శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ షడ్వింశస్సర్గః ।
తద్వచఃపథ్యమక్లీబంసారణేనాభిభాషితమ్ ।
నిశమ్యరావణోరాజాప్రత్యభాషతసారణమ్ ॥ 1 ॥
యదిమామభియుఞ్జీరన్దేవగన్ధర్వదానవాః ।
నైవసీతామ్ప్రదాస్యామిసర్వలోకభయాదపి ॥ 2 ॥
త్వన్తుసౌమ్యపరిత్రస్తోహరిభిర్నిర్జితోభృశమ్ ।
ప్రతిప్రదానమద్యైవసీతాయాస్సాధుమన్యసే ॥ 3 ॥
కోహినామసపత్నోమాంసమరేజేతుమర్హతి ।
ఇత్యుక్త్వాపరుషంవాక్యంరావణోరాక్షసాధిపః ॥ 4 ॥
ఆరురోహతతశ్రశీమాన్ ప్రాసాదంహిమపాణ్డురమ్ ।
బహుతాలసముత్సేధంరావణోఽథదిదృక్ష్యా ॥ 5 ॥
తాభ్యాఞ్చరాభ్యాంసహితోరావణఃక్రోధమూర్ఛితః ।
పశ్యమానస్సముద్రఞ్చపర్వతాంశ్చవనానిచ ॥ 6 ॥
దదర్శపృథివీదేశంసుసమ్పూర్ణమ్ప్లవఙ్గమైః ।
తదపారమసఙ్ఖ్ఖ్యేయంవానరాణామ్మహద్బలమ్ ।
అలోక్యరావణోరాజాపరిపప్రచ్ఛసారణమ్ ॥ 7 ॥
ఏషాంవానరముఖ్యానాఙ్కేశూరాఃకేమహాబలాః ।
కేపూర్వమభివర్తన్తేమహోత్సాహాస్సమన్తతః ॥ 8 ॥
కేషాంశృణోతిసుగ్రీవఃకేవాయూథపయూథపాః ।
సారణాచక్ష్వతత్త్వేనకేప్రధానాఃప్లవఙ్గమాః ॥ 9 ॥
సారణోరాక్షసేన్ద్రస్యవచనమ్పరిపృచ్ఛతః ।
ఆచచక్షేఽథముఖ్యజ్ఞోముఖ్యాంస్తాంస్తువనౌకసః ॥ 10 ॥
ఏషయోఽభిముఖోలఙ్కాన్నర్దంస్తిష్ఠతివానరః ।
యూథపానాంసహస్రాణాంశతేనపరివారితః ॥ 11 ॥
యస్యఘోషేణమహతాసప్రాకారాసతోరణా ।
లఙ్కాప్రవేపతేసర్వాసశైలవనకాననా ॥ 12 ॥
సర్వశాఖామృగేన్ద్రస్యసుగ్రీవస్యమహాత్మనః ।
బలాగ్రేతిష్ఠతేవీరోనీలోనామైషయూథపః ॥ 13 ॥
బాహూప్రగృహ్యయఃపద్ భ్యామ్మహీఙ్గచ్ఛతివీర్యవాన్ ।
లఙ్కామభిముఖఃక్రోధాదభీక్ష్ణఞ్చవిజృమ్భతే ॥ 14 ॥
గిరిశృఙ్గప్రతీకాశఃపద్మకిఞ్జల్కసన్నిభః ।
స్పోటయత్యభిసంరబ్ధోలాఙ్గూలఞ్చపునఃపునః ॥ 15 ॥
యస్యలాఙ్గూలశబ్దేనస్వనన్తిప్రదిశోదశ ।
ఏషవానరరాజేనసుగ్రీవేణాభిషేచితః ॥ 16 ॥
యౌవరాజ్యేఽఙ్గదోనామత్వామాహ్వయతిసంయుగే ॥ 17 ॥
వాలినస్సదృశఃపుత్రస్సుగ్రీవస్యసదాప్రియః ।
రాఘవార్థేపరాక్రాన్తశ్శక్రార్థేవరుణోయథా ॥ 18 ॥
ఏతస్యసామతిస్సర్వాయద్దృష్టాజనకాత్మజా ।
హనూమతావేగవతారాఘవస్యహితైషిణా ॥ 19 ॥
బహూనివానరేన్ద్రాణామేషయూథానివీర్యవాన్ ।
పరిగృహ్యాభియాతిత్వాంస్వేనానీకేనమర్దితుమ్ ॥ 20 ॥
అనువాలిసుతస్యాపిబలేనమహతాఽవృతః ।
వీరస్తిష్ఠతిసఙ్గ్రామేసేతుహేతురయన్నలః ॥ 21 ॥
యేతువిష్టభ్యగాత్రాణిక్ష్వేలయన్తినదన్తిచ ।
ఉత్థాయచవిజృమ్భన్తేక్రోధేనహరిపుఙ్గవాః ॥ 22 ॥
ఏతేదుష్ప్రసహాఘోరాశ్చణ్డాశ్చణ్డపరాక్రమాః ।
అష్టౌశతసహస్రాణిదశకోటిశతానిచ ॥ 23 ॥
యఏనమనుగచ్ఛన్తివీరాశ్చన్దనవాసినః ।
ఏషైవాశంసతేలఙ్కాంస్వేనానీకేనమర్దితుమ్ ॥ 24 ॥
శ్వేతోరజతసఙ్కాశశ్చపలోభీమవిక్రమః ।
బుద్ధిమాన్వానరశ్శూరస్త్రిషులోకేషువిశ్రుతః ॥ 25 ॥
తూర్ణంసుగ్రీవమాగమ్యపునర్గచ్ఛతిసత్వరః ।
విభజన్వానరీంసేనామనీకానిప్రహర్షయన్ ॥ 26 ॥
యఃపురాగోమతీతీరేరమ్యమ్పర్యేతిపర్వతమ్ ।
నామ్నాసఙ్కోచనోనామనానానగయుతోగిరిః ॥ 27 ॥
తత్రరాజ్యమ్ప్రశాస్త్యేషకుముదోనామయూథపః ।
యోఽసౌశతసహస్రాణిసహస్రమ్పరికర్షతి ॥ 28 ॥
యస్యవాలాబహువ్యామాదీర్ఘలాఙ్గూలమాశ్రితా ।
తామ్రాపీతాస్సీతాశ్శ్వేతాఃప్రకీర్ణాఘోరదర్శనా ॥ 29 ॥
అదీనోరోషణశ్చణ్డస్సఙ్గ్రామమభికాఙ్ క్షతి ।
ఏషోఽప్యాశంసతేలఙ్కాంస్వేనానీకేనమర్దితుమ్ ॥ 30 ॥
యస్త్వేషసింహసఙ్కాశఃకపిలోదీర్ఘలోచనః ।
నిభృతఃప్రేక్షతేలఙ్కాన్దిధక్షన్నివచక్షుషా ॥ 31 ॥
విన్ధ్యఙ్కృష్ణగిరింసహ్యమ్పర్వతఞ్చసుదర్శనమ్ ।
రాజన్సతతమధ్యాస్తేరమ్భోనామయూథపః ॥ 32 ॥
శతంశతసహాస్రాణాన్త్రింశచ్చహరిపుఙ్గవాః ।
యమేతేవానరాశ్శూరాశ్చణ్డాశ్చణ్డపరాక్రమాః ॥ 33 ॥
పరివార్యానుగచ్ఛన్తిలఙ్కామ్మర్దితుమోజసా ।
యస్తుకర్ణౌవివృణుతేజృమ్బతేచపునఃపునః ।
నచసంవిజతేమృత్యోర్నచయుద్ధాద్విధావతి ॥ 34 ॥
న చ సమ్విజతే మృత్యోర్ న చ యూథాద్ విధావతి ।
ప్రకమ్పతే చ రోషేన తిర్యక్చ పునరీక్షతే ॥ 35 ॥
మహాజవోవీతభయోరమ్యంసాల్వేయపర్వతమ్ ।
రాజన్సతతమధ్యాస్తేశరభోనామయూథపః ॥ 36 ॥
ఏతస్యబలినస్సర్వేవిహారానామయూథపాః ।
రాజన్ శతసహస్రాణిచత్వారింశస్తథైవచ ॥ 37 ॥
రాజన్ శత సహస్రాణి చత్వారింశత్ తథైవ చ ।
యస్ తు మేఘ ఇవ ఆకాశం మహాన్ ఆవృత్య తిష్ఠతి ॥ 38 ॥
భేరీణామివసన్నాదోయస్యైషశ్రూయతేమహాన్ ।
ఘోషశ్శాఖామృగేన్ద్రాణాంసఙ్గ్రామమభికాఙ్క్షితామ్ ॥ 39 ॥
ఏషపర్వతమధ్యాస్తేపారియాత్రమనుత్తమమ్ ।
యుద్ధేదుష్ప్రసహోనిత్యమ్పనసోనామయూథపః ॥ 40 ॥
ఏనంశతసహస్రాణాంశతార్ధమ్పర్యుపాసతే ।
యూథపాయూథపశ్రేష్ఠంయేషాంయూథానిభాగశః ॥ 41 ॥
యూథపా యూథప శ్రేష్ఠం యేషాం యూథాని భాగశః ।
యస్ తు భీమాం ప్రవల్గన్తీం చమూం తిష్ఠతి శోభయన్ ॥ 42 ॥
ఏషదర్దరసఙ్కాశోవినతోనామయూథపః ।
పిబంశ్చరతిపర్ణాసాన్నదీనాముత్తమాన్నదీమ్ ॥ 43 ॥
షష్టిశ్శతసహస్రాణిబలమస్యప్లవఙ్గమాః ॥ 44 ॥
త్వామాహ్వయతియుద్ధాయక్రోధనోనామయూధపః ।
విక్రాన్తాబలవన్తశ్చయథాయూథానిభాగశః ॥ 45 ॥
యస్తుగైరికవర్ణాభంవపుఃపుష్యతివానరః ।
అవమత్యసదాసర్వాన్వానరాన్బలదర్పితాన్ ॥ 46 ॥
గవయోనామతేజస్వీత్వాఙ్క్రోధాదభివర్తతే ।
ఏనంశతసహస్రాణిసప్తతిఃపర్యుపాసతే ।
ఏషైవాశంసతేలఙ్కాంస్వేనానీకేనమర్దితుమ్ ॥ 47 ॥
ఏతేదుష్ప్రసహాఘోరాబలినఃకామరూపిణః ।
యూథపాయూథపశ్రేష్ఠామేషాంయూథానిభాగశః ॥ 48 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే షడ్వింశస్సర్గః ॥
