శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకషష్టితమస్సర్గః ।
తతోరామోమహాతేజాధనురాదాయవీర్యవాన్ ।
కిరీటినమ్మహాకాయఙ్కుమ్భకర్ణన్దదర్శ హ ॥ 1 ॥
తన్దృష్టవారాక్షసశ్రేష్ఠమ్పర్వతాకారదర్శనమ్ ।
క్రమమాణమివాకాశమ్పురానారాయణమ్ప్రభుమ్ ॥ 2 ॥
సతోయామ్బుదసఙ్కాశఙ్కాఞ్చనాఙ్గదభూషణమ్ ।
దృష్టవాపునఃప్రదుద్రవావానరాణామ్మహాచమూః ॥ 3 ॥
విద్రుతాంవాహినీన్దృష్టవావర్ధమానం చ రాక్షసమ్ ।
సవిస్మయమిదంరామోవిభీషణమువాచ హ ॥ 4 ॥
కోఽసౌపర్వతసఙ్కాశఃకిరీటీహరిలోచనః ।
లఙ్కాయాన్దృశ్యతేవీరఃసవిద్యుదివతోయదః ॥ 5 ॥
పృథివ్యాఙ్కేతుభూతోఽసౌమహానేకోఽత్రదృశ్యతే ।
యన్దృష్టవావానరాస్సర్వేవిద్రవన్తితతస్తతః ॥ 6 ॥
ఆచక్షవసుమహాన్ కోఽసౌరక్షోవాయదివాఽసురః ।
న మయైవంవిధమ్భూతన్దృష్టపూర్వఙ్కదాచన ॥ 7 ॥
సమ్పృష్టోరాజపుత్రేణరామేణాక్లిష్టకర్మణా ।
విభీషణోమహాప్రాజ్ఞఃకాకుత్థ్సమిదమబ్రవీత్ ॥ 8 ॥
యేనవైవస్వతోయుద్ధేవాసవశ్చపరాజితః ।
సైషవిశ్రవసఃపుత్రఃకుమ్భకర్ణఃప్రతాపవాన్ ॥ 9 ॥
అస్యప్రమాణసదృశోరాక్షసాఽన్యో న విద్యతే ।
ఏతేనదేవాయుధిదానవాశ్చయక్షాభుజఙ్గాఃపిశితాశనాశ్చ ।
గన్ధర్వవిద్యాధరకిన్నరైశ్చసహస్రశోరాఘవసమ్ప్రభగ్నాః ॥ 10 ॥
శూలపాణింవిరూపాక్షఙ్కుమ్భకర్ణమ్మహాబలమ్ ।
హన్తుం న శేకుస్త్రిదశాఃకాలోఽయమితిమోహితాః ॥ 11 ॥
ప్రకృత్యాహ్యేషతేజస్వీకుమ్భకర్ణోమహాబలః ।
అన్యేషాంరాక్షసేన్ద్రాణాంవరదానకృతమ్బలమ్ ॥ 12 ॥
ఏతేనజాతమాత్రేణక్షుధార్తేనమహాత్మనా ।
భక్షితానిసహస్రాణిసత్త్వానాంసుబహూన్యపి ॥ 13 ॥
తేషుసమ్భక్షయమాణేషుప్రజాభయనిపీడితాః ।
యాన్తిస్మశరణంశక్రన్తమప్యర్థన్న్యవేదయన్ ॥ 14 ॥
సకున్భకర్ణఙ్కుపితోమహేన్ద్రోజఘానవజ్రేణశితేనవజ్రీ ।
సశక్రవజ్రాభిహతోమహాత్మాచచాలకోపాచ్చభృశన్ననాద ॥ 15 ॥
తస్యనానద్యమానస్యకుమ్భకర్ణస్యరక్షసః ।
శ్రుత్వానినాదంవిత్రస్తాఃభూమిభూయోవితత్రసే ॥ 16 ॥
తత్రకోపాన్మహేన్ద్రస్యకుమ్భకర్ణోమహాబలః ।
వికృష్యైరావతాద్ధన్తఞ్జఘానోరసివాసవమ్ ॥ 17 ॥
కుమ్భకర్ణప్రహారార్తోవిజజ్వాల స వాసవః ।
తతోవిషేదుస్సహసాదేవాబ్రహ్మర్షిదానవాః ॥ 18 ॥
ప్రజాభిస్సహశక్రశ్చయయౌస్థానంస్వయమ్భువః ।
కుమ్భకర్ణస్యదౌరాత్మ్యంశశంసుస్తేప్రజాపతేః ॥ 19 ॥
ప్రజానామ్భక్షణఞ్చాపిధర్షణం చ దివౌకసామ్ ।
ఆశ్రమధ్వంసనఞ్చాపిపరస్త్రీహరణమ్భృశమ్ ॥ 20 ॥
ఏవమ్ప్రజాయదిత్వేషభక్షయిష్యతినిత్యశః ।
అచిరేణైవకాలేనశూన్యోలోకోభవిష్యతి ॥ 21 ॥
వాసవస్యవచశ్శ్రుత్వాసర్వలోకపితామహః ।
రక్షాంస్యావాహయామాసకుమ్భకర్ణన్దదర్శ హ ॥ 22 ॥
కుమ్భకర్ణంసమీక్ష్యైవవితత్రాసప్రజాపతిః ।
దృష్టవావిశ్వాస్యచైవైనంస్వయమ్భూరిదమబ్రవీత్ ॥ 23 ॥
ధ్రువంలోకవినాశాయపౌలస్త్యేనాసినిర్మితః ।
తస్మాత్త్వమద్యప్రభృతిమృతకల్పఃశయిష్యసే ॥ 24 ॥
బ్రహ్మశాపాభిభూతోఽథనిపపాతాగ్రతఃప్రభోః ।
తతఃపరమసమ్భ్రాన్తోరావణోవాక్యమబ్రవీత్ ॥ 25 ॥
వివృద్ధఃకాఞ్చనోవృక్షఃఫలకాలేనికృత్యతే ।
న నప్తారంస్వకన్న్యాయంశప్తుమేవమ్ప్రజాపతే ॥ 26 ॥
న మిథ్యావచనశ్చత్వంస్వప్స్యత్యేష న సంశయః ।
కాలస్తుక్రియతామస్యశయనేజాగరేతథా ॥ 27 ॥
రావణస్యవచశ్శ్రుత్వాస్వయమ్భూరిదమబ్రవీత్ ।
శయితాహ్యేషషణ్మాసానేకాహఞ్జాగరిష్యతి ॥ 28 ॥
ఏకేనాహ్నా త్వసౌ వీరశ్చ రన్ భూమిం బుభుక్షితః ।
వ్యాత్తాస్యో భక్షయేల్లోకాన్ సమ్వృద్ధ ఇవ పావకః ॥ 29 ॥
సోఽసౌవ్యసమాపన్నఃకుమ్భకర్ణమబోధయత్ ।
త్వత్పరాక్రమభీతశ్చరాజాసమ్ప్రతిరావణః ॥ 30 ॥
స ఏషనిర్గతోవీరఃశిబిరాద్భీమవిక్రమః ।
వానరాన్భృశసఙ్కృద్ధోభక్షయన్పరిధావతి ॥ 31 ॥
కుమ్భకర్ణంసమీక్ష్యైవహరయోఽద్యప్రవిద్రుతుః ।
కథమేనంరణేక్రుద్ధంవారయిష్యన్తివానరాః ॥ 32 ॥
ఉచ్యన్తాంవానరాఃసర్వేయన్త్రమేతత్సముచ్ఛ్రితమ్ ।
ఇతివిజ్ఞాయహరయోభవిష్యన్తీహనిర్భయాః ॥ 33 ॥
విభీషణవచశ్శ్రుత్వాహేతుమత్సుముఖేరితమ్ ।
ఉవాచరాఘవోవాక్యన్నీలంసేనాపతిన్తదా ॥ 34 ॥
గచ్ఛసైన్యానిసర్వాణివ్యూహ్యతిష్ఠస్వపావకే ।
ద్వారాణ్యాదాయలఙ్కాయాశ్చర్యాశ్చాప్యథసఙ్క్రమాన్ ॥ 35 ॥
శైలశృఙ్గాణివృక్షాంశ్చశిలాశ్చాప్యుపసంహర ।
తిష్ఠన్తుసాయుధాస్సర్వేసాయుధాశ్శైలపాణయః ॥ 36 ॥
రాఘవేణసమాదిష్టోనీలోహరిచమూపతిః ।
శశాసవానరానీకంయథావత్కపికుఞ్జరః ॥ 37 ॥
తతోగవాక్షశ్శరభోహనూమానఙ్గదస్తథా ।
శైలశృఙ్గాణిశైలాభాగృహీత్వాద్వారమభ్యయుః ॥ 38 ॥
రామవాక్యముపశ్రుత్య హరయో జితకాశినః ।
పాదపైరర్దయవనీరావానరాఃపరవాహినీమ్ ॥ 39 ॥
తతోహరీణాన్తదనీకముగ్రంరరాజశైలోద్యతదీప్తహస్తమ్ ।
గిరేఃసమీపానుగతంయథైవహన్మహామ్భోధరజాలముగ్రమ్ ॥ 40 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ఏకషష్టితమస్సర్గః ॥
