శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ త్రిచత్వారింశస్సర్గః ।
యుధ్యతాన్తుతతస్తేషాంవానరాణామ్మహాత్మనామ్ ।
రక్షసాంసమ్బభూవాథబలకోపస్సుదారుణః ॥ 1 ॥
తేహయైఃకాఞ్చనాపీడైర్ధ్వశ్చాగ్నిశిఖోపమైః ।
రథైశ్చాదిత్యసఙ్కాశైఃకవచైశ్చమనోరమైః ॥ 2 ॥
నిర్యయూరాక్షసవ్యాఘ్రానాదయన్తోదిశోదశ ।
రాక్షసాభీమకర్మాణోరావణస్యజయైషిణః ॥ 3 ॥
వానరాణామపిచమూర్బృహతీజయమిచ్ఛతామ్ ।
అభ్యధావతతాంసేనాంరక్షసాఙ్కామరూపిణమ్ ॥ 4 ॥
ఏతస్మిన్నన్తరేతేషామన్యోన్యమభిధావతామ్ ।
రక్షసాంవానరాణాఞ్చద్వన్ద్వయుద్ధమవర్తత ॥ 5 ॥
అఙ్గదేన్ద్రజిత్సార్ధంవాలిపుత్రేణరాక్షసః ।
ఆయుధ్యతమహాతేజాస్త్ఱ్యమ్బకేణయథాఽన్తకః ॥ 6 ॥
ప్రజఙ్ఘేనచసమ్పాతిర్నిత్యన్దుర్మర్షణోరణే ।
జమ్బుమాలినమారబ్ధోహనుమానపివానరః ॥ 7 ॥
సఙ్గతస్తుమహాక్రోధోరాక్షసోరావణానుజః ।
సమరేతీక్ష్ణవేగేనమిత్రఘ్నేనవిభీషణః ॥ 8 ॥
తపనేనగజస్సార్ధంరాక్షసేనమహాబలః ।
నికుమ్భేనమహాతేజానీలోఽపిసమయుధ్యత ॥ 9 ॥
వానరేన్ద్రస్తుసుగ్రీవఃప్రఘసేనసమాగతః ।
సఙ్గతఃసమరేశ్రీమాన్విరూపాక్షేణలక్ష్మణః ॥ 10 ॥
అగ్నికేతుశ్చసుదుర్ధర్షోరశ్మికేతుశ్చరాక్షసః ।
సుప్తఘ్నోయజ్ఞకోపశ్చరామేణసహసఙ్గతాః ॥ 11 ॥
వజ్రముష్టిస్తుమైన్దేనద్వివిదేనాశనిప్రభః ।
రాక్షసాభ్యాంసుఘోరాభ్యాఙ్కపిముఖ్యౌసమాగతౌ ॥ 12 ॥
వీరహ్ ప్రతపనో ఘోరో రాక్షసో రణ దుర్ధరః ।
సమరే తీక్ష్ణ వేగేన నలేన సమయుధ్యత ॥ 13 ॥
ధర్మస్య పుత్రో బలవాన్ సుషేణ;ఇతి విశరుతః ।
స విద్యున్ మాలినా సార్ధం అయుధ్యత మహా కపిః ॥ 14 ॥
వానరాశ్చాపరేభీమారాక్షసైరపరైస్సహ ।
ద్వన్ద్వంసమీయుస్సహసాయుద్ధాయబహుభిస్సహ ॥ 15 ॥
తత్రాసీత్సుమహద్యుద్ధన్తుములంరోమహర్షణమ్ ।
రక్షసాంవానరాణాఞ్చవీరాణాఞ్జయమిచ్ఛతామ్ ॥ 16 ॥
హరిరాక్షసదేహేభ్యఃప్రభూతాఃకేశశాద్వలాః ।
శరీరసఙ్ఘాటావహాఃప్రసుస్రుశ్శోణితాపగాః ॥ 17 ॥
అజఘానేన్ద్రజిత్క్రుద్ధోవజ్రేణేవశతక్రతుః ।
అఙ్గదఙ్గదయావీరంశత్రుసైన్యవిదారణమ్ ॥ 18 ॥
తస్యకాఞ్చనచిత్రాఙ్గంరథంసాశ్వంససారథిమ్ ।
జఘానసమరేశ్రీమానఙ్గదోవేగవాన్కపిః ॥ 19 ॥
సమ్పాతిస్తుత్రిభిర్భాణైఃప్రజఙ్ఘేనసమాహతః ।
నిజఘానశ్వకర్ణేనప్రజఙ్ఘంరణమూర్ధని ॥ 20 ॥
జమ్బుమాలీరథస్థస్తురథశక్త్యామహాబలః ।
బిబేదసమరేక్రుద్ధోహనూమన్తంస్తనాన్తరే ॥ 21 ॥
తస్యతంరథమాస్థాయహనూమాన్ మారుతాత్మజః ।
ప్రమమాథతలేనాశుసహతేనైవరక్షసా ॥ 22 ॥
నదన్ ప్రతపనోఘోరోనలంసోప్యన్వధావత ।
నలఃప్రతపనస్యాశుపాతయామాసచక్షుషీ ॥ 23 ॥
భిన్నగాత్రశ్శరైస్తీక్ష్ణైఃక్షిప్రహస్తేనరక్షసా ।
గ్రసన్తమివసైన్యానిప్రఘసంవానరాధిపః ॥ 24 ॥
సుగ్రీవస్సప్తపర్ణేననిర్భిభేదజఘానచ ।
అగ్నికేతుశ్చదుర్ధర్షోరశ్మికేతుశ్చరాక్షసః ॥ 25 ॥
సుప్తఘ్నోయజ్ఞకోపశ్చరామన్నిర్భిభిదుశ్శరైః ।
తేషాఞ్చతుర్ణాంరామస్తుశిరాంసినిశితైశ్శరైః ।
క్రుద్ధశ్చతుర్భిశ్చిచ్ఛేదఘోరైరగ్నిశిఖోపమైః ॥ 26 ॥
వజ్ర ముష్టిస్ తు మైన్దేన ముష్టినా నిహతో రణే ।
పపాత సరథహ్ సాశవహ్ పురాట్ట ఇవ భూ తలే ॥ 27 ॥
నికుమ్బస్తురణేనీలన్నీలాఞ్జనచయప్రభమ్ ।
నిర్బిభేదశరైస్తీక్ష్ణైఃకరైర్మేఘమివాంశుమాన్ ॥ 28 ॥
పునశ్శరశతేనాథక్షిప్రహస్తోనిశాచరః ।
బిభేదసమరేనీలన్నికుమ్భఃప్రజహాసచ ॥ 29 ॥
తస్యైవరథచక్రేణనీలోవిష్ణురివాహవే ।
శిరశ్చిచ్ఛేదసమరేనికుమ్భస్యచసారథేః ॥ 30 ॥
వజ్రాశనిసమస్పర్శోద్వివిదోఽప్యశనిప్రభమ్ ।
జఘానగిరిశృఙ్గేణమిషతాంసర్వరక్షసామ్ ॥ 31 ॥
ద్విదిధంవానరేన్ద్రన్తునగయోధినమాహవే ।
శరైరశనిసఙ్కాశైస్సవివ్యాధాశనిప్రభః ॥ 32 ॥
సశరైరభివిద్ధాఙ్గోద్వివిదఃక్రోధమూర్ఛితః ।
సాలేనసరథంసాశ్వన్నిజఘానాశనిప్రభమ్ ॥ 33 ॥
విద్యున్మాలీరథస్థస్తుశరైఃకాఞ్చనభూషణైః ।
సుషేణన్తాడయామాసననాదచముహుర్ముహుః ॥ 34 ॥
తంరథస్థమథోదృష్టవాసుషేణోవానరోత్తమః ।
గిరిశృఙ్గేణమహతారథమాశున్యపాతయత్ ॥ 35 ॥
లాఘవేనతుసంయుక్తోవిద్యున్మాలీనిశాచరః ।
అపక్రమ్యరథాత్తూర్ణఙ్గదాపాణిఃక్షితౌస్థితః ॥ 36 ॥
తతఃక్రోధసమావిష్టఃసుషేణోహరిపుఙ్గవః ।
శిలాంసుమహతీఙ్గృహ్యనిశాచరమభిద్రవత్ ॥ 37 ॥
తమాపతన్తఙ్గదయావిద్యున్మాలీనిశాచరః ।
వక్షస్యభిజఘానాశుసుషేణంహరిపుఙ్గవః ॥ 38 ॥
గదాప్రహారన్తఙ్ఘోరమచ్నిత్యప్లవగోత్తమః ।
తాంశిలామ్పాతయామాసతస్యోరసిమహామృధే ॥ 39 ॥
శిలాప్రహారభిహతోవిద్యున్మాలీనిశాచరః ।
నిష్పిష్టహృదయోభూమౌగతాసుర్నిపపాతహ ॥ 40 ॥
ఏవన్తైర్వానరైశ్శూరైశ్శూరాస్తేరజనీచరాః ।
ద్వన్ద్వేవిమృదితాస్తత్రదైత్యాఇవదివౌకసైః ॥ 41 ॥
భగ్నైఖడగైర్గదాభిశ్చశక్తితోమరపట్టసైః ।
అపవిద్ధైశ్చాభిన్నైశ్చరథైస్సాఙ్గ్రామికైర్హయైః ॥ 42 ॥
నిహతైఃకుఞ్జరైర్మత్స్సైస్తథావానరరాక్షసైః ।
చక్రాక్షయుగదణ్డైశ్చభగ్నైర్ధరణిసంశ్రితైః ॥ 43 ॥
బభూవాయోధనఙ్ఘోరఙ్గోమాయుగణసేవితమ్ ।
కబన్ధానిసముత్పేతుర్దిక్షువానరరక్షసామ్ ॥ 44 ॥
విమర్దేతుములేతస్మిన్దేవాసురరణోపమే ।
విదార్యమాణాహరిపుఙ్గవైస్తదానిశాచరాశ్శోణితదిగ్ధగాత్రాః ।
పునఃసుయుద్ధన్తరసాసమాస్థితాదివాకరస్యాస్తమయాభికాఙ్క్షిణః ॥ 45 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే త్రిచత్వారింశస్సర్గః ॥
