శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ పఞ్చవింశస్సర్గః ।
అవష్టబ్ధధనుం రామం క్రుద్ధం చ రిపుఘాతినమ్ ।
దదర్శాఽశ్రమమాగమ్య ఖరస్సహ పురస్సరైః ॥ 1 ॥
తం దృష్ట్వా సశరం చాపముద్యమ్య ఖరనిస్స్వనమ్ ।
రామస్యాభిముఖం సూతం చోద్యతామిత్యచోదయత్ ॥ 2 ॥
స ఖరస్యాజ్ఞయా సూతస్తురగాన్ సమచోదయత్ ।
యత్ర రామో మహాబాహురేకో చున్వన్స్థితో ధనుః ॥ 3 ॥
తం తు నిష్పతితం దృష్ట్వా సర్వే తే రజనీచరాః ।
నర్దమానా మహానాదం సచివాః పర్యవారయన్ ॥ 4 ॥
స తేషాం యాతుధానానాం మధ్యే రథగతః ఖరః ।
బభూవ మధ్యే తారాణాం లోహితాఙ్గ ఇవోదితః ॥ 5 ॥
తతశ్శరసహస్రేణ రామమప్రతిమౌజసమ్ ।
అర్దయిత్వా మహానాదం ననాద సమరే ఖరః ॥ 6 ॥
తతస్తం భీమధన్వానం క్రుద్ధాః సర్వే నిశాచరాః ।
రామం నానావిధైః శస్స్రైరభ్యవర్షన్త దుర్జయమ్ ॥ 7 ॥
ముద్గరైః పట్టసైశ్శూలైః ప్రాసైః ఖఙ్గై పరశ్వథైః ।
రాక్షసాస్సమరే రామం నిజఘ్నూ రోషతత్పరాః ॥ 8 ॥
తే వలాహసఙ్కాశా మహానాదా మహౌజసః ।
అభ్యధావన్త కాకుత్స్థం రథైర్వాజిభిరేవ చ ॥ 9 ॥
గజైః పర్వతకూటాభై రామం యుద్ధే జిఘాంసవః ।
తే రామే శరవర్షాణి వ్యసృజన్ రక్షసాం గణాః ॥ 10 ॥
శైలేన్ద్రమివ ధారాభిర్వర్షమాణా వలాహకాః ।
స తైః పరివృతో ఘోరైః రాఘవో రక్షసాం గణైః ॥ 11 ॥
తిథిష్వి మహాదేవో వృత పరిషదాఙ్గణై తాని ముక్తాని శస్త్రాణి యాతుధానైస్సరాఘవః ।
ప్రతిజగ్రాహ విశిఖైర్నద్యోఘానివ సాగరః ॥ 12 ॥
స తైః ప్రహరణైర్ఘోరైర్భిన్నగాత్రో న వివ్యథే ।
రామః ప్రదీప్తైర్బహుభిర్వజ్రైరివ మహాచలః ॥ 13 ॥
స విద్ధః క్షతజాదిగ్ధః సర్వగాత్రేషు రాఘవః ।
బభూవ రామః సన్ధ్యాభ్రైర్దివాకర ఇవావృతః ॥ 14 ॥
విషేదుర్దేవగన్ధర్వాస్సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః ।
ఏకం సహస్రైర్భహుభిస్తదా దృష్ట్వా సమావృతమ్ ॥ 15 ॥
తతో రామస్సుసఙ్కృద్ధో మణ్డలీకృతకార్ముకః ।
ససర్జ విశిఖాన్బాణాఞ్ఛతశోఽథ సహస్రశ ॥ 16 ॥
దురావారాన్దుర్విషహాన్కాలదణ్డోపమాన్ రణే ।
ముమోచ లీలయా రామః కఙ్కపత్రానజిహ్మగాన్ ॥ 17 ॥
తే శరాశ్శత్రుసైన్యేషు ముక్తా రామేణ లీలయా ।
అదదూ రక్షసాం ప్రాణాన్పాశాః కాలకృతా ఇవ ॥ 18 ॥
భిత్త్వా రాక్షసదేహాం స్తాంస్తే శరా రుధిరాప్లుతాః ।
అన్తరిక్షగతా రేజుర్దీప్తాగ్నిసమతేజసః ॥ 19 ॥
అసఙ్ఖ్యేయాస్తు రామస్య సాయకాశ్చాపమణ్డలాత్ ।
వినిష్పేతురతీవోగ్రా రక్షఃప్రాణాపహారిణః ॥ 20 ॥
తైర్ధనూంషి ధ్వజాగ్రాణి వర్మాణి చ శిరాంసి చ ।
బాహూన్సహస్తాభరణానూరూన్కరికరోపమాన్ ॥ 21 ॥
చిచ్ఛేద రామస్సమరే శతశోఽథ సహస్రశః ।
హయాన్కాఞ్చనసన్నాహాన్రథయుక్తాన్ససారథీన్ ॥ 22 ॥
గజాంశ్చ సగజారోహాన్సహయాన్సాదినస్తథా ।
పదాతీన్సమరే హత్వా హ్యనయద్యమసాదనమ్ ॥ 23 ॥
తతో నాలీకనారాచైస్తీక్ష్ణాగ్రైశ్చ వికర్ణిభిః ।
భీమమార్తస్వరం చక్రుర్భిద్యమానా నిశాచరాః ॥ 24 ॥
తత్సైన్యం నిశితైర్బాణైరర్దితం మర్మభేదిభిః ।
రామేణ న సుఖం లేభే శుష్కం వనమివాగ్నినా ॥ 25 ॥
కేచిద్భీమబలాశ్శూరాశ్శూలాన్ఖఙ్గాన్పరశ్వధాన్ ।
రామస్యాభిముఖం గత్వా చిక్షిపుః పరమాయుధాన్ ॥ 26 ॥
తాని బాణైర్మహాబాహుశ్శస్త్రాణ్యావార్య రాఘవః ।
జహార సమరే ప్రాణాంశ్చిచ్ఛేద చ శిరోధరాన్ ॥ 27 ॥
తే ఛిన్నశిరసః పేతుశ్చిన్నవర్మశరాసనాః ।
సుపర్ణవాతవిక్షిప్తా జగత్యాం పాదపా యథా ॥ 28 ॥
అవశిష్టాశ్చ యే తత్ర విషణ్ణాశ్చ నిశాచరాః ।
ఖరమేవాభ్యధావన్త శరణార్థం శరార్దితాః ॥ 29 ॥
తాన్సర్వాన్పునరాదాయ సమాశ్వాస్య చ దూషణః ।
అభ్యధావత కాకుత్స్థం క్రుద్ధో రుద్రమివాన్తకః ॥ 30 ॥
నివృత్తాస్తు పునస్సర్వే దూషణాశ్రయనిర్భయాః ।
రామమేవాభ్యధావన్త సాలతాలశిలాయుధాః ॥ 31 ॥
శూలముద్గరహస్తాశ్చ చాపహస్తా మహాబలాః ।
సృజన్తశ్శరవర్షాణి శస్త్రవర్షాణి సంయుగే ॥ 32 ॥
ద్రుమవర్షాణి ముఞ్చన్తశ్శిలావర్షాణి రాక్షసాః ।
తద్బభూవాద్భుతం యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్ ।
రామస్య చ మహాఘోరం పునస్తేషాం చ రక్షసామ్ ॥ 33 ॥
తే సమన్తాదతిక్రుద్ధా రాఘవం పునరభ్యయుః ॥ 34 ॥
తైశ్చ సర్వా దిశో దృష్ట్వా ప్రదిశశ్చ సమావృతాః ।
రాక్షసైరుద్యతప్రాసైశ్శరవర్షాభివర్షిభిః ॥ 35 ॥
స కృత్వా భైరవం నాదమస్త్రం పరమభాస్వరమ్ ।
సంయోజయత గాన్ధర్వం రాక్షసేషు మహాబలః ॥ 36 ॥
తతశ్శరసహస్రాణి నిర్యయుశ్చాపమణ్డలాత్ ।
సర్వా దశ దిశో బాణైరావార్యన్త సమాగతైః ॥ 37 ॥
నాదదానం శరాన్ఘోరాన్నముఞ్చన్తం శిలీముఖాన్ ।
వికర్షమాణం పశ్యన్తి రాక్షసాస్తే శరార్దితాః ॥ 38 ॥
శరాన్ధకారమాకాశమావృణోత్సదివాకరమ్ ।
బభూవావస్థితో రామః ప్రవమన్నివ తాఞ్ఛరాన్ ॥ 39 ॥
యుగపత్పతమానైశ్చ యుగపచ్చ హతైర్భృశమ్ ।
యుగపత్పతితైశ్చైవ వికీర్ణా వసుధా భవత్ ॥ 40 ॥
నిహతాః పతితాః క్షీణాశ్ఛిన్నా భిన్నా విదారితాః ।
తత్ర తత్ర స్మ దృశ్యన్తే రాక్షసాస్తే సహస్రశః ॥ 41 ॥
సోష్ణీషైరుత్తమాఙ్గైశ్చ సాఙ్గదైర్బాహుభిస్తథా ।
ఊరుభిర్జానుభిశ్ఛిన్నైర్నానారూపైవిభూషణైః ॥ 42 ॥
హయైశ్చ ద్విపముఖ్యైశ్చ రథైర్భిన్నైరనేకశః ।
చామరైర్వ్యజనైశ్ఛత్రైర్ధ్వజైర్నానావిధైరపి ॥ 43 ॥
రామస్య బాణాభిహతైర్విచిత్రైశ్శూలపట్టిసైః ।
ఖఙ్గై ఖణ్డీకృతైః ప్రాసైర్వికీర్ణైశ్చ పరశ్వధైః ॥ 44 ॥
చూర్ణితాభిశ్శిలాభిశ్చ శరైశ్చిత్రైరనేకశః ।
విచ్ఛిన్నైస్సమరే భూమిర్వికీర్ణాఽభూద్భయఙ్కరా ॥ 45 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే పఞ్చవింశస్సర్గః ॥
