శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ త్రిషష్టితమస్సర్గః ।
స రాజపుత్రః ప్రియయా విహీనః శోకేన మోహేన చ పీడ్యమానః ।
విషాదయన్భ్రాతరమార్తరూపో భూయో విషాదం ప్రవివేశ తీవ్రమ్ ॥ 1 ॥
స లక్ష్మణం శోకవశాభిపన్నం శోకే నిమగ్నో విపులే తు రామః ।
ఉవాచ వాక్యం వ్యసనానురూపముష్ణం వినిశ్శ్వస్య రుదన్త్సశోకమ్ ॥ 2 ॥
న మద్విధో దుష్కృతకర్మకారీ మన్యే ద్వితీయోఽస్తి వసున్ధరాయామ్ ।
శోకేన శోకో హి పరమ్పరాయా మా మేతి భిన్దన్హృదయం మనశ్చ ॥ 3 ॥
పూర్వం మయా నూనమభీప్సితాని పాపాని కర్మాణ్యసకృత్కృతాని ।
తత్రాయమద్యాపతితో విపాకో దుఃఖేన దుఃఖం యదహం విశామి ॥ 4 ॥
రాజ్యప్రణాశస్స్వజనైర్వియోగః పితుర్వినాశో జననీవియోగః ।
సర్వాణి మే లక్ష్మణ శోకవేగమాపూరయన్తి ప్రవిచిన్తితాని ॥ 5 ॥
సర్వం తు దుఃఖం మమ లక్ష్మణేదం శాన్తం శరీరే వనమేత్య శూన్యమ్ ।
సీతావియోగాత్పునరప్యుదీర్ణం కాష్ఠైరివాగ్నిస్సహసా ప్రదీప్తః ॥ 6 ॥
సా నూనమార్యా మమ రాక్షసేన బలాద్దృతా ఖం సముపేత్య భీరుః ।
అపస్వరం సస్వరవిప్రలాపా భయేన విక్రన్దితవత్యభీక్ష్ణమ్ ॥ 7 ॥
తౌ లోహితస్య ప్రియదర్శనస్య సదోచితావుత్తమచన్దనస్య ।
వృత్తౌ స్తనౌ శోణితపఙ్కదిగ్ధౌ నూనం ప్రియాయా మమ నాభిభాతః ॥ 8 ॥
తచ్ఛలక్ష్ణసువ్యక్తమృదుప్రలాపం తస్యా ముఖం కుఞ్చితకేశభారమ్ ।
రక్షోవశం నూనముపాగతాయా న భ్రాజతే రాహుముఖే యథేన్దుః ॥ 9 ॥
తాం హారపాశస్య సదోచితాయా గ్రీవాం ప్రియాయా మమ సువ్రతాయాః ।
రక్షాంసి నూనం పరిపీతవన్తి విభిద్య శూన్యే రుధిరాశనాని ॥ 10 ॥
మయా విహీనా విజనే వనే యా రక్షోభిరాహృత్య వికృష్యమాణా ।
నూనం నినాదం కురరీవ దీనా సా ముక్తవత్యాయతకాన్తనేత్రా ॥ 11 ॥
అస్మిన్మయాసార్ధముదారశీలా శిలాతలే పూర్వముపోపవిష్టా ।
కాన్తస్మితా లక్ష్మణ జాతహాసా త్వామాహ సీతా బహువాక్యజాతమ్ ॥ 12 ॥
గోదావరీయం సరితాం వరిష్ఠా ప్రియా ప్రియాయా మమ నిత్యకాలమ్ ।
అప్యత్ర గచ్ఛేదితి చిన్తయామి నైకాకినీ యాతి హి సా కదాచిత్ ॥ 13 ॥
పద్మాననా పద్మవిశాలనేత్రా పద్మాని వానేతుమభిప్రయాతా ।
తదప్యయుక్తం న హి సా కదాచిన్మయా వినా గచ్ఛతి పఙ్కజాని ॥ 14 ॥
కామం త్విదం పుష్పితవృక్షషణ్డం నానావిధైః పక్షిగణైరుపేతమ్ ।
వనం ప్రయాతా ను తదప్యయుక్త మేకాకినీ సాతిబిభేతి భీరుః ॥ 15 ॥
ఆదిత్య భో లోకకృతాకృతజ్ఞ లోకస్య సత్యానృతకర్మసాక్షిన్ ।
మమ ప్రియా సా క్వ గతా హృతా వా శంసస్వ మే శోకవశస్య నిత్యమ్ ॥ 16 ॥
లోకేషు సర్వేషు చ నాస్తి కిఞ్చిద్యత్తే న నిత్యం విదితం భవేత్తత్ ।
శంసస్వ వాయో కులశాలినీం తాం హృతా మృతా వా పథి వర్తతే వా ॥ 17 ॥
ఇతీవ తం శోకవిధేయదేహం రామం విసఞ్జ్ఞం విలపన్తమేవమ్ ।
ఉవాచ సౌమిత్రిరదీనసత్త్వో న్యాయే స్థితః కాలయుతం చ వాక్యమ్ ॥ 18 ॥
శోకం విముఞ్చార్య ధృతిం భజస్వ సోత్సాహతా చాస్తు విమార్గణేఽస్యాః ।
ఉత్సాహవన్తో హి నరా న లోకే సీదన్తి కర్మస్వతిదుష్కరేషు ॥ 19 ॥
ఇతీవ సౌమిత్రిముదగ్రపౌరుషం బ్రువన్తమార్తో రఘువంశవర్ధనః ।
న చిన్తయామాస ధృతిం విముక్తవాన్పునశ్చ దుఃఖం మహదభ్యుపాగమత్ ॥ 20 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే త్రిషష్టితమస్సర్గః ॥
