వానరః ।
హతం మధువనం శ్రుత్వా సాన్త్వయామాస తాన్ హరీన్ ॥ 18 ॥
ఇహాగచ్ఛత గచ్ఛామో వానరాన్ బలదర్పితాన్ ।
బలేన వారయిష్యామో మధు భక్షయతో వయమ్ ॥ 19 ॥
శ్రుత్వా దధిముఖస్యేదం వచనం వానరర్షభాః ।
పునర్వీరా మధువనం తేనైవ సహసా యయుః ॥ 20 ॥
మధ్యే చైషాం దధిముఖః ప్రగృహ్య తరసా తరుమ్ ।
సమభ్యధావద్వేగేన తే చ సర్వే ప్లవఙ్గమాః ॥ 21 ॥
తే శిలాః పాదపాంశ్చాపి పర్వతాంశ్చాపి వానరాః ।
గృహీత్వాఽఽభ్యగమన్ క్రుద్ధా యత్ర తే కపికుఞ్జరాః ॥ 22 ॥
తే స్వామివచనం వీరా హృదయేష్వవసజ్య తత్ ।
త్వరయా హ్యభ్యధావన్త సాలతాలశిలాయుధాః ॥ 23 ॥
వృక్షస్థాంశ్చ తలస్థాంశ్చ వానరాన్ బలదర్పితాన్ ।
అభ్యక్రామంస్తతో వీరాః పాలాస్తత్ర సహస్రశః ॥ 24 ॥
అథ దృష్ట్వా దధిముఖం క్రుద్ధం వానరపుఙ్గవాః ।
అభ్యధావన్త వేగేన హనుమత్ప్రముఖాస్తదా ॥ 25 ॥
తం సవృక్షం మహాబాహుమాపతన్తం మహాబలమ్ ।
ఆర్యకం ప్రాహరత్తత్ర బాహుభ్యాం కుపితోఽఙ్గదః ॥ 26 ॥
మదాన్ధశ్చ న వేదైనమార్యకోఽయం మమేతి సః ।
అథైనం నిష్పిపేషాశు వేగవద్వసుధాతలే ॥ 27 ॥
స భగ్నబాహూరుభుజో విహ్వలశ్శోణితోక్షితః ।
ముమోహ సహసా వీరో ముహూర్తం కపికుఞ్జరః ॥ 28 ॥
స సమాశ్వస్య సహసా సఙ్కృద్ధో రాజమాతులః ।
వానరాన్వారయామాస దణ్డేన మధుమోహితాన్ ॥ 29 ॥
స కథఞ్చిద్విముక్తస్స్తైర్వానరైర్వానరర్షభః ।
ఉవాచైకాన్తమాశ్రిత్య భృత్యాన్ స్వాన్ సముపాగతాన్ ॥ 30 ॥
ఏతే తిష్ఠన్తు గచ్ఛామో భర్తా నో యత్ర వానరః ।
సుగ్రీవో విపులగ్రీవః సహ రామేణ తిష్ఠతి ॥ 31 ॥
సర్వం చైవాఙ్గదే దోషం శ్రావయిష్యామి పార్థివే ।
అమర్షీ వచనం శ్రుత్వా ఘాతయిష్యతి వానరాన్ ॥ 32 ॥
ఇష్టం మధువనం హ్యేతత్పార్థివస్య మహాత్మనః ।
పితృపైతామహం దివ్యం దేవైరపి దురాసదమ్ ॥ 33 ॥
స వానరానిమాన్ సర్వాన్ మధులుబ్ధాన్ గతాయుషః ।
ఘాతయిష్యతి దణ్డేన సుగ్రీవస్ససుహృజ్జనాన్ ॥ 34 ॥
వధ్యా హ్యేతే దురాత్మానో నృపాజ్ఞాపరిభావినః ।
అమర్షప్రభవో రోషస్సఫలో నో భవిష్యతి ॥ 35 ॥
ఏవముక్త్వా దధిముఖో వనపాలాన్మహాబలః ।
జగామ సహసోత్పత్య వనపాలైస్సమన్వితః ॥ 36 ॥
నిమేషాన్తరమాత్రేణ స హి ప్రాప్తో వనాలయః ।
సహస్రాంశుసుతో ధీమాన్ సుగ్రీవో యత్ర వానరః ॥ 37 ॥
రామం చ లక్ష్మణం చైవ దృష్ట్వా సుగ్రీవమేవ చ ।
సమప్రతిష్ఠాం జగతీమాకాశాన్నిపపాత హ ॥ 38 ॥
సన్నిపత్య మహావీర్యస్సర్వైస్తైః పరివారితః ।
హరిర్దధిముఖః పాలైః పాలానాం పరమేశ్వరః ॥ 39 ॥
స దీనవదనో భూత్వా కృత్వా శిరసి చాఞ్జలిమ్ ।
సుగ్రీవస్య శుభౌ మూర్ధ్నా చరణౌ పత్యపీడయత్ ॥ 40 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే ద్విషష్టితమస్సర్గః ॥
