శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ త్రిపఞ్చాశస్సర్గః ।
స తం వృక్షం సమాసాద్య సన్ధ్యామన్వాస్యపశ్చిమామ్ ।
రామో రమయతాం శ్రేష్ఠ ఇతి హోవాచ లక్ష్మణమ్ ॥ 1 ॥
అద్యేయం ప్రథమా రాత్రిర్యాతా జనపదాద్బహిః ।
యా సుమన్త్రేణ రహితా తాం నోత్కణ్ఠితుమర్హసి ॥ 2 ॥
జాగర్తవ్యమతన్ద్రిభ్యామద్యప్రభృతి రాత్రిషు ।
యోగక్షేమౌ హి సీతాయా వర్తేతే లక్ష్మణావయోః ॥ 3 ॥
రాత్రిం కథఞ్చిదేవేమాం సౌమిత్రే వర్తయామహే ।
అపావర్తామహే భూమావాస్తీర్య స్వయమార్జితైః ॥ 4 ॥
స తు సంవిశ్య మేదిన్యాం మహార్హశయనోచితః ।
ఇమాః సౌమిత్రయే రామో వ్యాజహార కథాః శుభాః ॥ 5 ॥
ధ్రువమద్య మహారాజో దుఃఖం స్వపితి లక్ష్మణ ।
కృతకామా తు కైకేయీ తుష్టా భవితుమర్హతి ॥ 6 ॥
సా హి దేవీ మహారాజం కైకేయీ రాజ్యకారణాత్ ।
అపి న చ్యావయేత్ప్రాణాన్ దృష్ట్వా భరతమాగతమ్ ॥ 7 ॥
అనాథశ్చ హి వృద్ధశ్చ మయా చైవ వినాకృతః ।
కిం కరిష్యతి కామాత్మా కైకేయీ వశమాగతః ॥ 8 ॥
ఇదం వ్యసనమాలోక్య రాజ్ఞశ్చ మతివిభ్రమమ్ ।
కామ ఏవార్థధర్మాభ్యాం గరీయానితి మే మతిః ॥ 9 ॥
కో హ్యవిద్వానపి పుమాన్ ప్రమదాయాః కృతే త్యజేత్ ।
ఛన్దానువర్తినం పుత్రం తాతో మామివ లక్ష్మణ ॥ 10 ॥
సుఖీ బత సభార్యశ్చ భరతః కేకయీసుతః ।
ముదితాన్ కోసలానేకో యో భోక్ష్యత్యధిరాజవత్ ॥ 11 ॥
స హి సర్వస్య రాజ్యస్య ముఖమేకం భవిష్యతి ।
తాతే చ వయసాఽతీతే మయి చారణ్యమాస్థితే ॥ 12 ॥
అర్థధర్మౌ పరిత్యజ్య య కామమనువర్తతే ।
ఏవమాపద్యతే క్షిప్రం రాజా దశరథో యథా ॥ 13 ॥
మన్యే దశరథాన్తాయ మమ ప్రవ్రాజనాయ చ ।
కైకేయీ సౌమ్య సమ్ప్రాప్తా రాజ్యాయ భరతస్య చ ॥ 14 ॥
అపీదానీం తు కైకేయీ సౌభాగ్యమదమోహితా ।
కౌసల్యాం చ సుమిత్రాం చ సమ్ప్రబాధేత మత్కృతే ॥ 15 ॥
మా స్మ మత్కారణాద్దేవీ సుమిత్రా దుఃఖమావసేత్ ।
అయోధ్యామిత ఏవ త్వం కాల్యే ప్రవిశ లక్ష్మణ ॥ 16 ॥
అహమేకో గమిష్యామి సీతయా సహ దణ్డకాన్ ।
అనాథాయా హి నాథస్త్వం కౌశల్యాయా భవిష్యసి ॥ 17 ॥
క్షుద్రకర్మా హి కైకేయీ ద్వేష్యమన్యాయ్యమాచరేత్ ।
పరిదద్యాహి ధర్మజ్ఞే భరతే మమ మాతరమ్ ॥ 18 ॥
నూనం జాత్యన్తరే కస్మిన్ స్త్రియః పుత్రైర్వియోజితాః ।
జనన్యా మమ సౌమిత్రే తస్మాదేతదుపస్థితమ్ ॥ 19 ॥
మయా హి చిరపుష్టేన దుఖసంవర్ధితేన చ ।
విప్రయుజ్యత కౌశల్యా ఫలకాలే ధిగస్తు మామ్ ॥ 20 ॥
మా స్మ సీమన్తినీ కాచిజ్జనయేత్పుత్రమీదృశమ్ ।
సౌమిత్రే యోఽహమమ్బాయా దద్మి శోకమనన్తకమ్ ॥ 21 ॥
మన్యే ప్రీతివిశిష్టా సా మత్తో లక్ష్మణ శారికా ।
యస్యాస్తచ్ఛ్రూయతే వాక్యం శుక పాదమరేర్దశ ॥ 22 ॥
శోచన్త్యా అల్పభాగ్యాయా న కిఞ్చిదుపకుర్వతా ।
పుత్రేణ కిమపుత్రాయా మయా కార్యమరిన్దమ ॥ 23 ॥
అల్పభాగ్యా హి మే మాతా కౌశల్యా రహితా మయా ।
శేతే పరమదుఃఖార్తా పతితా శోకసాగరే ॥ 24 ॥
ఏకో హ్యహమయోధ్యాం చ పృథివీం చాపి లక్ష్మణ ।
తరేయమిషుభిః క్రుద్ధో నను వీర్యమకారణమ్ ॥ 25 ॥
అధర్మభయభీతశ్చ పరలోకస్య చానఘ ।
తేన లక్ష్మణ నాద్యాహ మాత్మానమభిషేచయే ॥ 26 ॥
ఏతదన్యశ్చ కరుణం విలప్య విజనే వనే ।
అశ్రుపూర్ణముఖో రామో నిశి తూష్ణీముపావిశత్ ॥ 27 ॥
విలప్యోపరతం రామం గతార్చిషమివానలమ్ ।
సముద్రమివ నిర్వేగమాశ్వాసయత లక్ష్మణః ॥ 28 ॥
ధ్రువమద్య పురీ రాజన్నయోధ్యాయుధినాం వర ।
నిష్ప్రభా త్వయి నిష్క్రాన్తే గతచన్ద్రేవ శర్వరీ ॥ 29 ॥
నైతదౌపయికం రామ యదిదం పరితప్యతే ।
విషాదయసి సీతాం చ మాం చైవ పురుషర్షభ ॥ 30 ॥
న చ సీతా త్వయా హీనా న చాహమపి రాఘవ ।
ముహూర్తమపి జీవావో జలాన్మత్స్యావినోద్ధృతౌ ॥ 31 ॥
నహి తాతం న శత్రుఘ్నం న సుమిత్రాం పరన్తప ।
ద్రష్టుమిచ్ఛేయమద్యాహం స్వర్గం చాపి త్వయా వినా ॥ 32 ॥
తతస్తత్ర సుఖాసీనౌ నాతిదూరే నిరీక్ష్య తామ్ ।
న్యగ్రోధే సుకృతాం శయ్యాం భేజాతే ధర్మవత్సలౌ ॥ 33 ॥
స లక్ష్మణస్యోత్తమపుష్కలం వచో నిశమ్య చైవం వనవాసమాదరాత్ ।
సమాః సమస్తా విదధే పరన్తపః ప్రపద్య ధర్మం సుచిరాయ రాఘవః ॥ 34 ॥
తతస్తు తస్మిన్ విజనే వనే తదా మహాబలౌ రాఘవవంశవర్ధనౌ ।
న తౌ భయం సమ్భ్రమమభ్యుపేయతు ర్యథైవ సింహౌ గిరిసానుగోచరౌ ॥ 35 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే త్రిపఞ్చాశస్సర్గః ॥
