శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకోనత్రింశదధికశతతమస్సర్గః ।
బహూనినామవర్షాణిగతస్యసుమహద్వనమ్ ।
శృణోమ్యహమ్ప్రీతికరమ్మమనాథస్యకీర్తనమ్ ॥ 1 ॥
కల్యాణీబతగాథేయంలౌకికీప్రతిభాతిమే ।
ఏతిజీవన్తమానన్దోనరంవర్షశతాదపి ॥ 2 ॥
రాఘవస్యహరీణాం చ కథమాసీత్సమాగమః ।
కస్మిన్ దేశేకిమాశ్రిత్యతత్త్వమాఖ్యాహిపృచ్ఛతః ॥ 3 ॥
స పృష్టోరాజపుత్రేణబృశ్యాంసముపవేశితః ।
ఆచచక్షేతతస్సర్వంరామస్యచరితంవనే ॥ 4 ॥
యథాప్రవ్రాజితోరామోమాతుర్దత్తౌవరౌతవ ।
యథాపుత్రశోకేనరాజాదశరథోమృతః ॥ 5 ॥
యథాదూతైస్త్వమానీతస్తూర్ణంరాజగృహాత్ప్రభో ।
త్వయాయోధ్యామ్ప్రవిష్టేనయథారాజ్యం న చేప్సితమ్ ॥ 6 ॥
చిత్రకూటగిరిఙ్గత్వారాజ్యేనామిత్రకర్శనః ।
నిమన్త్రితస్త్వయాభ్రాతాధర్మమాచరతాసతామ్ ॥ 7 ॥
స్థితేనరాజ్ఞోవచనేయథారాజ్యంవిసర్జితమ్ ।
ఆర్యస్యమాదుకేగృహ్యయథాసిపునరాగతః ।
య ॥ 8 ॥
సర్వమేతన్మహాబాహోయథావద్విదితన్తవ ।
త్వయిప్రతిప్రయాతేతుయద్వృత్తన్తన్నిబోధమే ॥ 9 ॥
అపయాతేత్వయితదాసముద్భ్రాన్తమృగద్విజమ్ ।
పరిధ్యుఈనమివాత్యర్థన్తద్వనంసమపద్యత ॥ 10 ॥
తదథస్తిమృదితఙ్ఘోరంసింహవ్యాఘ్రమృగాకులమ్ ।
ప్రవివేశాథవిజనం స మహద్దణ్డకావనమ్ ॥ 11 ॥
తేషామ్పురస్తాద్భలవాన్ గచ్ఛతాఙ్గహనేవనే ।
వినదన్ సుమహానాదంవిరాధఃప్రత్యదృశ్యత ॥ 12 ॥
తముత్క్షిప్యమహానాదమూర్ధ్వబాహుమధోముఖమ్ ।
నిఖాతేప్రక్షిపన్తిస్మవదన్తమివకుఞ్జరమ్ ॥ 13 ॥
తత్కృత్వాదుష్కరఙ్కర్మభ్రాతరౌరామలక్ష్మణౌ ।
సాయాహ్నేశరభఙ్గస్యరమ్యమాశ్రమమీయతుః ॥ 14 ॥
శరభఙ్గేదివమ్ప్రాప్తేరామస్సత్యపరాక్రమః ।
అభివాద్యమునీన్సర్వాన్జనస్థానముపాగమత్ ॥ 15 ॥
తతఃపశ్చాచ్ఛూర్పణఖానామరామపార్శముపాగతా ।
తతోరామేణసన్దిష్టోలక్ష్మణస్సహసోత్థితః ॥ 16 ॥
ప్రగృహ్యఖఙ్గఞ్చిచ్ఛేదకర్ణనాసేమహాబలః ।
చతుర్దశసహస్రాణిజనస్తాన్నివాసినామ్ ॥ 17 ॥
హతానివసతాతత్రరాఘవేణమహాత్మనా ।
ఏకేనసహసఙ్గమ్యరామేణరణమూర్ధని ॥ 18 ॥
అహ్నశ్చతుర్థభాగేననిఃశేషారాక్షసాఃకృతాః ।
మబలామహావీర్యాస్తపసోవిఘ్నకారిణః ॥ 19 ॥
నిహతారాఘవేణాజౌదణ్డకారణ్యవాసినః ।
రాక్షసాశ్చవినిష్పిష్టాఃఖరశ్చనిహతోరణే ॥ 20 ॥
దూషణఞ్చాగ్రతోహత్వాత్రిశిరాస్తదనన్తమ్ ।
తస్తేనార్దితాబాలారావణంసముపాగతా ॥ 21 ॥
రావణానుచరోఘోరోమారీచోనామరాక్షసః ।
లోభయామాసవైదేహీమ్భూత్వారత్నమయోమృగః ॥ 22 ॥
సారామమబ్రవీదృష్టవావైదేసీగృహ్యతామితి ।
అయమ్మనోహరఃకాన్తఆశ్రమోనోభవిష్యతి ॥ 23 ॥
తతోరామోధనుష్పాణిర్మృగన్తమనుధావతి ।
స తఞ్జఘానధావన్తంశరేణానతపర్వణా ॥ 24 ॥
అథసౌమ్య దశగ్రీవోమృగంయాతేతురాఘవే ।
లక్ష్మణేచాపినిష్క్రాన్తేప్రవివేశాశ్రమన్తదా ॥ 25 ॥
జగ్రాహతరసాసీతాఙ్గ్రహఃఖేరోహిణీమివ ।
త్రాతుకామన్తతోయుద్ధేహత్వాగృధ్రఞ్జటాయుషమ్ ॥ 26 ॥
ప్రగృహ్యసహసాసీతాఞ్జగామాశు స రాక్షసః ।
తస్త్వద్భుతసఙ్కాశాస్స్థితాఃపర్వతమూర్ధని ॥ 27 ॥
సీతాఙ్గృహీత్వాగచ్ఛన్తంవానరాఃపర్వతోపమాః ।
దదృశుర్మిస్మితాకారారావణంరాక్షసాధిపమ్ ॥ 28 ॥
తతశీఘ్రతరఙ్గత్వాతద్విమానమ్మనోజవమ్ ।
ఆరుహ్యసహవైదేహ్యాపుష్పకం స మహాబలః ॥ 29 ॥
ప్రవివేశతదాలఙ్కాంరావణోరాక్షసేశ్వరః ।
తాంసువర్ణపరిష్కారేశుభేమహతివేశ్మని ॥ 30 ॥
ప్రవేశ్యమైథిలీంవాక్యైస్సాన్త్వయామాసరావణః ।
తృణవద్భాషితన్తస్యతం చ నైరృతపుఙ్గవమ్ ॥ 31 ॥
అచిన్తయన్తీవైదేహీహ్యశోకవనికాఙ్గతా ।
న్యవర్తతతదారామోమృగంహత్వాతదావనే ॥ 32 ॥
నివర్తమానఃకాకుత్స్థోదృష్టవాగృధ్రం స వివ్యథే ।
గృధ్రంహతన్తదాదృష్టవారామఃప్రియతరమ్పితుః ॥ 33 ॥
మార్గమాణస్తువైదేహీంరాఘవంసహలక్ష్మణః ।
గోదావరీమన్వచరద్వనోద్ధేశాంశ్చపుష్పితాన్ ॥ 34 ॥
ఆసేదతుర్మహారణ్యేకబన్ధన్నామరాక్షసమ్ ।
తతఃకబన్దవచనాద్రామస్సత్యపరాక్రమః ॥ 35 ॥
ఋష్యమూకగిరిఙ్గత్వాసుగ్రీవేణసమాగతః ।
తయోస్సమాగమఃపూర్వమ్ప్రీత్యహార్దోవ్యజాయత ॥ 36 ॥
భ్రాత్రానిరస్తఃక్రుద్ధేనసుగ్రీవోవాలినాపురా ।
ఇతరేతరసంవాదాత్ప్రగాఢఃప్రణయస్తయోః ॥ 37 ॥
రామస్స్వబాహువీర్యేణస్వరాజ్యమ్ప్రత్యపాదయత్ ।
వాలినంసమరేహత్వామహాకాయమ్మహాబలమ్ ॥ 38 ॥
సుగ్రీవస్స్థాపితోరాజ్యేసహితస్సర్వవానరైః ।
రామాయప్రతిజానీతేరాజపుత్య్రాస్తుమార్గణమ్ ॥ 39 ॥
అదిష్టావానరేన్ద్రేణసుగ్రీవేణమహాత్మనా ।
దశకోట్యఃప్లవఙ్గానాంసర్వాఃప్రస్థాపితాఃదిశః ॥ 40 ॥
తేషాన్నోవిప్రనష్టానాంవిన్ధ్యేపర్వతసత్తమో ।
భృశంశోకానితప్తానామ్మహాన్కాలో త్యవర్తత ॥ 41 ॥
భ్రాతాతుగృధ్రరాజస్యసమ్పాతిర్నామవీర్యవాన్ ।
సమాఖ్యాతిస్మవసతీంసీతాంరావణమన్దిరే ॥ 42 ॥
సోహన్దుఃఖపరీతానాన్దుఃఖన్తద్ జ్ఞాతీనాన్నుదన్ ।
ఆత్మవీర్యంసమాస్థాయయోజనానాంశతమ్ప్లుతః ॥ 43 ॥
తత్రాహమేకామద్రాక్షమశోకవనికాఙ్గతామ్ ।
కౌశేయవస్త్రామ్మలినాన్నిరనన్దాన్దృఢవ్రతామ్ ॥ 44 ॥
తయాసమేత్యవిధివత్ పృష్టవాసర్వమనిన్దితామ్ ।
అభిజ్ఞానమ్మయాదత్తంరామనామాఙ్గులీయకమ్ ॥ 45 ॥
అభిజ్ఞానమ్మణింలబ్ద్వాచరితార్ధో హమాగతః ।
మయా చ పునరాగమ్యరామస్యాక్లిష్టకర్మణః ॥ 46 ॥
అభిజ్ఞానమ్మయాదత్తమర్చిష్మాన్ స మహామణిః ।
శ్రుత్వాతామ్మైథిలీంరామస్త్వాశశంసే చ జీవితమ్ ॥ 47 ॥
జీవితాన్తమనుప్రాప్తఃపీత్వామృతమివాతురః ।
ఉద్యోజయిష్యన్నుద్యోగన్దధ్రేకామంవధేమనః ॥ 48 ॥
జిఘాంసురివలోకాన్తేసర్వాన్లోకాన్విభావసుః ।
తతస్సముద్రమాసాద్యనలంసేతుమకారయత్ ॥ 49 ॥
అతరత్కపివీరాణాం వాహినీ తేన సేతునా ।
ప్రహస్తమ్వధీన్నీలఃకుమ్భకర్ణన్తురాఘవః ॥ 50 ॥
లక్ష్మణోరావణసుతంస్వయంరామస్తురావణమ్ ।
సశక్రేణసమాగమ్యయమేనవరుణేన చ ॥ 51 ॥
మహేశ్వరస్వయమ్భూభ్యాం తథా దశరథేన చ ।
తైశ్చదత్తవర్శ్రీమానృషిభిశ్చసమాగతైః ॥ 52 ॥
సురర్షిభిశ్చకాకుత్స్థోవరాన్లేభేపరన్తపః ।
సతుదత్తవరఃప్రీత్యావానరైశ్చసమాగతః ॥ 53 ॥
పుష్పకేనవిమానేనకిష్కినష్ధామభ్యుపాగమత్ ।
తఙ్గఙ్గామ్పునారాసాద్యవసన్తమ్మునిసన్నిధౌ ॥ 54 ॥
అవిఘ్నమ్పుష్యయోగేనశ్వోరామన్ద్రష్టుమర్హసి ।
తతస్సవాక్యైర్మధురైర్హనుమతోనిశమ్యహృష్టోభరతఃకృతాఞ్జలిః ।
ఉవాచవాణీమ్మనసఃప్రహర్షణీఞ్చిరస్యపూర్ణఃఖలుమేమనోరథః ॥ 55 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనత్రింశదధికశతతమస్సర్గః ॥
