శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ ద్వాత్రింశస్సర్గః ।
సాసీతాతచ్ఛిరోదృష్టవాతచ్చకార్ముకముత్తమమ్ ।
సుగ్రీవప్రతిసమ్పర్గమాఖ్యాతఞ్చహనూమతా ॥ 1 ॥
నయనేముఖవర్ణఞ్చభర్తుస్తత్సదృశమ్ముఖమ్ ।
కేశాన్ కేశాన్తదేశఞ్చతఞ్చచూడామణింశుభమ్ ॥ 2 ॥
ఏతైస్సర్వేరభిజ్ఞానైరభిజ్ఞాయసుదుఃఖితా ।
నిజగర్హేచకైకేయీఙ్క్రోశన్తీకురరీయథా ॥ 3 ॥
సకామాభవకైకేయీహతోఽయఙ్కులనన్దనః ।
కులముత్సాదితంసర్వన్త్వయాకలహశీలయా ॥ 4 ॥
ఆర్యేణకిన్తేకైకేయీ కృతంరామేణవిప్రియమ్ ।
యన్మయాచీరవసనస్త్వయాప్రస్థాపితోవనమ్ ॥ 5 ॥
ఏవం ఉక్త్వా తు వైదేహీ వేపమానా తపస్వినీ ।
జగామ జగతీం బాలా చిన్నా తు కదలీ యథా ॥ 6 ॥
సాముహూర్తాత్సమాశ్వాస్యప్రతిలభ్యచచేతనామ్ ।
తచ్ఛిరస్సముపాఘ్రాయవిలలాసాయతేక్షణా ॥ 7 ॥
హాహతాఽస్మిమహాబాహో వీరవ్రతమనువ్రత ।
ఇమాన్తేపశ్చిమావస్థాఙ్గతాఽస్మివిధవాకృతా ॥ 8 ॥
ప్రథమమ్మరణన్నార్యాభర్తుర్వైగుణ్యముచ్యతే ।
సువృత్తః స్సాధువృత్తాయాస్సమ్వృత్తస్త్వమ్మమాగ్రతః ॥ 9 ॥
దుఃఖాద్దుఃఖమ్ప్రపన్నాయామగ్నాయాశ్శోకసాగరే ।
యోహిమాముద్యతనిస్త్రాతుంసోఽపిత్వంవినిపాతితః ॥ 10 ॥
సాశ్వశ్రూర్మమకౌసల్యాత్వయాపుత్రేణరాఘవః ।
వత్సేనేవయథాధేనుర్వివత్సావత్సలాకృతా ॥ 11 ॥
ఆద్దిష్టన్దీర్ఘమాయుస్తేయైరచిన్త్యపరాక్రమ ।
అనృతంవచనన్తేషామల్పాయురపిరాఘవ ॥ 12 ॥
అథవానశ్యతిప్రజ్ఞాప్రాజ్ఞస్యాపిసతస్తవ ।
పచత్యేనంయథాకాలోభూతానామ్ప్రభవోఽహ్యయమ్ ॥ 13 ॥
అదృష్టమ్మృత్యుమాపన్నఃకస్మాత్త్వన్నయశాస్త్రవిత్ ।
వ్యసనానాముపాయజ్ఞఃకుశలోహ్యసివర్జనే ॥ 14 ॥
తథా త్వం సమ్పరిష్వజ్య రౌద్రయా అతినృశంసయా ।
కాల రాత్ర్యా మయా ఆచ్చిద్య హృతః కమల లోచన ॥ 15 ॥
ఉపశేషేమహాబాహోః మాంవిహాయతపస్వినీమ్ ।
ప్రియామివసమాలశిష్యపృథివీమ్పురుషర్షభ ॥ 16 ॥
అర్చితంసతతంయత్తద్గన్ధమాల్యైర్మయాతవ ।
ఇదన్తేమప్రతియంవీరధనుఃకాఞ్చానభూషణమ్ ॥ 17 ॥
పిత్రాదశరథేనత్వంశ్వశురేణమమానఘః ।
సర్వైశ్చపితృభిస్సార్థన్నూనంస్వర్గేసమాగతః ॥ 18 ॥
దివినక్షత్రభూతస్త్వమ్మహాత్కర్మకృతప్రియమ్ ।
పుణ్యంరాజర్షివంశన్త్వమాత్మనస్సముపేక్షసే ॥ 19 ॥
కిమ్మాన్నప్రేక్షసేరాజన్ కిమ్మాన్నప్రతిభాషసే ।
బాలామ్బాల్యేనసమ్ప్రాప్తామ్భార్యామ్మాంసహచారిణీమ్ ॥ 20 ॥
సంశ్రుతఙ్గృహ్ణతాపాణిఞ్చరిష్యామీతియత్త్వయా ।
స్మరతన్మమకాకుత్స్థనయమామపిదుఃఖితామ్ ॥ 21 ॥
కస్మాన్మామపహాయత్వఙ్గతోగతిమతాంవర ।
అస్మాల్లోకాదముంలోకన్త్యక్త్వామామపిదుఃఖితామ్ ॥ 22 ॥
కల్యాణైరుచితంయత్తత్పరిష్వక్తమ్మయైవతు ।
క్రవ్యాదైస్తచ్ఛరీరన్తేమానంవిపరికృష్యతే ॥ 23 ॥
అగ్నిష్టోమాదిభిర్యజ్ఞైరిష్టవానాప్తదక్షిణైః ।
అగ్నిహోత్రేణసంస్కారఙ్కేనత్వన్నతులప్స్యసే ॥ 24 ॥
ప్రవ్రజ్యాముపపన్నానాన్త్రయాణామేకమాగతమ్ ।
పరిప్రక్ష్యతికౌసల్యాలక్ష్మణంశోకలాలసా ॥ 25 ॥
సతస్యాఃపరిపృచ్ఛన్త్యావధమ్మిత్రబలస్యతే ।
తవచాఖ్యాస్యతేనూనన్నిశాయాంరాక్షసైర్వధమ్ ॥ 26 ॥
సాత్వాంసుప్తంహతంశ్రుత్వామాఞ్చరక్షోగృహఙ్గతామ్ ।
హృదయేనవిదీర్ణేననభవిష్యతిరాఘవ ॥ 27 ॥
మమహేతోరనార్యాయాహ్యనర్హఃపార్థివాత్మః ।
రామస్సాగరముతతీర్యసత్త్వవాన్ గోష్పదేహతః ॥ 28 ॥
అహన్దాశరథేనోఢామోహాత్స్వకులపాంసనీ ।
ఆర్యపుత్రస్యరామస్యభార్యామృత్యురజాయత ॥ 29 ॥
నూనమన్యామ్మయాజాతింవారితన్దానముత్తమమ్ ।
యాహమద్యేహశోచామిభార్యాసర్వతిథేరపి ॥ 30 ॥
సాధుపాతయమాఙ్క్షిప్రంరామస్యోపరిరావణ ।
సమానయపతిమ్పన్త్యాకురుకల్యాణముత్తమమ్ ॥ 31 ॥
శిరసామేశిరశ్చాస్యకాయఙ్కాయేనయోజయ ।
రావణానుగమిష్యామిగతిమ్భర్తుర్మహాత్మనః ॥ 32 ॥
ఇతిసదుఃఖసన్తప్తావిలలాపాయతేక్షణా ।
భర్తుశ్శిరోధనుస్తత్రసమీక్ష్యచపునఃపునః ॥ 33 ॥
ఏవంలాలప్యమానాయాంసీతాయాన్తత్రరాక్షసః ।
అభిచక్రామభర్తారమనీకస్థఃకృతాఞ్జలిః ॥ 34 ॥
విజయస్వార్యపుత్రేతిసోఽభివాద్యప్రసాద్యచ ।
న్యవేదయదనుప్రాప్తమ్ప్రహస్తంవాహినీపతిమ్ ॥ 35 ॥
అమాత్యైస్సహితస్సర్వైఃప్రహస్తస్సముపస్థితః ।
తేనదర్శనకామేనవయమ్ప్రస్థాపితాఃప్రభో ॥ 36 ॥
నూనమస్తిమహారాజ రాజభావాత్క్షమాన్వితమ్ ।
కిఞ్చిదాత్యయికఙ్కార్యన్తేషాన్త్వన్దర్శనఙ్కురు ॥ 37 ॥
ఏతచ్ఛ్రుత్వాదశగ్రీవోరాక్షసప్రతివేదితమ్ ।
అశోకన్వికాన్త్యక్త్వామన్త్రిణాన్దర్శనంయయౌ ॥ 38 ॥
సతుసర్వంసమర్థ్యైవమన్త్రిభిఃకృత్యమాత్మనః ।
సభామ్ప్రవిశ్యవిదధేవిదిత్వారామవిక్రమమ్ ॥ 39 ॥
అన్తర్థానన్తుతచ్ఛీర్షన్తచ్చకార్ముకముత్తమమ్ ।
జగామరావణస్యైవనిర్యాణసమనన్తరమ్ ॥ 40 ॥
రాక్షసేన్ద్రస్తుతైస్సార్ధమ్మన్త్రిభిర్భీమవిక్రమైః ।
సమర్థయామాసతదారామకార్యవినిశ్చయమ్ ॥ 41 ॥
అవిదూరస్థితాన్సర్వాన్బలాధ్యక్షాహనితైషిణః ।
అబ్రవీత్కాలసదృశోరావణోరాక్షసాధిపః ॥ 42 ॥
శీఘ్రమ్భేరీనినాదేనస్ఫుటఙ్కోణాహతేనమే ।
సమానయధ్వంసైన్యానివక్తవ్యఞ్చనకారణమ్ ॥ 43 ॥
తతస్తథేతిప్రతిగృహ్యతద్వచోబలాధిపాస్తేమహదాత్మనోబలమ్ ।
సమానయంశ్చైవసమాగమఞ్చతేన్యవేదయన్భర్తరియుద్ధకాఙ్క్షిణి ॥ 44 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ద్వాత్రింశస్సర్గః ॥
