శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ షట్చత్వారింశస్సర్గః ।
తయా పరుషముక్తస్తు కుపితో రాఘవానుజః ।
స వికాఙ్క్షన్భృశం రామం ప్రతస్థే నచిరాదివ ॥ 1 ॥
తదాసాద్య దశగ్రీవః క్షిప్రమన్తరమాస్థితః ।
అభిచక్రామ వైదేహీం పరివ్రాజకరూపధృక్ ॥ 2 ॥
శ్లక్ష్ణకాషాయసంవీతశ్శిఖీ ఛత్రీ ఉపానహీ ।
వామే చాంసేఽవసజ్యాథ శుభే యష్టికమణ్డలూ ॥ 3 ॥
పరివ్రాజకరూపేణ వైదేహీమన్వపద్యత ।
తామాససాదాతిబలో భ్రాతృభ్యాం రహితాం వనే ॥ 4 ॥
రహితాం చన్ద్రసూర్యాభ్యాం సన్ధ్యామివ మహత్తమః ।
తామపశ్యత్తతో బాలాం రామపత్నీం యశస్వినీమ్ ॥ 5 ॥
రోహిణీం శశినా హీనాం గ్రహవద్భృశదారుణః ।
తముగ్రతేజఃకర్మాణం జనస్థానరూహా ద్రుమాః ॥ 6 ॥
సమీక్ష్య సమ్ప్రకమ్పన్తే న ప్రవాతి చ మారుతః ।
శీఘ్రస్రోతాశ్చ తం దృష్ట్వా వీక్షన్తం రక్తలోచనమ్ ॥ 7 ॥
స్తిమితం గన్తుమారేభే భయాద్గోదావరీ నదీ ।
రామస్య త్వన్తరప్రేప్సుర్దశగ్రీవస్తదన్తరే ॥ 8 ॥
ఉపతస్థే చ వై దేహీం భిక్షురూపేణ రావణః ।
అభవ్యో భవ్యరూపేణ భర్తారమనుశోచతీమ్ ॥ 9 ॥
అభ్యవర్తత వైదేహీం చిత్రామివ శనైశ్చరః ।
స పాపో భవ్యరూపేణ తృణైః కూప ఇవావృతః ॥ 10 ॥
అతిష్ఠత్ప్రేక్ష్య వైదేహీం రామపత్నిం యశస్వినీమ్ ।
శుభాం రుచిరదన్తోష్ఠీం పూర్ణచన్ద్రనిభాననామ్ ॥ 11 ॥
ఆసీనాం పర్ణశాలాయాం బాష్పశోకాభిపీడితామ్ ।
స తాం పద్మపలాశాక్షీం పీతకౌశేయవాసినీమ్ ॥ 12 ॥
అభ్యగచ్ఛత వైదేహీం దుష్టచేతా నిశాచరః ।
స మన్మథశరావిష్టో బ్రహ్మఘోషముదీరయన్ ॥ 13 ॥
అబ్రవీత్ప్రశ్రితం వాక్యం రహితే రాక్షసాధిపః ।
తాముత్తమాం స్త్రియం లోకే పద్మహీనామివ శ్రియమ్ ॥ 14 ॥
విభ్రాజమానాం వపుషా రావణః ప్రశశంస హ ।
కా త్వం కాఞ్చనవర్ణాభే పీతకౌశేయవాసిని ॥ 15 ॥
కమలానాం శుభాం మాలాం పద్మినీవ హి బిభ్రతీ ।
హ్రీః కీర్తిః శ్రీశ్శుభా లక్ష్మీరప్సరా వా శుభాననే ॥ 16 ॥
భూతిర్వా త్వం వరారోహే రతిర్వా స్వైరచారిణీ ।
సమాశ్శిఖరిణస్స్నిగ్ధాః పాణ్డురా దశనాస్తవ ॥ 17 ॥
విశాలే విమలే నేత్రే రక్తాన్తే కృష్ణతారకే ।
విశాలం జఘనం పీనమూరూ కరికరోపమౌ ॥ 18 ॥
ఏతావుపచితౌ వృత్తౌ సంహతౌ సమ్ప్రవల్గితౌ ।
పీనోన్నతముఖౌ కాన్తౌ స్నిగ్ధౌ తాలఫలోపమౌ ॥ 19 ॥
మణిప్రవేకాభరణౌ రుచిరౌ తే పయోధరౌ ।
చారుస్మితే చారుదతి చారునేత్రే విలాసిని ॥ 20 ॥
మనో హరసి మే కాన్తే నదీ కూలమివామ్భసా ।
కరాన్తమితమధ్యాసి సుకేశీ సంహతస్తనీ ॥ 21 ॥
నైవ దేవీ న గన్ధర్వీ న యక్షీ న చ కిన్నరీ ।
నైవంరూపా మయా నారీ దృష్టపూర్వా మహీతలే ॥ 22 ॥
రూపమగ్ర్యం చ లోకేషు సౌకుమార్యం వయశ్చతే ।
ఇహ వాసశ్చ కాన్తారే చిత్తమున్మాదయన్తి మే ॥ 23 ॥
సా ప్రతిక్రామ భద్రం తే నైవం వస్తుమిహార్హసి ।
రాక్షసానామయం వాసో ఘోరాణాం కామరూపిణామ్ ॥ 24 ॥
ప్రాసాదాగ్రాణి రమ్యాణి నగరోపవనాని చ ।
సమ్పన్నాని సుగన్ధీని యుక్తాన్యాచరితుం త్వయా ॥ 25 ॥
వరం మాల్యం వరం భోజ్యం వరం వస్త్రం చ శోభనే ।
భర్తారం చ వరం మన్యే త్వద్యుక్తమసితేక్షణే ॥ 26 ॥
కా త్వం భవసి రుద్రాణాం మరుతాం వా వరాననే ।
వసూనాం వా వరావోహే దేవతా ప్రతిభాసి మే ॥ 27 ॥
నేహ గచ్ఛన్తి గన్ధర్వా న దేవా న చ కిన్నరాః ।
రాక్షసానామయం వాసః కథం ను త్వమిహాగతా ॥ 28 ॥
ఇహ శాఖామృగాస్సింహా ద్వీపివ్యాఘ్రమృగాస్తథా ।
ఋక్షాస్తరక్షవః కఙ్కాః కథం తేభ్యో న బిభ్యసి ॥ 29 ॥
మదాన్వితానాం ఘోరాణాం కుఞ్జరాణాం తరస్వినామ్ ।
కథమేకా మహారణ్యే న బిభేషి వరాననే ॥ 30 ॥
కాసి కస్య కుతశ్చిత్త్వం కిం నిమిత్తం చ దణ్డకాన్ ।
ఏకా చరసి కల్యాణి ఘోరాన్రాక్షససేవితాన్ ॥ 31 ॥
ఇతి ప్రశస్తా వైదేహీ రావణేన దురాత్మనా ।
ద్విజాతివేశేణ హి తం దృష్ట్వా రావణమాగతమ్ ॥ 32 ॥
సర్వైరతిథిసత్కారైః పూజయామాస మైథిలీ ।
ఉపనీయాసనం పూర్వం పాద్యేనాభినిమన్త్ర్య చ ॥ 33 ॥
అబ్రవీత్సిద్ధమిత్యేవ తదా తం సౌమ్యదర్శనమ్ ।
ద్విజాతివేషేణ సమీక్ష్య మైథిలీ సమాగతం పాత్రకుసుమ్భధారిణమ్ ।
అశక్యముద్వేష్టుమపాయదర్శనం న్యమన్త్రయద్బ్రాహ్మణవత్తదాఙ్గనా ॥ 34 ॥
ఇయం బృసీ బ్రాహ్మణ కామమాస్యతామిదం చ పాద్యం ప్రతిగృహ్యతామితి ।
ఇదం చ సిద్ధం వనజాతముత్తమం త్వదర్థమవ్యగ్రమిహోపభుజ్యతామ్ ॥ 35 ॥
నిమన్త్ర్యమాణః ప్రతిపూర్ణభాషిణీం నరేన్ద్రపత్నీం ప్రసమీక్ష్య మైథిలీమ్ ।
ప్రసహ్య తస్యాహరణే ధృతం మనః సమర్పయత్స్వాత్మవధాయ రావణః ॥ 36 ॥
తతః సువేషం మృగయాగతం పతిం ప్రతీక్షమాణా సహలక్ష్మణం తదా ।
వివీక్షమాణా హరితం దదర్శ తన్మహద్వనం నైవ తు రామలక్ష్ణౌ ॥ 37 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే షట్చత్వారింశస్సర్గః ॥
