శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ చతుర్వింశస్సర్గః ।
సావీరసమితీరాజ్ఞావిరరాజవ్యవస్థితా ।
శశినాశుభనక్షత్రాపౌర్ణమాసీవశారదీ ॥ 1 ॥
ప్రచచాలచవేగేనత్రస్తాచైవవసున్ధరా ।
పీడ్యమానాబలౌఘేనతేనసాగరవర్చసా ॥ 2 ॥
తతశ్శుశ్రువురాక్రుష్టంలఙ్కాయాఙ్కాననౌకసః ।
భేరీమృదఙ్గసఙ్ఘుష్టన్తుములంరోమహర్షణమ్ ॥ 3 ॥
బభూవుస్తేనఘోషేణసంహృష్టాహరియూథపాః ।
అమృష్యమాణాస్తఙ్ఘోషంవినేదుర్ఘోషవత్తరమ్ ॥ 4 ॥
రాక్షసాస్తుప్లవఙ్గానాంశుశ్రువుశ్చాఽపిగర్జితమ్ ।
నర్దతామివదృప్తానామ్మేఘానామమ్బరేస్వనమ్ ॥ 5 ॥
దృష్టవాదాశరథిర్లఙ్కాఞ్చిత్రధ్వజపతాకినీమ్ ।
జగామమనసాసీతన్దూయమానేనచేతసా ॥ 6 ॥
అత్రసామృగశాబాక్షీరావణేనోపరుధ్యతే ।
అభిభూతాగ్రహేణేవలోహితాఙ్గేనరోహిణీ ॥ 7 ॥
దీర్ఘముష్ణఞ్చనిశ్వస్యసముద్వీక్ష్యచలక్ష్మణమ్ ।
ఉవాచవచనంవీరస్తత్కాలహితమాత్మనః ॥ 8 ॥
ఆలిఖన్తీమివాకాశముత్థితామ్పశ్యలక్ష్మణ ।
మనసేవకృతాంలఙ్కాన్నగాగ్రేవిశ్వకర్మణా ॥ 9 ॥
విమానైర్బహుభిర్లఙ్కాసఙ్కీర్ణాభువిరాజతే ।
విష్ణోఃపదమివాకాశఞ్ఛాదితమ్పాణ్డుభిర్ఘనైః ॥ 10 ॥
పుష్పితైశ్శోభితాలఙ్కావనైశ్చత్రరథోపమైః ।
నానాపతగసఙ్ఘుష్టైః ఫలపుష్పోపగైశ్శుభైః ॥ 11 ॥
పశ్యమత్తవిహాఙ్గానిప్రలీనభ్రమరాణిచ ।
కోకిలాకులషణ్డానిదోధవీతిశివోఽనిలః ॥ 12 ॥
ఇతిదాశరథీరామోలక్ష్మణంసమభాషత ।
బలఞ్చతద్వైవిభజన్ శాస్త్రదృష్టేనకర్మణా ॥ 13 ॥
శశాసకపిసేనాయామ్బలమాదాయవీర్యవాన్ ।
అఙ్గదస్సహనీలేనతిష్ఠేదురసిదుర్జయః ॥ 14 ॥
తిష్ఠేద్వానరవాహిన్యావానరౌఘసమావృతః ।
ఆశ్రిత్యదక్షిణమ్పార్శ్వమృషభోవానరర్షభః ॥ 15 ॥
గన్ధహస్తీవదుర్ధర్షస్తరస్వీగన్ధమాదనః ।
తిష్ఠేద్వానరవాహిన్యాస్సవ్యమ్పార్శ్వంసమాశ్రితః ॥ 16 ॥
మూర్ధ్నిస్థాస్యామ్యహంయుక్తోలక్ష్మణేనసమన్వితః ।
జామ్బవాంశ్చసుషేణశ్చవేగదర్శీచవానరః ॥ 17 ॥
ఋక్షముఖ్యామహాత్మానఃకుక్షింరక్షన్తుతేత్రయః ।
జఘనఙ్కపిసేనాయాఃకపిరాజోఽభిరక్షతు ।
పశ్చార్ధమివలోకస్యప్రచేతాస్తేజసావృతః ॥ 18 ॥
సువిభక్తమహావ్యూహామహావానరరక్షితా ।
అనీకినీసావిబభౌయథాద్యౌస్సాభ్రసమ్ప్లవా ॥ 19 ॥
ప్రగృహ్యగిరిశృఙ్గాణిమహాతశ్చమహీరుహన్ ।
లఙ్కాంవిమర్దయిషవోరణే ॥ 20 ॥
శిఖరైర్వికిరామైనాంలఙ్కామ్ముష్టభిరేవవా ।
ఇతిస్మదధిరేసర్వేమనాంసిహరిపుఙ్గవాః ॥ 21 ॥
తతోరామోమహాతేజాస్సుగ్రీవమిదమబ్రవీత్ ।
సువిభక్తానిసైన్యానిశుకఏషవిముచ్యతామ్ ॥ 22 ॥
రామస్యతువచశ్శ్రుత్వావానరేన్ద్రోమహాబలః ।
మోచయామాసతన్దూతంశుకంరామస్యశాసనాత్ ॥ 23 ॥
మోచితోరామవాక్యేనవానరైశ్చనిపీడితః ।
శుకఃపరమసన్త్రస్తోరక్షోధిపముపాగమత్ ॥ 24 ॥
రావణఃప్రహసన్నేవశుకంవాక్యమువాచహ ॥ 25 ॥
కిమిమౌతేసితౌపక్షౌలూనపక్షశ్చదృశ్యసే ।
కచ్చిన్నానేకచిత్తానాన్తేషాన్త్వంవశమాగతః ॥ 26 ॥
తతస్సభయసంవిగ్నస్తదారాజ్ఞాభిచోదితః ।
వచనమ్ప్రత్యువాచేదంరాక్షసాధిపముత్తమమ్ ॥ 27 ॥
సాగరస్యోత్తరేతీరేఽబ్రవన్తేవచనన్తథా ।
యథాసన్ధేశమక్లిష్టంసాన్త్వయన్ శ్లక్ష్ణయాగిరా ॥ 28 ॥
క్రుద్ధైస్సైరహముత్ప్లుతదృష్టమాత్రఃప్లవఙ్గమైః ।
గృహీతోఽస్మ్యపిచారబ్దోహన్తుంలోప్తుఞ్చముష్టిభి ॥ 29 ॥
నైవసమ్భాషితుంశక్యాస్సమ్ప్రశ్నోఽత్రనలభ్యతే ।
ప్రకృత్యాకోపనాస్తీక్ష్ణానానరారాక్షసాధిప ॥ 30 ॥
సచహన్తావిరాధస్యకబన్ధస్యఖరస్యచ ।
సుగ్రీవసహితోరామస్సీతాయాః పదమాగతః ॥ 31 ॥
సకృత్వాసాగరేసేతున్తీర్త్వాచలవణోదధిమ్ ।
ఏషరక్షాంసినిర్దూయధన్వీతిష్ఠతిరాఘవః ॥ 32 ॥
ఋక్షవానరసఙ్ఘానామనీకానిసహస్రశః ।
గిరిమేఘనికాశానాఞ్ఛాదయన్తివసున్ధరామ్ ॥ 33 ॥
రాక్షసానామ్బలౌఘస్యవానరేన్ద్రబలస్యచ ।
నైతయోర్విద్యతేసన్ధిర్దేవదానవయోరివ ॥ 34 ॥
పురాప్రాకారమాయాన్తిక్షిప్రమేకతరఙ్కురు ।
సీతాంవాస్మైప్రయచ్ఛాశుసుయుద్ధంవాపిప్రదీయతామ్ ॥ 35 ॥
శుకస్యవచనంశ్రుత్వారావణోవాక్యమబ్రవీత్ ।
రోషసంరక్తనయనోనిర్దహన్నినచక్షుషా ॥ 36 ॥
యదిమామ్ప్రతియుధ్యేరన్ దేవగన్ధర్వదానవాః ।
నైవసీతామ్ప్రదాస్యామిసర్వలోకభయాదపి ॥ 37 ॥
కదాసమభిధావన్తిరాఘవమ్మామకాశ్శరాః ।
వసన్తేపుష్పితమ్మత్తాభ్రమరాఇవపాదపమ్ ॥ 38 ॥
కదాతూణీయశైర్దీప్తైర్గణశః కార్ముకచ్యుతైః ।
శరైరాదీపయామ్యేనముల్కాభిరివకుఞ్జరమ్ ॥ 39 ॥
తచ్చాస్యబలమాదాస్యేబలేనమహతావృతః ।
జ్యోతిషామివసర్వేషామ్ప్రభాముద్యన్దివాకరః ॥ 40 ॥
సాగరస్యేవమేవేగోమారుతస్యేవమేగతిః ।
నహిదాశరథిర్వేదతేనమాంయోద్ధుమిచ్ఛతి ॥ 41 ॥
నమేతూణీశయాన్బాణాన్ సవిషానివపన్నగాన్ ।
రామఃపశ్యతిసఙ్గ్రామేతేనమాంయోధ్దుమిచ్ఛతి ॥ 42 ॥
నజానాతిపురావీర్యమమయుద్ధేసరాఘవః ।
మమచాపమయీంవీణాంశరకోణైఃప్రవాదితామ్ ॥ 43 ॥
జ్యాశబ్దతుములాఙ్ఘోరామార్తభీతమహాస్వనామ్ ।
నారాచతలసన్నాదాన్తామ్మమాహితవాహినీమ్ ॥ 44 ॥
అవగాహ్యమహారఙ్గంవాదయిష్యామ్యహంరణే ।
నవాసవేనాపిసహస్రచక్షుషాయథాస్మిశక్యోవరుణేనవాస్వయమ్ ।
యమేనవాధర్షయితుంశరాగ్నినామహాహవేవైశ్రవణేనవాపునః ॥ 45 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే చతుర్వింశస్సర్గః ॥
