శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ షోడశాధికశతతమస్సర్గః ।
ఇతిప్రతిసమాదిష్టోహనూమాన్మారుతాత్మజః ।
ప్రవివేశపురీంలఙ్కామ్పూజ్యమానోనిశాచరైః ॥ 1 ॥
ప్రవిశ్య చపురీంలఙ్కామ్పూజ్యమానోనిశాచారైః ।
తతస్తేనాభ్యునుజ్ఞాతోహనుమాన్వృక్షవాటికామ్ ॥ 2 ॥
ప్రవిశన్తీవ గాత్రాణి స్వాన్యేవ జనకాత్మజా ।
వాక్షల్యైస్తైః సశల్యేవ భృశమశ్రూణ్యవర్తయత్ ॥ 3 ॥
వృక్షమూలేనిరానన్దాంరాక్షసీభిఃపరీవృతామ్ ।
నిభృతఃప్రణతఃప్రహ్వస్సోఽభిగమ్యాభివాద్య చ ॥ 4 ॥
దృష్టవాసమాగతన్దేవీహనూమన్తమ్మహాబలమ్ ।
తూష్ణీమాస్తతదాదృష్టవాస్మృత్వాసృష్టాభవత్తదా ॥ 5 ॥
సౌమ్యన్తస్యాముఖన్దృష్టవాహనుమాన్ప్లవగోత్తమః ।
రామస్యవచనంసర్వమాఖ్యాతుముపచక్రమే ॥ 6 ॥
వైదేహీ కుశలీరామస్సహసుగ్రీవలక్ష్మణః ।
వభీషణసహాయశ్చహరీణాంసహితోబలైః ॥ 7 ॥
కుశలఞ్చాహసిద్ధార్థోహతశత్రురిమత్రజిత్ ।
విభీషణసహాయేనరామేణహరిభిస్సహ ॥ 8 ॥
నిహతోరావణోదేవిలక్ష్మణేన చ వీర్యవాన్ ।
ప్రియమాఖ్యామితేదేవిభూయశ్చత్వాంసభాజయే ॥ 9 ॥
తవప్రభావాద్ధర్మజేమహాన్ రామేణసంయుగే ।
లబ్ధోఽయంవిజయస్సీతేస్వస్థాభవగతజ్వరా ॥ 10 ॥
రావణశ్చహతశ్శత్రుర్లఙ్కచైవవశీకృతా ।
మయాహ్యలబ్న్దిద్రేణధృతేనతవనిర్జయే ॥ 11 ॥
ప్రతిజ్ఞైషావినిస్తీర్ణాబద్ధ్వాసేతుమ్మహోదధౌ ।
సమ్భ్రమశ్చ న కర్తవ్యోవర్తన్త్యారావణాలయే ॥ 12 ॥
విభీషణవిధేయంహిలఙ్కైశ్వర్యమిదఙ్కృతమ్ ।
తదాశ్వసిహివిస్రబ్ధంస్వగృహేపరివర్తసే ॥ 13 ॥
అయఞ్చాభ్యేతిసమ్హృష్టస్త్వద్ధర్శనసముత్సుకః ।
ఏవముక్తాసముత్పత్యసీతాశశినిభాననా ॥ 14 ॥
ప్రహర్షేణావరుద్ధాసావ్యాహర్తుం న శశాక హ ।
తతోఽబ్రవీద్ధరివరఃసీతామప్రతిజల్పతీమ్ ॥ 15 ॥
కిన్త్వఞ్చిన్తయసేదేవికిం చ మాన్నాభిభాషసే ।
ఏవముక్తాహనుమతాసీతాధర్మపథేస్థితా ॥ 16 ॥
అబ్రవీత్పరమప్రీతాబాష్పగద్గదయాగిరా ।
ప్రియమేతదుపశ్రుత్యభర్తుర్విజయసంశ్రయమ్ ॥ 17 ॥
ప్రహర్షవశమాపన్నానిర్వాక్యాస్మిక్షణాన్తరమ్ ।
న హిపశ్యామిసదృశఞ్చిన్తయన్తీప్లవఙ్గమా ॥ 18 ॥
మప్రతియాబ్యానకస్యేహదాతుమ్ప్రత్యభినన్దనమ్ ।
నహిపశ్యామితతసౌమ్యపృథివ్యామపివానర ॥ 19 ॥
సదృశంయత్ప్రియాఖ్యానేతవదత్త్వాభవేత్సుఖమ్ ।
హిరణ్యంవాసువర్ణంవారత్నానివివిధానిచ ॥ 20 ॥
రాజ్యంవాత్రిషులోకేషునైతదర్హతిభాషితమ్ ।
ఏవముక్తస్తువైదేహ్యాప్రత్యువాచప్లవఙ్గమః ॥ 21 ॥
ప్రగృహీతాఞ్జలిర్హర్షాసతీతాయాఃప్రముఖేస్థితః ।
భర్తుఃప్రియహితేయుక్తేభర్తుర్విజయకాఙ్క్షిణః ॥ 22 ॥
స్నిగ్ధమేవంవిధంవాక్యన్త్వమేవార్హస్యనిన్దితే ।
తవైతద్వచనంసౌమ్యేసారవత్ స్నిగ్ధమేవ చ ॥ 23 ॥
రత్నౌఘాద్వివిధాచ్చాపిదేవరాజ్యాద్విశిష్యతే ।
అర్థతశ్చమయాప్రాప్తాదేవరజ్యాదయోగుణాః ॥ 24 ॥
హతశత్రుంవిజయినంరామమ్పశ్యామిసుస్థితమ్ ।
తస్యతద్వచనంశ్రుత్వామైథిలీజనకాత్మజా ॥ 25 ॥
తతఃశుభతరంవాక్యమువాచపవనాత్మజమ్ ।
అతిలక్షణసమ్పన్నమ్మాధుర్యగుణభూషితమ్ ॥ 26 ॥
బుద్ధ్యాహ్యష్టాఙ్గయాయుక్తన్త్వమేవార్హసిభాషితుమ్ ।
శ్లాఘనీయోఽనిలస్యత్వంసుతఃపరమధార్మికః ॥ 27 ॥
బలంశౌర్యంశ్రుతంసత్త్వంవిక్రమోదాక్ష్యముత్తమమ్ ।
తేజఃక్షమాధృతిస్స్థైర్యంవినీతత్వం న సంశయః ॥ 28 ॥
ఏతేచాన్యే చ బహవోగుణాస్త్వయ్యేవశోభనాః ।
అథోవాచపునస్సీతామసమ్భ్రాన్తోవినీతవత్ ॥ 29 ॥
ప్రగృహీతాఞ్చలిర్హర్షాత్సీతాయాఃప్రముఖేస్థితః ।
ఇమాస్తుఖలురాక్షస్యోయదిత్వమనుమన్యసే ॥ 30 ॥
హన్తుమిచ్ఛామితాస్సర్వాయాభిస్త్వన్తర్జితాపురా ।
క్లిశ్యన్తీం పతిదేవాన్త్వామశోకవనికాఙ్గతామ్ ॥ 31 ॥
ఘోరరూపసమాచారాఃక్రూరాఃక్రూరతరేక్షణాః ।
ఇహశ్రుతామయాదేవి రాక్షస్యోవికృతాననాః ॥ 32 ॥
అసకృత్పరుషైర్వాక్యైర్వద్నత్యోరావణాజ్ఞయా ।
వికృతావికృతాకారాఃక్రూరాఃక్రూరకచేక్షణాః ॥ 33 ॥
ఇచ్ఛామివివిధైరాఘతైర్హన్తుమేతాస్సుదారుణాః ।
రాక్షస్యోదారుణకథావరమేతత్ప్రయచ్ఛమే ॥ 34 ॥
ముష్టిభిఃపర్షిణఘాతైశ్చవిశాలైశ్చైవబాహుభిః ।
జఙ్ఘాజానుప్రహారైశ్చదన్తానాఞ్చైవపీడనైః ॥ 35 ॥
భక్షణైఃకర్ణనాసానాఙ్కేశానాంలుఞ్చనైస్తథా ।
భృశంశుష్కముఖైశ్చైవదారణైర్లఙ్ఘనైర్హతైః ॥ 36 ॥
విభిన్నశఙ్కుగ్రీవాంశపార్శ్వకైశ్చకలేవరైః ।
నిపాత్యహన్తుమిచ్ఛామితవవిప్రియకారిణీః ॥ 37 ॥
ఏవమ్ప్రహారైర్బహుభిఃసమ్ప్ప్రహార్యయశస్విని ।
ఘాతయేతీవ్రరూపాభిర్యాభిస్త్వన్తర్జితాపురా ॥ 38 ॥
ఇత్యుక్తాసాహనుమతాకృపణాదీనవత్సలా ।
హనూమన్తమువాచేదఞ్చిన్తయిత్వావిమృశ్య చ ॥ 39 ॥
రాజసంశ్రయవశ్యానాఙ్కుర్వతీనామ్పరాజ్ఞయా ।
విధేయానాం చ దాసీనాఙ్కఃకుప్యద్వానరోత్తమ ॥ 40 ॥
భాగ్యవైషమ్యదోషేణపురస్తాద్ధుష్కృతేన చ ।
మయైతత్ప్రాప్యసర్వంస్వకృతంహ్యుపభుజ్యతే ॥ 41 ॥
మైవంవదమహాబాహో దైవేహ్యేషాపరాగతిః ।
ప్రాప్తవ్యన్తుదశాయోగాన్మయైతదితినిశ్చితమ్ ॥ 42 ॥
దాసీనాంరావణస్యాహమ్మర్షయామీహదుర్బలా ।
ఆజ్ఞప్తారాక్షసేనేహరాక్షస్యస్తర్జయన్తిమామ్ ॥ 43 ॥
హతేతస్మిన్నకుర్వన్తితర్జనమ్మారుతాత్మజ ।
అయంవ్యాఘ్రసమీపేతుపురాణోధర్మసంహితః ॥ 44 ॥
ఋక్షేణగీతఃశ్లోకోఽస్తితన్నిబోధప్లవఙ్గమ ।
న పరః పాపమాదత్తేపరేషామ్పాపకర్మణామ్ ॥ 45 ॥
సమయోరక్షితవ్యస్తుసప్తశ్చారిత్రభూషణాః ।
పాపానాంవాశుభానాంవావధార్హాణామ్ప్లవఙ్గమ ॥ 46 ॥
కార్యఙ్కరుణ్యమార్యేణ న కశ్చిన్నాపరాధ్యతి ।
లోకహింసావిహారాణాంరక్షసాఙ్కామరూపిణామ్ ॥ 47 ॥
కుర్వతామపిపాపానినైవకార్యమశోభనమ్ ।
ఏవముక్తస్తుహనుమాన్ సీతయావాక్యకోవిదః ॥ 48 ॥
ప్రత్యువాచతతస్సీతాంరామపత్నీయశశ్వినీమ్ ।
యుక్తారామస్యభవతీధర్మపత్నీయశశ్వినీ ॥ 49 ॥
ప్రతిసన్దిశమాన్దేవి గమిష్యేయత్రరాఘవః ।
ఏవముక్తాహనుమతావైదేహిజనకాత్మజా ॥ 50 ॥
సాబ్రవీద్ధ్రష్టుమిచ్ఛామిభర్తారంవానరోత్తమ ।
తస్యాస్తద్వచనంశ్రుత్వాహనుమాన్పవనాత్మజః ॥ 51 ॥
హర్షయన్మైథిలీంవాక్యమువాచేదమ్మహామతిః ।
పూర్ణచన్ద్రాననంరామన్ద్రక్ష్యస్యార్యేసలక్ష్మణమ్ ॥ 52 ॥
స్థిరమిత్రంహతామిత్రంశచీవత్రిదశేశ్వరమ్ ।
తామేవముక్త్వారాజన్తీంసీతాంసాక్షాదివశ్రియమ్ ॥ 53 ॥
ఆజగామమహావేగోహనూమాన్యత్రరాఘవః ।
సపదిహరివరస్తతోహనూమాన్ ప్రతివచనఞ్జనకేశ్వరాత్మజాయాః ।
కథితమకథయద్యథాక్రమేణత్రిదశవరప్రతిమాయరాఘవాయ ॥ 54 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే షోడశాధికశతతమస్సర్గః ॥
