శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ అష్టాదశాధికశతతమస్సర్గః ।
సాత్వేవముక్తా వైదేహీ అనసూయాఽనసూయయా ।
ప్రతిపూజ్య వచో మన్దం ప్రవక్తుముపచక్రమే ॥ 1 ॥
నైతదాశ్చర్యమార్యాయా యన్మాం త్వమభిభాషసే ।
విదితన్తు మమాప్యేతద్యథా నార్యాః పతిర్గురుః ॥ 2 ॥
యద్యప్యేష భవేద్భర్తా మమాఽర్యే వృత్తవర్జితః ।
అద్వైధముపచర్తవ్యస్తథాప్యేష మయా భవేత్ ॥ 3 ॥
కిం పునర్యో గుణశ్లాఘ్య స్సానుక్రోశో జితేన్ద్రియః ।
స్థిరానురాగో ధర్మాత్మా మాతృవత్పితృవత్ప్రియః ॥ 4 ॥
యాం వృత్తిం వర్తతే రామః కౌసల్యాయాం మహాబలః ।
తామేవ నృపనారీణామన్యాసామపి వర్తతే ॥ 5 ॥
సకృద్దృష్టాస్వపి స్త్రిషు నృపేణ నృపవత్సలః ।
మాతృవద్వర్తతే వీరో మానముత్సృజ్య ధర్మవిత్ ॥ 6 ॥
ఆగచ్ఛన్త్యాశ్చ విజనం వనమేవం భయావహమ్ ।
సమాహితం మే శ్వశ్ర్వా చ హృదయే తద్ధృతం మహత్ ॥ 7 ॥
పాణిప్రదానకాలే చ యత్పురాత్వగ్ని సన్నిధౌ ।
అనుశిష్టా జనన్యాఽస్మి వాక్యం తదపి మే ధృతమ్ ॥ 8 ॥
నవీకృతం తు తత్సర్వం వాక్యైస్తే ధర్మచారిణి ।
పతిశుశ్రూషణాన్నార్యాస్తపో నాన్యద్విధీయతే ॥ 9 ॥
సావిత్రీ పతిశుశ్రూషాం కృత్వా స్వర్గే మహీయతే ।
తథావృత్తిశ్చ యాతా త్వం పతిశుశ్రూషయా దివమ్ ॥ 10 ॥
వరిష్ఠా సర్వనారీణామేషా చ దివి దేవతా ।
రోహిణీ న వినాచన్ద్రం ముహూర్తమపి దృశ్యతే ॥ 11 ॥
ఏవంవిధాశ్చ ప్రవరాః స్త్రియో భర్తృదృఢవ్రతాః ।
దేవలోకే మహీయన్తే పుణ్యేన స్వేన కర్మణా ॥ 12 ॥
తతోఽనసూయా సంహృష్టా శ్రుత్వోక్తం సీతయా వచః ।
శిరస్యాఘ్రాయ చోవాచ మైథిలీం హర్షయన్త్యుత ॥ 13 ॥
నియమైర్వివిధైరాప్తం తపో హి మహదస్తి మే ।
తత్సంశ్రిత్య బలం సీతే ఛన్దయే త్వాం శుచివ్రతే ॥ 14 ॥
ఉపపన్నం మనోజ్ఞం చ వచనం తవ మైథిలి ।
ప్రీతా చాస్మ్యుచితం కిం తే కరవాణి బ్రవీహి మే ॥ 15 ॥
తస్యాస్తద్ వచనం శ్రూత్వా విస్మితా మన్దవిస్మయా ।
కృతమిత్యబ్రవీత్ సీతా తపోబలసమన్వితామ్ ॥ 16 ॥
సా త్వేవముక్తా ధర్మజ్ఞా తయా ప్రీతతరాఽభవత్ ।
సఫలం చ ప్రహర్షం తే హన్త సీతే కరోమ్యహమ్ ॥ 17 ॥
ఇదం దివ్యం వరం మాల్యం వస్త్రమాభరణాని చ ।
అఙ్గరాగం చ వైదేహి మహార్హం చానులేపనమ్ ॥ 18 ॥
మయా దత్తమిదం సీతే తవ గాత్రాణి శోభయేత్ ।
అనురూపమసఙ్క్లిష్టం నిత్యమేవ భవిష్యతి ॥ 19 ॥
అఙ్గరాగేణ దివ్యేన లిప్తాఙ్గీ జనకాత్మజే ।
శోభయిష్యసి భర్తారం యథా శ్రీర్విష్ణుమవ్యయమ్ ॥ 20 ॥
సా వస్త్రమఙ్గరాగం చ భూషణాని స్రజస్తథా ।
మైథిలీ ప్రతిజగ్రాహ ప్రీతిదానమనుత్తమమ్ ॥ 21 ॥
ప్రతిగృహ్య చ తత్సీతా ప్రీతిదానం యశస్వినీ ।
శ్లిష్టాఞ్జలిపుటా తత్ర సముపాస్త తపోధనామ్ ॥ 22 ॥
తథా సీతాముపాసీనామనసూయా దృఢవ్రతా ।
వచనం ప్రష్టుమారేభే కాఞ్చిత్ప్రియకథామను ॥ 23 ॥
స్వయం వరే కిల ప్రాప్తా త్వమనేన యశస్వినా ।
రాఘవేణేతి మే సితే కథా శ్రుతిముపాగతా ॥ 24 ॥
తాం కథాం శ్రోతుమిచ్ఛామి విస్తరేణ చ మైథిలి ।
యథాఽనుభూతం కార్త్స్న్యేన తన్మే త్వం వక్తుమర్హసి ॥ 25 ॥
ఏవముక్తా తు సా సీతా తాం తతో ధర్మచారిణీమ్ ।
శ్రూయతామితి చోక్త్వా వై కథయామాస తాం కథామ్ ॥ 26 ॥
మిథిలాధిపతిర్వీరో జనకో నామ ధర్మవిత్ ।
క్షత్రధర్మే హ్యభిరతో న్యాయతశ్శాస్తి మేదినీమ్ ॥ 27 ॥
తస్య లాఙ్గలహస్తన్య కర్షతః క్షేత్రమణ్డలమ్ ।
అహం కిలోత్థితా భిత్వా జగతీం నృపతేస్సుతా ॥ 28 ॥
స మాం దృష్ట్వా నరపతిర్ముష్టివిక్షేపతత్పరః ।
పాంసుకుణ్ఠితసర్వాఙ్గీం జనకో విస్మితోఽభవత్ ॥ 29 ॥
అనపత్యేన చ స్నేహాదఙ్కమారోప్య చ స్వయమ్ ।
మమేయం తనయేత్యుక్త్వా స్నేహో మయి నిపాతితః ॥ 30 ॥
అన్తరిక్షే చ వాగుక్తాఽప్రతిమాఽమానుషీ కిల ।
ఏవమేతన్నరపతే ధర్మేణ తనయా తవ ॥ 31 ॥
తతః ప్రహృష్టో ధర్మాత్మా పితా మే మిథిలాధిపః ।
అవాప్తో విపులాం బుద్ధిం మామవాప్య నరాధిపః ॥ 32 ॥
దత్తా చాస్మీష్టవద్దేవ్యై జ్యేష్ఠాయై పుణ్యకర్మణా ।
తయా సమ్భావితా చాస్మి స్నిగ్ధయా మాతృసౌహృదాత్ ॥ 33 ॥
పతిసంయోగసులభం వయో దృష్ట్వా తు మే పితా ।
చిన్తామభ్యగమద్ధీనో విత్తనాశాదివాధనః ॥ 34 ॥
సదృశాచ్చాపకృష్టాచ్చ లోకే కన్యాపితా జనాత్ ।
ప్రధర్షణామవాప్నోతి శక్రేణాపి సమో భువి ॥ 35 ॥
తాం ధర్షణామదూరస్థాం దృష్ట్వా చాత్మని పార్థివః ।
చిన్తార్ణవగతః పారం నాససాదాప్లవో యథా ॥ 36 ॥
అయోనిజాం హి మాం జ్ఞాత్వా నాధ్యగచ్ఛద్విచిన్తయన్ ।
సదృశం చానురూపం చ మహీపాలః పతిం మమ ॥ 37 ॥
తస్య బుద్ధిరియం జాతా చిన్తయానస్య సన్తతమ్ ।
స్వయంవరం తనూజాయాః కరిష్యామీతి ధీమతః ॥ 38 ॥
మహాయజ్ఞే తదా తస్య వరుణేన మహాత్మనా ।
దత్తం ధనుర్వరం ప్రీత్యా తూణీ చాక్షయసాయకౌ ॥ 39 ॥
అసఞ్చాల్యం మనుష్యైశ్చ యత్నేనాపి చ గౌరవాత్ ।
తన్న శక్తా నమయితుం స్వప్నేష్వపి నరాధిపాః ॥ 40 ॥
తద్ధనుః ప్రాప్య మే పిత్రా వ్యాహృతం సత్యవాదినా ।
సమవాయే నరేన్ద్రాణాం పూర్వమామన్త్ర్య పార్థివాన్ ॥ 41 ॥
ఇదం చ ధనురుద్యమ్య సజ్యం యః కురుతే నరః ।
తస్య మే దుహితా భార్యా భవిష్యతి న సంశయః ॥ 42 ॥
తచ్చ దృష్ట్వా ధనుశ్శ్రేష్ఠం గౌరవాద్గిరిసన్నిభమ్ ।
అభివాద్య నృపా జగ్మురశక్తాస్తస్య తోలనే ॥ 43 ॥
సుదీర్ఘస్య తు కాలస్య రాఘవోఽయం మహాద్యుతిః ।
విశ్వామిత్రేణ సహితో యజ్ఞం ద్రష్టుం సమాగతః ॥ 44 ॥
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా రామ స్సత్యపరాక్రమః ।
విశ్వామిత్రస్తు ధర్మాత్మా మమ పిత్రా సుపూజితః ॥ 45 ॥
ప్రోవాచ పితరం తత్ర భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ ।
సుతౌ దశరథస్యేమౌ ధనుర్దర్శకాఙ్క్షిణౌ ।
ధనుర్దర్శయ రామాయ రాజపుత్రాయ దైవికమ్ ॥ 46 ॥
ఇత్యుక్తస్తేన విప్రేణ తద్ధనుస్సముపానయత్ ॥ 47 ॥
నిమేషాన్తరమాత్రేణ తదాఽనమ్య మహాబలః ।
జ్యాం సమారోప్య ఝడితి పూరయామాస వీర్యవాన్ ॥ 48 ॥
తేన పూరయతా వేగాన్మధ్యే భగ్నం ద్విధా ధనుః ।
తస్య శబ్దో భవద్భీమః పతితస్యాశనేరివ ॥ 49 ॥
తతోఽహం తత్ర రామాయ పిత్రా సత్యాభిసన్ధినా ।
నిశ్చితా దాతుముద్యమ్య జలభాజనముత్తమమ్ ॥ 50 ॥
దీయమానాం న తు తదా ప్రతిజగ్రాహ రాఘవః ।
అవిజ్ఞాయ పితుశ్ఛన్దమయోధ్యాఽధిపతేః ప్రభోః ॥ 51 ॥
తత శ్శ్వశురమామన్త్ర్య వృద్ధం దశరథం నృపమ్ ।
మమ పిత్రా త్వహం దత్తా రామాయ విదితాత్మనే ॥ 52 ॥
మమ చైవానుజా సాధ్వీ ఊర్మిలా ప్రియదర్శనా ।
భార్యార్థే లక్ష్మణస్యాపి దత్తా పిత్రా మమ స్వయమ్ ॥ 53 ॥
ఏవం దత్తాఽస్మి రామాయ తదా తస్మిన్స్వయంవరే ।
అనురక్తాఽస్మి ధర్మేణ పతిం వీర్యవతాం వరమ్ ॥ 54 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టాదశాధికశతతమస్సర్గః ॥
