శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ చతుర్థస్సర్గః ।
శ్రుత్వా హనుమతో వాక్యం యథావదనుపూర్వశః ।
తతోఽబ్రవీన్మహాతేజా రామస్సత్యపరాక్రమః ॥ 1 ॥
యాం నివేదయసే లఙ్కాం పురీం భీమస్య రక్షసః ।
క్షిప్రమేనాం మథిష్యామి సత్యమేతద్బ్రవీమి తే ॥ 2 ॥
అస్మిన్ ముహూర్తే సుగ్రీవ ప్రయాణమభిరోచయే ।
యుక్తో ముహూర్తో విజయః ప్రాప్తో మధ్యం దివాకర ॥ 3 ॥
సీతాం హృత్వా తు మే జాతు క్వాసౌ యాస్యతి యాస్యతః ।
సీతా శ్రుత్వాభియానం మే అశామేష్యతి జీవితే ।
జీవితాన్తేఽ మృతం స్పృష్టవా పీత్వా విషమివాతురః ॥ 4 ॥
ఉత్తరా ఫల్గునీ హ్యద్య శ్వస్తు హస్తేన యోక్ష్యతే ।
అభిప్రాయామ సుగ్రీవ సర్వానీకసమావృతాః ॥ 5 ॥
నిమిత్తాని చ పశ్యామి యాని ప్రాదుర్భవన్తి చ ।
నిహత్య రావణం సీతామానయిష్యామి జానకీమ్ ॥ 6 ॥
ఉపరిష్టాద్ధి నయనం స్ఫురమాణమిదం మమ ।
విజయం సమనుప్రాప్తం శంసతీవ మనోరథమ్ ॥ 7 ॥
తతో వానరరాజేన లక్ష్మణేన సుపూజితః ।
ఉవాచ రామో ధర్మాత్మా పునరప్యర్ధకోవిదః ॥ 8 ॥
అగ్రే యాతు బలస్యాస్య నీలో మార్గమవేక్షితుమ్ ।
వృతశ్శతసహస్రేణ వానరాణాం తరస్వినామ్ ॥ 9 ॥
ఫలమూలవతా నీల శీతకాననవారిణా ।
పథా మధుమతా చాశు సేనాం సేనాపతే నయ ॥ 10 ॥
దూషయేయుర్దురాత్మనః పథి మూలఫలోదకమ్ ।
రాక్షసాః పరిరక్షేథాస్తేభ్యస్త్వం నిత్యముద్యతః ॥ 11 ॥
నిమ్నేషు వనదుర్గేషు వనేషు చ వనౌకసః ।
అభిప్లుత్యాభిపశ్యేయుః పరేషాం నిహితం బలమ్ ॥ 12 ॥
యచ్చ ఫల్గు బలం కిఞ్చిత్త దత్రైవోపపద్యతామ్ ।
ఏతద్ధి కృత్యం ఘోరం నో విక్రమేణ ప్రయుజ్యతామ్ ॥ 13 ॥
సాగరౌఘనిభం భీమమగ్రానీకం మహాబలాః ।
కపిసింహాః ప్రకర్షస్తు శతశోఽథ సహస్రశః ॥ 14 ॥
కపి సిమ్హా ప్రకర్షన్తు శతశో అథ సహస్రశః ।
గజః చ గిరి సమ్కాశో గవయః చ మహాబలః ॥ 15 ॥
యాతు వానరవాహిన్యా వానరః ప్లవతాం వరః ।
పాలయన్దక్షిణం పార్శ్వమృషభో వానరర్షభః ॥ 16 ॥
గన్ధహస్తీవ దుర్ధర్షస్తరస్వీ గన్ధమాదనః ।
యాతు వానరవాహిన్యా స్సవ్యం పార్శ్వమధిష్ఠితః ॥ 17 ॥
యాస్యామి బలమధ్యేఽహం బలౌఘమభిహర్షయన్ ।
అధిరుహ్య హనూమన్త మైరావత మివేశ్వరః ॥ 18 ॥
అఙ్గదేనైష సంయాతు లక్ష్మణశ్చాన్త కోపమః ।
సార్వభౌమేన భూతేశో ద్రవిణాధిపతిర్యథా ॥ 19 ॥
జామ్బవాంశ్చ సుషేణశ్చ వేగదర్శీ చ వానరః ।
ఋక్షరాజో మహాసత్త్వః కుక్షిం రక్షన్తు తే త్రయః ॥ 20 ॥
రాఘవస్య వచశ్శ్రుత్వా సుగ్రీవో వాహినీపతిః ।
వ్యాదిదేశ మహావీర్యో వానరాన్వానరర్షభ ః ॥ 21 ॥
తే వానరగణాస్సర్వే సముత్పత్య యుయుత్సవః ।
గుహాభ్యశ్శిఖరేభ్యశ్చ అశు పుప్లువిరే తదా ॥ 22 ॥
తతో వానరరాజేన లక్ష్మణేన చ పూజితః ।
జగామ రామోధర్మాత్మా ససైన్యో దక్షిణాం దిశమ్ ॥ 23 ॥
శతైః శతసహస్రైశ్చ కోటిభిశ్చాయుతైరపి ।
వారణాభైశ్చ హరిభిర్యయౌ పరివృతస్తదా ॥ 24 ॥
తం యాన్తమనుయాన్తీ సా మహతీ హరివాహినీ ।
దృప్తాః ప్రముదితాస్సర్వే సుగ్రీవేణాభిపాలితాః ॥ 25 ॥
హృష్టాః ప్రముదితాః సర్వే సుగ్రీవేణ అభిపాలితాః ।
ఆప్లవన్తః ప్లవన్తః చ గర్జన్తః చ ప్లవం గమాః ॥ 26 ॥
భక్ష్యన్త స్సుగన్ధీని మధూని చ ఫలాని చ ।
ఉద్వహన్తో మహావృక్షాన్ మఞ్జరీపుఞ్జధారిణః ॥ 27 ॥
అన్యోన్యం సహసా దృప్తా నిర్వహాన్తి క్షిపన్తి చ ।
పతన్తశ్పోత్పత్నత్యన్యే పాతయన్త్యపరే పరాన్ ॥ 28 ॥
రావణో నో నిహన్తవ్యస్సర్వే చ రజనీచరాః ।
ఇతి గర్జన్తి హరయో రాఘవస్య సమీపతః ॥ 29 ॥
పురస్తాదృషభో వీరో నీలః కుముద ఏవ చ ।
పన్థానం శోధయన్తిస్మ వానరైర్బహుభి స్సహ ॥ 30 ॥
మధ్యే తు రాజా సుగ్రీవో రామో లక్ష్మణ ఏవ చ ।
బలభిర్బహుభి ర్భీమైర్వృతాశ్శత్రునిబర్హణాః ॥ 31 ॥
హరిశ్శతవలిర్వీరః కోటీభిర్దశభిర్వృతః ।
సర్వామేకో హ్యావష్టభ్య రరక్ష హరివాహినీమ్ ॥ 32 ॥
కోటీశతపరీవారః కేసరీ పనసో గజః ।
అర్కశ్చాతిబలః పార్శ్వమేకం తస్యాభిరక్షతి ॥ 33 ॥
సుషేణో జామ్బవాంశ్చైవ ఋక్షైర్బహుభిరావృతౌ ।
సుగ్రీవం పురతః కృత్వా జఘనం సమ్రరక్షతుః ॥ 34 ॥
తేషాం సేనాపతిర్వీరో నీలో వానరపుఙ్గవః ।
సమ్పతన్పతతాం శ్రేష్ఠస్తద్బలం పర్యపాలయాత్ ॥ 35 ॥
దరీముఖః ప్రజఙ్ఘశ్చ రమ్భోఽథ రభసః కపిః ।
సర్వతశ్చ యయుర్వీరాస్త్వరయన్తః ప్లవఙ్గమాన్ ॥ 36 ॥
ఏవం తే హరిశార్దూలా గచ్ఛన్తో బలదర్పితాః ।
అపశ్యంస్తే గిరిశ్రేష్ఠం సహ్యం ద్రుమాలతాయుతమ్ ॥ 37 ॥
సరాంసి చ సుపుల్లాని తటాకాని వనాని చ ॥ 38 ॥
రామస్య శాసనం జ్ఞాత్వా భీమకోపస్య భీతవత్ ।
వర్జయన్నగరాభ్యాశాం స్తథా జనపదానపి ॥ 39 ॥
సాగరౌఘనిభం భీమం తద్వానరబలం మహత్ ।
ఉత్ససర్ప మహాఘోషం భీమఘోషమివార్ణవః ॥ 40 ॥
తస్యదాశరథేః పార్శ్వే శూరాస్తే కపికుఙజరాః ।
తోర్ణమాపుప్లువు స్సర్వే సదశ్వా ఇవ చోదితాః ॥ 41 ॥
కపిభ్యాముహ్యమానౌ తౌ శుశుభాతే నరర్షభౌ ।
మహాద్భ్యామివ సమ్స్పృష్టౌ గ్రహాభ్యాం చన్ద్రభాస్కరౌ ॥ 42 ॥
తతో వానరరాజేన లక్ష్మణేన సుపూజితః ।
జగామ రామో ధర్మాత్మా ససైన్యో దక్షిణాం దిశమ్ ॥ 43 ॥
తమఙ్గదగతో రామం లక్ష్మణశ్శుభయా గిరా ।
ఉవాచ పరిపూర్ణార్థః స్మృతిమాన్ ప్రతిభానవాన్ ॥ 44 ॥
హృతామవాప్య వైదేహీం క్షిప్రం హత్వా చ రావణమ్ ।
సమృద్ధార్థస్సమృద్ధార్థమయోధ్యాం ప్రతియాస్యసి ॥ 45 ॥
మహాన్తి చ నిమిత్తాని దివి భూమౌ చ రాఘవ ।
శుభాని తవ పశ్యామి సర్వాణ్యేనార్థసిద్ధయే ।
అనువాతి శివో వాయు స్సేవాం మృదుహిత స్సుఖః ॥ 46 ॥
పూర్ణవల్గుస్వరాశ్చేమే ప్రవదన్తి మృగద్విజాః ।
ప్రసన్నాశ్చ దిశ స్సర్వా విమలశ్చ దివాకరః ॥ 47 ॥
ఉశనా చ ప్రసన్నార్చిరను త్వాం భార్గవో గతః ॥ 48 ॥
బ్రహ్మరాశిర్విశుద్ధశ్చ శుద్దాశ్చ పరమర్షయః ।
అర్చిష్మన్తః ప్రకాశన్తే ధ్రువం సర్వే ప్రదక్షిణమ్ ॥ 49 ॥
త్రిశఙ్కుర్విమలో భాతి రాజర్షిస్సపురోహితః ।
పితామహాః పురోఽస్మాకమిక్ష్వాకూణాం మహాత్మనామ్ ॥ 50 ॥
విమలే చ ప్రకాశేతే విశాఖే నిరుపప్లువే ।
నక్షత్ర వరమస్మాకమిక్ష్వాకూణాం మహాత్మనామ్ ॥ 51 ॥
నైరృతం నైరృతానాం చ నక్షత్రమభిపీడ్యతే ।
మూలో మూలవతా స్పృష్టో ధూప్యతే ధూమకేతునా ॥ 52 ॥
సర్వం చైతద్వినాశాయ రాక్షసానాముప స్థితమ్ ।
కాలే కాలగృహీతానాం నక్షత్ర గ్రహపీడితమ్ ॥ 53 ॥
ప్రసన్నా స్సురసాశ్చాపో వనాని ఫలవన్తి చ ।
ప్రవాన్త్యభ్య నాధికం గన్ధాన్యథర్తుకుసుమా ద్రుమాః ॥ 54 ॥
వ్యూఢాని కపిసైన్యాని ప్రకాశన్తేఽధికం ప్రభో ॥ 55 ॥
దేవానామివ సైన్యాని సఙ్గ్రామే తారకామయే ।
ఏవమార్య ।
సమీక్ష్యైతాన్ప్రీతో భవితుమర్హసి ॥ 56 ॥
ఇతి భ్రాతరమాశ్వాస్య హృష్ట స్సౌమిత్రిరబ్రవీత్ ।
అథావృత్య మహీం కృత్స్నాం జగామ మహతీ చమూః ॥ 57 ॥
ఋక్షవానరశర్దూలైర్న ఖదంష్ట్రాయుధైర్వుతా ।
కారాగ్రైశ్చరణాగ్రైశ్చ వానరై రుత్థితం రజః ।
భీమమన్తర్దధే లోకం నివార్య సవితుః ప్రభామ్ ॥ 58 ॥
పర్వతవనాకాశాం దక్షిణాం హరివాహినీ ।
ఛాదయన్తీ యయౌ భీమా ద్యామివామ్బుదసన్తతిః ॥ 59 ॥
ఉత్తరన్త్యాం చ సేనాయాం స్సతతం బహుయోజనమ్ ।
నదీస్రోతాంసి సర్వాణి సస్యన్దుర్విపరీతవత్ ॥ 60 ॥
సరాంసి విమలామ్భాంసి ద్రుమాకీర్ణాంశ్చ పర్వతా ।
సమాన్ భూమిప్రదేశాంశ్చ వనాని ఫలవన్తి చ ।
మధ్యేన చ సమన్తాచ్చ తిర్యక్చాథశ్చ సమాఽవిశత్ ॥ 61 ॥
సమావృత్య మహీం కృత్స్నాం జగామ మహతీ చమూః ।
తేహృష్టవదనా స్సర్వే జగ్ముర్మారుతరంహసః ॥ 62 ॥
హరయో రాఘవస్యార్థే సమారోపితవిక్రమాః ॥ 63 ॥
హర్షంవీర్య బలోద్రేకాన్దర్శయన్తః పరస్పరమ్ ।
యౌవనోత్సేకజాన్దర్పాద్వివిధాంశ్చక్రురధ్వని ॥ 64 ॥
తత్ర కేచిద్ద్రుతం జగ్మురుత్పేతుశ్చ తథాపరే ।
కేచిత్కిలకిలాం చక్రుర్వానరా వనగోచరాః ॥ 65 ॥
ప్రాస్పోటయంశ్చ పుచ్ఛాని సన్నిజగ్ముః పదాన్యపి ।
భుజావనిక్షిప్య శైలాంశ్చ ద్రుమానన్యే బభఞ్జిరే ॥ 66 ॥
ఆరోహన్తశ్చ శృఙ్గాణి గిరీణాం గిరిగోచరాః ।
మహానాదాన్ ప్రముఞ్చన్తి క్ష్వేడామన్యే ప్రచక్రితే ॥ 67 ॥
ఊరువేగైశ్చ మమృదుర్లతాజాలాన్యనేకశః ।
జృమ్భమాణాశ్చ విక్రాన్తా విచిక్రీడుశ్శిలాద్రుమై ః ॥ 68 ॥
శతశ్శతసహస్రైశ్చ కోటిభిశ్చ సహస్రశః ।
వానరాణాం సుఘోరాణాం శ్రీమత్పరివృతా మహీ ॥ 69 ॥
సా స్మ యాతి దివారాత్రం మహతీ హరివాహినీ ।
ప్రహృష్టముదితాస్సేనా సుగ్రీవేణాభిపాలితాః ॥ 70 ॥
వానరాస్త్వరితం యాన్తి సర్వే యుద్ధాభినన్దినః ।
ప్రమోక్షయిషవ స్సీతాం ముహూర్తం క్వాపి నావసన్ ॥ 71 ॥
తతః పాదపసమ్భాధం నానామృగసమాయుతామ ।
సహ్యపర్వతమాసేదుర్మలయఞ్చ మహీధరమ్ ॥ 72 ॥
కాననాని విచిత్రాణి నదీః ప్రస్రవణాని చ ।
పశ్యన్నని యయౌ రామస్సహ్యస్య మలయస్య చ ॥ 73 ॥
చమ్పకాంస్ తిలకామః చూతాన్ అశోకాన్ సిన్దు వారకాన్ ।
తినిశాన్ కరవీరామః చ తిమిశాన్ భన్జన్తి స్మ ప్లవం గమాః ॥ 74 ॥
అఙ్కోలాంశ్చ కరఞ్చాంశ్చ ప్లక్షన్యగ్రోధతిన్దుకాన్ ।
జమ్బుకామలకాన్నాపాన్భజన్తి స్మ ప్లవఙ్గమాః ॥ 75 ॥
ప్రస్తరేషు చ రమ్యేషు వివిధాః కాననద్రుమాః ।
వాయువేగప్రచలితాః పుష్పైరవకిరన్తి తాన్ ॥ 76 ॥
మారుతస్సుఖసంస్పర్శో వాతి చన్దనశీతలః ।
షటపదైరనుకూజద్భిర్వనేషు మధుగన్ధిషు ॥ 77 ॥
అధికం శైలరాజస్తు ధాతుభిస్సువిభూషితః ।
ధాతుభ్యఃప్రసృతో రేణుర్వాయువేగ విఘట్టితః ।
సుమహద్వానరానీకం ఛాదయామాస సర్వతః ॥ 78 ॥
గిరిప్రస్థేషు రమ్యేషు సర్వత సమ్ప్ర పుష్పితాః ।
కేతకస్సిన్దువారాశ్చ వాసన్త్యశ్చ మనోరమాః ॥ 79 ॥
మాధవ్యో గన్ధపూర్ణాశ్చ కున్దగుల్మాశ్చ పుష్పితాః ।
చిరిబిల్వా మధూకాశ్చ వఞ్జులా ప్రియకాస్తథా ॥ 80 ॥
సుఫూర్జకాస్తిలకాశ్చైవ నాగవృక్షాశ్చ పుష్పితాః ।
చూతాః పాటలయకాశ్చైవ కోవిదారాశ్చ పుష్పితాః ॥ 81 ॥
ముచులిన్దార్జునాశ్చైవ శింశుపాః కుటజాస్తథా ।
ధవా శ్శాల్మలయశ్చైవ రక్తాః కురవకాస్తథా ॥ 82 ॥
హిన్తాలాస్తినిశాశ్చైవ చూర్ణకా నీపకాస్తథా ।
నీలాశోకాశ్చ వరణా అఙ్కోలాః పద్మకాస్తథా ॥ 83 ॥
ప్లవమానైః ప్లవఙ్గైస్తు సర్వే పర్యాకులీకృతామ్ ॥ 84 ॥
వాప్యస్తస్మిన్ గిరౌ శితాః పల్వలాని తథైవ చ ।
చక్రవాకానుచరితాః కారణ్డవనిషేవితాః ॥ 85 ॥
ప్లవైః క్రౌఞ్చేశ్చ సఙ్కీర్ణా వరాహమృగ సేవితాః ।
ఋక్షైస్తరక్షుభిస్సిమ్హైశ్శార్దూలైశ్చ భయావహైః ॥ 86 ॥
వ్యాలైశ్చ బహుభిర్భీమై స్సేవ్యమానా స్సమన్తతః ।
పద్మైస్సౌగన్దికైః పుల్లైః కుముదైశ్చోత్పలైస్తథా ॥ 87 ॥
వారిజైర్వివిధైః పుష్పై రమ్యాస్తత్ర జలాశయాః ।
తస్య సానుషు కూజన్తి నానాద్విజగణాస్తథా ॥ 88 ॥
స్నాత్వా పీత్వోదకాన్యత్ర జలే క్రీడన్తి వానరాః ।
అన్యోన్యం ప్లావయన్తి స్మ శైలమారుహ్య వానరాః ॥ 89 ॥
ఫలాన్య మృతగన్ధీని మూలాని కుసుమాని చ ।
బభఞ్జుర్వాస్తత్ర పాదపానం మదోత్కటాః ॥ 90 ॥
ద్రోణమాత్రప్రమాణాని లమ్బమానాని వానరాః ।
యయుః పిబన్త హృష్టాస్తే మధూని మధుపిఙ్గలాః ॥ 91 ॥
పాదపానవభఞ్జన్తో వికర్షన్త స్తథా లతాః ।
విధమన్తో గిరివరాన్ప్రయయుః ప్లవగర్షభాః ॥ 92 ॥
వృక్షేభ్యోఽన్యే తు కపయో నదన్తో మధుదర్పితాః ।
అన్యే వృక్షాన్ప్రపద్యన్తే ప్రపిబన్త్యపి చాపరే ॥ 93 ॥
బభూవ వసుధా తైస్తు సమ్పూర్ణా హరియూథపైః ।
యథా కలమకేదారైః పక్వైరివ వసున్దరా ॥ 94 ॥
మహేన్ద్రమథ సమ్ప్రాప్య రామో రాజీవలోచనః ।
అధ్యారోహన్మహాబాహుశ్శిఖరం ద్రుమభూషితమ్ ॥ 95 ॥
తతశ్శిఖరమారుహ్య రామో దశరథాత్మజః ।
కూర్మమీనసమాకీర్ణమపశ్యత్సలిలాకులమ్ ॥ 96 ॥
తే సహ్యం సమతిక్రమ్య మలయం చ మహాగిరిమ్ ।
ఆసేదురానుపూర్వ్యేణ సముద్రం భమనిస్స్వనమ్ ॥ 97 ॥
అవరుహ్య జగామాశు వేలావనమనుత్తమమ్ ।
రామో రమయతాం శ్రేష్ట స్ససుగ్రీవ స్సలక్ష్మణః ॥ 98 ॥
అథ ధౌతోపలతలాం తోయౌఘై స్సహసోత్థితైః ।
వేలామాసాద్య విపులాన్రామో వచనమబ్రవీత్ ॥ 99 ॥
ఏతే వయమనుప్రాప్తా స్సుగ్రీవ వరుణాలయమ్ ।
ఇహేదానీం విచిన్తా సాయా నః పూర్వసముత్థితా ॥ 100 ॥
అతః పరమతీరోఽయం సాగర స్సరితాం పతిః ।
న చాయమనుపాయేన శక్యస్తరితుమర్ణవః ॥ 101 ॥
తదిహైవ నివేశోఽస్తు మన్త్రః ప్రస్తూయతామిహ ।
యథేదం వానరబలం పరం పారమవాప్నుయాత్ ॥ 102 ॥
ఇతీవ స మహాబాహుస్సీతాహరణకర్శితః ।
రామస్సాగరమాసాద్య వాసమాజ్ఞాపయత్తదా ॥ 103 ॥
సర్వా స్సేనా నివేశ్యన్తాం వేలాయాం హరిపుఙ్గవ ।
సమ్ప్రాప్తో మన్త్రకాలో నస్సాగరస్యేహ లఙ్ఘనే ॥ 104 ॥
స్వాం స్వాం సేనాం సముత్సృజ్య మా చ కశ్చిత్కుతో వ్రజేత్ ।
గచ్ఛన్తు వానరాశ్శూరాజ్ఞేయం ఛన్నం భయం చ నః ॥ 105 ॥
రామస్య వచనం శ్రుత్వా సుగ్రీవ స్సహలక్ష్మణః ।
సేనాం నివేశయతతీరే సాగరస్య ద్రుమాయుతే ॥ 106 ॥
విరరాజ సమీపస్థం సాగరస్య తు తద్బలమ్ ।
మధుపాణ్డుజల శ్రశీమాన్ ద్వితీయ ఇవ సాగరః ॥ 107 ॥
వేలావనముపాగమ్య తతస్తే హరిపుఙ్గవాః ।
నివిష్టాశ్చ పరం పారం కాఙ్క్షమాణా మహోదధేః ॥ 108 ॥
తేషాం నివిశమానానాం సైన్యసన్నాహనిస్స్వనః ।
అన్తర్ధాయ మహానాదమర్ణవస్య ప్రశుశ్రువే ॥ 109 ॥
సా వానరాణాం ధ్వజినీ సుగ్రీవేణాభిపాలితా ।
త్రిధా నివిష్టా మహతీ రామస్యార్థపరాఽభవత్ ॥ 110 ॥
సా మహార్ణవమాసాద్య హృష్టా వానరవాహినీ ।
వాయువేగసమాధూతం పశ్యమానా మహార్ణవమ్ ॥ 111 ॥
దూరపారమసమ్బాధం రక్షోగణనిషేవితమ్ ।
పశ్యన్తో వరుణావాసం నిషేదుర్హరియూథపాః ॥ 112 ॥
చణ్డనక్రగ్రాహం ఘోరం క్షపాదౌ దివసక్ష్యే ।
హసన్తమివ ఫేనౌఘైర్నృత్యన్తమివ చోర్మిభిః ॥ 113 ॥
చన్ద్రోదయే సముద్భూతం ప్రతిచన్ద్రసమాకులమ్ ।
చణ్డానిలమహాగ్రాహైః కీర్ణం తిమితిమిఙ్గిలైః ॥ 114 ॥
దీప్తభోగైరివాకీర్ణం భుజఙ్గైర్వరుణాలయమ్ ।
అవగాఢం మహాసత్త్వైర్నానాశైలసమాకులమ్ ।
సుదుర్గం దుర్గమార్గం తమగాధ మసురాలయమ్ ॥ 115 ॥
మకరైర్నాగభోగైశ్చ విగాఢా వాతలోలితాః ।
ఉత్పేతుశ్చ నిపేతుశ్చ ప్రవృద్ధా జలరాశయః ॥ 116 ॥
ఉత్పేతుః చ నిపేతుః చ ప్రవృద్ధా జల రాశయః ।
అగ్ని చూర్ణం ఇవ ఆవిద్ధం భాస్కర అమ్బు మనో రగమ్ ॥ 117 ॥
సాగరం చామ్బరప్రఖ్యమమ్బరం సాగరోపమమ్ ।
సాగరం చామ్బరం చేతి నిర్విశేష మదృశ్యత ॥ 118 ॥
సమ్పృక్తం నభసాప్యమ్భస్సమ్పృక్తం చ నభోఽమ్భసా ।
తాదృగ్రూపేచ దృశ్యతే తారారత్నసమాకులే ॥ 119 ॥
సముత్పతితమేఘస్య వీచిమాలాకులస్య చ ।
విశేషో న ద్వయోరాసీత్సాగరస్యామ్బరస్య చ ॥ 120 ॥
అన్యోన్యైరాహతా స్సక్తా స్సస్వనుర్భీమనిస్స్వనాః ।
ఊర్మయస్సిన్ధురాజస్య మహాభేర్య ఇవాహవే ॥ 121 ॥
రత్నౌఘ జలసన్నాదం విషక్తమివ వాయునా ।
ఉత్పతన్తమివ క్రుద్ధం యాదోగణసమాకులమ్ ॥ 122 ॥
దదృశుస్తే మహోత్సాహ వాతాహతజలాశయమ్ ।
అనిలోద్ధూతమాకాశే ప్రవల్గన్త మమివోర్మిభిః ॥ 123 ॥
తతో విస్మయమాపన్నా హరయో దదృశుర్హరయస్తదా ।
భ్రాన్తోర్మిజాలసన్నాదం ప్రలోలమివ సాగరమ్ ॥ 124 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే చతుర్థస్సర్గః ॥
