శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే బాలకాణ్డమ్ ।
అథ చతుర్థస్సర్గః ।
ప్రాప్తరాజ్యస్య రామస్య వాల్మీకిర్భగవానృషిః ।
చకార చరితం కృత్స్నం విచిత్రపదమాత్మవాన్ ॥ 1 ॥
చతుర్వింశత్సహస్రాణి శ్లోకానాముక్తవానృషిః ।
తథా సర్గశతాన్పఞ్చ షట్కాణ్డాని తథోత్తరమ్ ॥ 2 ॥
కృత్వాపి తన్మహాప్రాజ్ఞస్సభవిష్యం సహోత్తరమ్ ।
చిన్తయామాస కోన్వేతత్ప్రయుఞ్జీయాదితి ప్రభుః ॥ 3 ॥
తస్య చిన్తయమానస్య మహర్షేర్భావితాత్మనః ।
అగృహ్ణీతాం తతః పాదౌ మునివేషౌ కుశీలవౌ ॥ 4 ॥
కుశీలవౌ తు ధర్మజ్ఞౌ రాజపుత్రౌ యశస్వినౌ ।
భ్రాతరౌ స్వరసమ్పన్నౌ దదర్శాశ్రమవాసినౌ ॥ 5 ॥
స తు మేధావినౌ దృష్ట్వా వేదేషు పరినిష్ఠితౌ ।
వేదోపబృంహణార్థాయ తావగ్రాహయత ప్రభుః ॥ 6 ॥
కావ్యం రామాయణం కృత్స్నం సీతాయాశ్చరితం మహత్ ।
పౌలస్త్యవధమిత్యేవ చకార చరితవ్రతః ॥ 7 ॥
పాఠ్యే గేయే చ మధురం ప్రమాణైస్త్రిభిరన్వితమ్ ।
జాతిభిస్సప్తభిర్బద్ధం తన్త్రీలయసమన్వితమ్ ॥ 8 ॥
రసైశ్శృఙ్గారకారుణ్యహాస్యవీరభయానకైః ।
రౌద్రాదిభిశ్చ సంయుక్తం కావ్యమేతదగాయతామ్ ॥ 9 ॥
తౌ తు గాన్ధర్వతత్త్వజ్ఞౌ మూర్ఛనాస్థానకోవిదౌ ।
భ్రాతరౌ స్వరసమ్పన్నౌ గన్ధర్వావివ రూపిణౌ ॥ 10 ॥
రూపలక్షణసమ్పన్నౌ మధురస్వరభాషిణౌ ।
బిమ్బాదివోద్ధృతౌ బిమ్బౌ రామదేహాత్తథాఽపరౌ ॥ 11 ॥
తౌ రాజపుత్రౌ కార్త్స్న్యేన ధర్మ్యమాఖ్యానముత్తమమ్ ।
వాచోవిధేయం తత్సర్వం కృత్వా కావ్యమనిన్దితౌ ॥ 12 ॥
ఋషీణాం చ ద్విజాతీనాం సాధూనాం చ సమాగమే ।
యథోపదేశం తత్త్వజ్ఞౌ జగతుస్సుసమాహితౌ ॥ 13 ॥
మహాత్మానౌ మహాభాగౌ సర్వలక్షణలక్షితౌ ।
తౌ కదాచిత్సమేతానామృషీణాం భావితాత్మనామ్ ।
ఆసీనానాం సమీపస్థావిదం కావ్యమగాయతామ్ ॥ 14 ॥
తచ్ఛ్రుత్వా మునయస్సర్వే బాష్పపర్యాకులేక్షణాః ।
సాధుసాధ్వితి తావూచుః పరం విస్మయమాగతాః ॥ 15 ॥
తే ప్రీతమనసస్సర్వే మునయో ధర్మవత్సలాః ।
ప్రశశంసుః ప్రశస్తవ్యౌ గాయమానౌ కుశీలవౌ ॥ 16 ॥
అహో గీతస్య మాధుర్యం శ్లోకానాం చ విశేషతః ।
చిరనిర్వృత్తమప్యేతత్ప్రత్యక్షమివ దర్శితమ్ ॥ 17 ॥
ప్రవిశ్య తావుభౌ సుష్ఠు భావం సమ్యగగాయతామ్ ।
సహితౌ మధురం రక్తం సమ్పన్నం స్వరసమ్పదా ॥ 18 ॥
ఏవం ప్రశస్యమానౌ తౌ తపశ్శ్లాఘ్యైర్మహాత్మభిః ।
సంరక్తతరమత్యర్థం మధురం తావగాయతామ్ ॥ 19 ॥
ప్రీతః కశ్చిన్మునిస్తాభ్యాం సంస్థితః కలశం దదౌ ।
ప్రసన్నో వల్కలం కశ్చిద్దదౌ తాభ్యాం మహాయశాః ॥ 20 ॥
ఆశ్చర్యమిదమాఖ్యానం మునినా సమ్ప్రకీర్తితమ్ ।
పరం కవీనామాధారం సమాప్తం చ యథాక్రమమ్ ॥ 21 ॥
అభిగీతమిదం గీతం సర్వగీతేషు కోవిదౌ ।
ఆయుష్యం పుష్టిజనకం సర్వశ్రుతిమనోహరమ్ ॥ 22 ॥
ప్రశస్యమానౌ సర్వత్ర కదాచిత్తత్ర గాయకౌ ।
రథ్యాసు రాజమార్గేషు దదర్శ భరతాగ్రజః ॥ 23 ॥
స్వవేశ్మ చానీయ తదా భ్రాతరౌ స కుశీలవౌ ।
పూజయామాస పూజార్హౌ రామశ్శత్రునిబర్హణః ॥ 24 ॥
ఆసీనః కాఞ్చనే దివ్యే స చ సింహాసనే ప్రభుః ।
ఉపోపవిష్టస్సచివైర్భ్రాతృభిశ్చ పరన్తపః ॥ 25 ॥
దృష్ట్వా తు రూపసమ్పన్నౌ తావుభౌ నియతస్తథా ।
ఉవాచ లక్ష్మణం రామశ్శత్రుఘ్నం భరతం తదా ॥ 26 ॥
శ్రూయతామిదమాఖ్యానమనయోర్దేవవర్చసోః ।
విచిత్రార్థపదం సమ్యగ్గాయకౌ తావచోదయత్ ॥ 27 ॥
తౌ చాపి మధురం రక్తం స్వఞ్చితాయతనిస్వనమ్ ।
తన్త్రీలయవదత్యర్థం విశ్రుతార్థమగాయతామ్ ॥ 28 ॥
హ్లాదయత్సర్వగాత్రాణి మనాంసి హృదయాని చ ।
శ్రోత్రాశ్రయసుఖం గేయం తద్బభౌ జనసంసది ॥ 29 ॥
ఇమౌ మునీ పార్థివలక్షణాన్వితౌ కుశీలవౌ చైవ మహాతపస్వినౌ ।
మమాపి తద్భూతికరం ప్రవక్ష్యతే మహానుభావం చరితం నిబోధత ॥ 30 ॥
తతస్తు తౌ రామవచఃప్రచోదితావగాయతాం మార్గవిధానసమ్పదా ।
స చాపి రామః పరిషద్గతః శనైర్బుభూషయాసక్తమనా బభూవ ॥ 31 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే బాలకాణ్డే చతుర్థస్సర్గః ॥
