శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ షడధికశతతమస్సర్గః ।
ఏవముక్త్వా తు విరతే రామే వచనమర్థవత్ ।
తతో మన్దాకినీతీరే రామం ప్రకృతివత్సలమ్ ॥ 1 ॥
ఉవాచ భరత శ్చిత్రం ధార్మికో ధార్మికం వచః ।
కో హి స్యాదీదృశో లోకే యాదృశ స్త్వమరిన్దమః ॥ 2 ॥
న త్వాం ప్రవ్యథయేద్దుఃఖం ప్రీతిర్వా నప్రహర్షయేత్ ।
సమ్మతశ్చాసి వృద్ధానాం తాంశ్చ పృచ్ఛసి సంశయాన్ ॥ 3 ॥
కో హి స్యాదీదృశో లోకే యాదృశ స్త్వమరిన్దమ ॥ 4 ॥
న త్వాం ప్రవ్యథయేద్దుఃఖం ప్రీతిర్వా నప్రహర్షయేత్ ।
సమ్మతశ్చాసి వృద్ధానాం తాంశ్చ పృచ్ఛసి సంశయాన్ ॥ 5 ॥
యథా మృత స్తథా జీవన్యథాఽసతి తథా సతి ।
యస్యైష బుద్ధిలాభ స్స్యాత్పరితప్యేత కేన సః ॥ 6 ॥
పరావరజ్ఞో యశ్చ స్యాద్ యథా త్వం మనుజాధిప ।
స ఏవ వ్యసనం ప్రాప్య న విషీదితుమర్హతి ॥ 7 ॥
అమరోపమసత్త్వ స్త్వం మహాత్మా సత్యసఙ్గరః ।
సర్వజ్ఞ స్సర్వదర్శీ చ బుద్ధిమాంశ్చాసి రాఘవ ॥ 8 ॥
న త్వామేవం గుణైర్యుక్తం ప్రభవాభవకోవిదమ్ ।
అవిషహ్యతమం దుఃఖమాసాదయితుమర్హతి ॥ 9 ॥
ప్రోషితే మయి యత్పాపం మాత్రా మత్కారణాత్కృతమ్ ।
క్షుద్రయా తదనిష్టం మే ప్రసీదతు భవాన్మమ ॥ 10 ॥
ధర్మబన్ధేన బద్ధోఽస్మి తేనేమాం నేహ మాతరమ్ ।
హన్మితీవ్రేణ దణ్డేన దణ్డార్హాం పాపకారిణీమ్ ॥ 11 ॥
కథం దశరథా జ్జాత శ్శుద్ధాభిజనకర్మణః ।
జానన్ ధర్మమధర్మిష్ఠం కుర్యాం కర్మ జుగుప్సితమ్ ॥ 12 ॥
గురుః క్రియావాన్వృద్ధశ్చ రాజా ప్రేతః పితేతిచ ।
తాతం న పరిగర్హేయం దైవతం చేతి సంసది ॥ 13 ॥
కో హి ధర్మార్థయోర్హీనమీదృశం కర్మ కిల్బిషమ్ ।
స్త్రియాః ప్రియం చికీర్షు స్సన్కుర్యాద్ధర్మజ్ఞ ధర్మవిత్ ॥ 14 ॥
అన్తకాలే హి భూతాని ముహ్యన్తీతి పురా శ్రుతిః ।
రాజ్ఞైవం కుర్వతా లోకే ప్రత్యక్షం సా శ్రుతిః కృతా ॥ 15 ॥
సాధ్వర్థమభిసన్ధాయ క్రోధాన్మోహాచ్చ సాహసాత్ ।
తాతస్య యదతిక్రాన్తం ప్రత్యాహరతు తద్భవాన్ ॥ 16 ॥
పితుర్హి సమతిక్రాన్తం పుత్రో యస్సాధు మన్యతే ।
తదపత్యం మతం లోకే విపరీతమతోఽన్యథా ॥ 17 ॥
తదపత్యం భవానస్తు మా భవాన్ దుష్కృతం పితుః ।
అభిపత్తా కృతం కర్మ లోకే ధీరవిగర్హితమ్ ॥ 18 ॥
కైకేయీం మాం చ తాతం చ సుహృదో బాన్ధవాంశ్చ నః ।
పౌరజానపదాన్సర్వాంస్త్రాతు సర్వమిదం భవాన్ ॥ 19 ॥
క్వ చారణ్యం క్వచ క్షాత్రం క్వ జటాః క్వ చ పాలనమ్ ।
ఈదృశం వ్యాహతం కర్మ న భవాన్కర్తుమర్హతి ॥ 20 ॥
ఏష హి ప్రథమో ధర్మః క్షత్రియస్యాభిషేచనమ్ ।
యేన శక్యం మహాప్రాజ్ఞ ప్రజానాం పరిపాలనమ్ ॥ 21 ॥
కశ్చ ప్రత్యక్షముత్సృజ్య సంశయస్థ మలక్షణమ్ ।
ఆయతిస్థం చరే ద్ధర్మం క్షత్రబన్దురనిశ్చితమ్ ॥ 22 ॥
అథ క్లేశజ మేవ త్వం ధర్మం చరితు మిచ్ఛసి ।
ధర్మేణ చతురో వర్ణాన్పాలయన్ క్లేశ మాప్నుహి ॥ 23 ॥
చతుర్ణామాశ్రమాణాం హి గార్హస్థ్యం శ్రేష్ఠముత్తమమ్ ।
ఆహుర్ధర్మజ్ఞ ధర్మజ్ఞాస్తం కథం త్యక్తు మర్హసి ॥ 24 ॥
శ్రుతేన బాలః స్థానేన జన్మనా భవతో హ్యహమ్ ।
స కథం పాలయిష్యామి భూమిం భవతి తిష్ఠతి ॥ 25 ॥
హీనబుద్ధిగుణో బాలో హీనః స్థానేన చాప్యహమ్ ।
భవతా చ వినాభూతో న వర్తయితుముత్సుహే ॥ 26 ॥
ఇదం నిఖిల మవ్యగ్రం రాజ్యం పిత్ర్యమకణ్టకమ్ ।
అనుశాధి స్వధర్మేణ ధర్మజ్ఞ సహబాన్ధవైః ॥ 27 ॥
ఇహైవ త్వాఽభిషిఞ్చన్తు సర్వాః ప్రకృతయ స్సహ ।
ఋత్విజ స్సవసిష్ఠాశ్చ మన్త్రవిన్మన్త్రకోవిదాః ॥ 28 ॥
అభిషిక్తస్త్వమస్మాభిరయోధ్యాం పాలనే వ్రజ ।
విజిత్య తరసా లోకాన్మరుద్భిరివ వాసవః ॥ 29 ॥
ఋణాని త్రీణ్యపాకుర్వన్దుర్హృదస్సాధు నిర్దహన్ ।
సుహృదస్తర్పయన్కామైస్త్వమేవాత్రానుశాధి మామ్ ॥ 30 ॥
అద్యాఽర్య ముదితా స్సన్తు సుహృదస్తేఽభిషేచనే ।
అద్య భీతాః పలాయన్తాం దుర్హృదస్తే దిశో దశ ॥ 31 ॥
ఆక్రోశం మమ మాతుశ్చ ప్రమృజ్య పురుషర్షభ ।
అద్య తత్ర భవన్తం చ పితరం రక్ష కిల్బిషాత్ ॥ 32 ॥
శిరసా త్వాఽభియాచేఽహం కురుష్వ కరుణాం మయి ।
బాన్ధవేషు చ సర్వేషు భూతేష్వివ మహేశ్వరః ॥ 33 ॥
అథైతత్పృష్ఠతః కృత్వా వనమేవ భవానితః ।
గమిష్యతి గమిష్యామి భవతా సార్ధమప్యహమ్ ॥ 34 ॥
తథాహి రామో భరతేన తామ్యతా ప్రసాద్యమానశ్శిరసా మహీపతిః ।
నచైవ చక్రే గమనాయ సత్త్వవాన్మతిం పితుస్తద్వచనే ప్రతిష్ఠితః ॥ 35 ॥
తదద్భుతం స్థైర్యమవేక్ష్య రాఘవే సమం జనో హర్షమవాప దుఃఖితః ।
న యాత్యయోధ్యామితి దుఃఖితోఽభవత్ స్థిరప్రతిజ్ఞత్వమవేక్ష్య హర్షితః ॥ 36 ॥
తమృత్విజో నైగమయూథవల్లభాస్తదా విసఞ్జ్ఞాశ్రుకలాశ్చ మాతరః ।
తథా బ్రువాణం భరతం ప్రతుష్టువుః ప్రణమ్య రామం చ యయాచిరే సహ ॥ 37 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షడధికశతతమస్సర్గః ॥
