శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ అష్టనవతితమస్సర్గః ।
హన్యమానేబలేతూర్ణమన్యోన్యన్తేమహామృథే ।
సరసీవమహాఘర్మేసోపక్షీణేబభూవతుః ॥ 1 ॥
స్వబలస్యవిఘాతేనవిరూపాక్ష్వధేన చ ।
బభూవద్విగుణఙ్క్రుద్ధోరావణోరాక్షసాధిపః ॥ 2 ॥
ప్రక్షీణన్తుబలన్దృష్టవావధ్యమానంవలీముఖైః ।
బభూవాస్యవ్యథాయుద్ధేప్రేక్ష్యదైవవిపర్యయమ్ ॥ 3 ॥
ఉవాచ చ సమీపస్థమ్మహోదరమరిన్దమమ్ ।
అస్మిన్కాలేమహాబాహోజయాశాత్వయిమేస్థితా ॥ 4 ॥
జహిశత్రుచమూంవీరదర్శయాద్యపరాక్రమమ్ ।
భర్తృపిణ్డస్యకాలోఽఽయన్నిర్దేష్టుంసాధుయుధ్యతామ్ ॥ 5 ॥
వేగన్ చక్రే మహాబాహుః సముద్ర ఇవ పర్వణి ।
ఆయసం పరిఘన్ గృహ్య సూర్యరశ్మిసమప్రభమ్ ॥ 6 ॥
తతస్సకదనఞ్చక్రేవానరాణామ్మహాబలః ।
భర్తృవాక్యేనతేజస్వీస్వేనవీర్యేణచోదితః ॥ 7 ॥
వానరాశ్చమహాసత్త్వాఃప్రగృహ్వఃవిపులాశశిలాః ।
ప్రవిశ్యారిబలమ్భీమఞ్జఘ్నుస్తేరజనీచరాన్ ॥ 8 ॥
మహోదరస్తుసఙ్కృద్ధశ్శరైఃకాఞ్చనభూషణైః ।
చిచ్ఛేదపాణిపాదోరున్వానరాణామ్మహాహవే ॥ 9 ॥
తతస్తేవానరాస్సర్వేరాక్షసైరర్దితాభృశమ్ ।
దిశోదశద్రుతాఃకేచిత్కేచిత్సుగ్రీవమాశ్రితాః ॥ 10 ॥
ప్రభగ్నాంసమరేదృష్టవావానరాణామ్మహాచమూమ్ ।
అభిదుద్రావసుగ్రీవోమహోదరమనన్తరమ్ ॥ 11 ॥
ప్రగృహ్యవిపులాఙ్ఘోరామ్మహీధరసమాంశిలామ్ ।
చిక్షేప స మహాతేజాస్తద్వధాయహరీశ్వరః ॥ 12 ॥
తామాపతతనీంసహసాశిలాన్దృష్టవామహోదరః ।
అసమ్భ్రాన్తస్తతోబాణైర్నిర్బిభేదదురాసదామ్ ॥ 13 ॥
రక్షసాతేనబాణౌఘైర్నికృత్తాసాసహస్రధా ।
నిపపాతశిలాభూమౌగృధ్రచక్రమివాకులమ్ ॥ 14 ॥
తాన్తుభిన్నాంశిలాన్దృష్టవాసుగ్రీవఃక్రోధమూర్ఛితః ।
సాలముత్పాట్యచిక్షేపరాక్షసేరణమూర్థని ॥ 15 ॥
శరైశ్చవిదదారైనంశూరఃపరపురఞ్జయః ।
స దదర్శతతఃక్రుద్ధఃపరిఘమ్పతితమ్భువి ॥ 16 ॥
ఆవిధ్యతు స తన్దీప్తమ్పరిఘన్తస్యదర్శయన్ ।
పరిఘాగ్రేణవేగేనజఘానాస్యహయోత్తమాన్ ॥ 17 ॥
తస్మాద్ధతహయావదీరఃసోఽఽవప్లుత్యమహారథాత్ ।
గదాఞ్జగ్రాహసఙ్క్రుద్ధోరాక్షసోఽఽథమహోదరః ॥ 18 ॥
గదాపరిఘహస్తౌతౌయుధివీరౌసమీయతుః ।
నర్దన్తౌగోవృషప్రఖ్యౌఘనావివసవిద్యుతౌ ॥ 19 ॥
తతఃక్రుద్ధోగదాన్తస్యైచిక్షేపరజనీచరః ।
జ్వలతనీమ్భాస్కరాభాసాంసుగ్రీవాయమహోదరః ॥ 20 ॥
గదాన్తాంసుమహాఘోరామాపతతనీమ్మహాబలః ।
సుగ్రీవోరోషతామ్రాక్షస్సముద్యమ్యమహాహవే ॥ 21 ॥
ఆజఘానగదాన్తస్యపరిఘేణహరీశ్వర ।
పపాత స గదోద్భిన్నఃపరిఘస్తస్యభూతలే ॥ 22 ॥
తతోజగ్రాహతేజస్వీసుగ్రీవోవసుధాతలాత్ ।
ఆయసమ్ముసలఙ్ఘోరంసర్వతోహేమభూషితమ్ ॥ 23 ॥
స తముద్యమ్యచిక్షేపసోఽఽప్యన్యాంవ్యాక్షిపద్గదామ్ ।
భిన్నావన్యోన్యమాసాద్యపేతతుద్దరణీతలే ॥ 24 ॥
తతోగ్నప్రహరణౌముష్టిభ్యాన్తౌసమీయతుః ।
తేజోబలసమావిష్టౌదీప్తావివహుతాశనౌ ॥ 25 ॥
జఘ్నతుస్తౌతదాన్యోన్యంవేదతుశ్చపునఃపునః ।
తలైశ్చాన్యోన్యమహత్యపేతతుశ్చమహీతలే ॥ 26 ॥
ఉత్పేతతుస్తతస్తూర్ణఞ్జఘ్నతుశ్చపరస్పరమ్ ।
భుజైశ్చిక్షిపతుర్వీరావన్యోన్యమపరాజితౌ ॥ 27 ॥
జగ్మతుస్తౌశ్రమంవీరౌబాహుయుధేపరన్తపౌ ।
అజహారతదాఖడగమదూరపరివర్తినమ్ ॥ 28 ॥
రాక్షసశ్చర్మణాసార్ధమ్మహావేగోమహోదరః ।
థైవ చ మహాఖడగఞ్చర్మణాపతితంసహ ॥ 29 ॥
జగ్రాహవానరశ్రేష్ఠస్సుగ్రీవోవేగవత్తరః ।
తౌతురోషపరీతాఙ్గౌనర్దన్తావభ్యధావతామ్ ॥ 30 ॥
ఉద్యతాసీరణేహృష్టావుభౌశస్త్రవిశారదౌ ।
దక్షిణమ్మణ్డలఞ్చోభౌసుతూర్ణంసమ్పరీయతుః ॥ 31 ॥
అన్యోన్యమభిసఙ్కృద్ధౌ జయే ప్రణిహితావుభౌ ।
తుశూరోమహావేగోవీర్యశ్లాఘీమహోదరః ॥ 32 ॥
మహాచర్మణితఙ్ఖడగమ్పాతయామాసదుర్మతిః ।
లగ్నముత్కర్షతఃఖడగఙ్ఖడగేనకపికుఞ్జరః ॥ 33 ॥
జహారసశిరస్త్రాణఙ్కుణ్డలోపహితంశిరః ।
నికృత్తశిరసస్తస్యపతితస్యమహీతలే ॥ 34 ॥
తద్బలంరాక్షసేన్ద్రస్యదృష్టవాతత్ర న తిష్టతే ।
హత్వాన్తంవానరైస్సార్ధన్ననాదముదితోహరిః ॥ 35 ॥
చుక్రోధ చ దశగ్రీవోబభౌహృష్టశ్చరాఘవః ।
విషణ్ణవదనాస్సర్వేరాక్షసాదీనచేతసః ॥ 36 ॥
విద్రవన్తితతస్సర్వేభయవిత్రస్తచేతసః ।
మహోదరన్తన్న్వీపాత్యభూమౌమహాగిరేఃకీర్ణమివైకదేశమ్ ।
సూర్యాత్మజస్తత్రరరాజలక్ష్మ్యసూర్యస్స్వతేజోభిరివాప్రధృష్యః ॥ 37 ॥
అథవిజయమవాప్యవానరేన్ద్రస్సమరముఖేసురసిద్ధయక్షసఙ్ఘై ।
అన్వితలగతైశ్చభూతసఙ్ఘైర్హర్షరుషసమాకులితైస్తుతోమహాత్మా ॥ 38 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే అష్టనవతితమస్సర్గః ॥
