శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ అష్టపఞ్చాశస్సర్గః ।
తతఃప్రహస్తన్నిర్యాన్తన్దృష్టవాభీమపరాక్రమమ్ ।
ఉవాచసస్మితంరామోవిభీషణమరిన్దమః ॥ 1 ॥
కఏషస్సుమహాకాయోబలేనమహతావృతః ।
ఆచక్ష్వమేమహాబాహో వీర్యవన్తన్నిశాచరమ్ ॥ 2 ॥
రాఘవస్యవచశ్శ్రుత్వాప్రత్యువాచవిభీషణః ॥ 3 ॥
ఏషసేనాపతిస్తస్యప్రహస్తోనామరాక్షసః ।
లఙ్కాయాంరాక్షసేన్ద్రస్యత్రిభాగబలసమ్వృతః ॥ 4 ॥
వీర్యవానస్త్రవిచ్ఛూరఃసుప్రఖ్యాశ్చపరాక్రమే ।
తతఃప్రహస్తన్నిర్యాన్తమ్భీమమ్భీమపరాక్రమమ్ ॥ 5 ॥
గర్జన్తంసుమహాకాయంరాక్షసైరభిసమ్వృతమ్ ।
దదర్శమహతీసేనావానరాణామ్బలీయసామ్ ॥ 6 ॥
అభిసఞ్జాతరోషాణామ్ప్రహస్తమభిగర్జతామ్ ।
ఖడగశక్త్యృష్ణిబాణాశ్చశూలానిముసలానిచ ॥ 7 ॥
గదాశ్చపరిఘాఃప్రాసావివిధాశ్చపరిశ్వధాః ।
నూంషిచవిచిత్రాణిరాక్షసానాఞ్జయైషిణామ్ ॥ 8 ॥
ప్రగృహీతాన్యశోభన్తవానరానభిధావతామ్ ।
జగృహుఃపాదపాంశ్చాపిపుష్పితాన్వానరర్షభాః ॥ 9 ॥
శిలాశ్చవిపులాదీర్ఘాయోద్ధుకామాఃప్లవఙ్గమాః ।
తేషామన్యోన్యమాసాద్యసఙ్గ్రామఃసుమహానభూత్ ॥ 10 ॥
బహూనామశ్మవృష్టిఞ్చశరవర్షఞ్చవర్షతామ్ ।
బహవోరాక్షసాయుద్ధేబహూన్వానరయూధపాన్ ॥ 11 ॥
వానరారాక్షసాంశ్చాపినిజఘ్నుర్బహవోబహూన్ ।
శూలైఃప్రమథితాఃకేచిత్కేచిచ్చపరమాయుధైః ॥ 12 ॥
పరిఘైరాహతాఃకేచిత్కేచిచ్ఛిన్నాఃపరశ్వధైః ।
నిరుచ్ఛవాసాఃకృతాః కేచిత్పతితాధరణీతలే ॥ 13 ॥
విభిన్నహృదయాఃకేచిదిషుసన్ధానసన్దితాః ।
కేచివ్దిధాకృతాఃఖడగైఃస్ఫురన్తఃపతితాభువి ॥ 14 ॥
వానరారాక్షసైశ్శూలైపార్శ్వతశ్చావదారితాః ।
వానరైశ్చాపిసఙ్క్రుద్ధైరాక్షసౌఘాఃసమన్తతః ॥ 15 ॥
పాదపైర్గిరిశృఙ్గైశ్చసమ్పిష్టావసుధాతలే ।
వజ్రస్పర్శతలైర్హస్స్సైర్ముష్టిభిశ్చహతాభృశమ్ ॥ 16 ॥
వేముశ్శోణితమాస్యేభ్యోవిశీర్ణదశనేక్షణాః ।
ఆర్తస్వనఞ్చస్వనతాంసింహనాదఞ్చనర్దతామ్ ॥ 17 ॥
బభూవతుములశ్శబ్దోహరీణాంరక్షసాంయుధి ।
వానరారాక్షసాఃక్రుద్ధావీరమార్గమనువ్రతాః ॥ 18 ॥
వివృత్తనయనాఃక్రూరాశ్చక్రుఃకర్మాణ్యభీతవత్ ।
నరాన్తకఃకుమ్భహనుర్మహానాదస్సమున్నతః ॥ 19 ॥
ఏతేప్రహస్తసచివాస్సర్వేజఘ్నుర్వనౌకసః ।
తేషామాపతతాంశీఘ్రన్నిఘ్నతాఞ్చాపివానరాన్ ॥ 20 ॥
ద్వివిదోగిరిశృఙ్గేణజఘానైకన్నరాన్తకమ్ ।
దుర్ముఖఃపునరుత్థాయకపిస్సవిపులద్రుమమ్ ॥ 21 ॥
రాక్షసఙ్క్షిప్రహస్తస్తుసమున్నతమపోథయత్ ।
జామ్బవాంస్తుసుసఙ్క్రుద్ధఃప్రగృహ్యమహతీంశిలామ్ ॥ 22 ॥
పాతయామాసతేజస్వీమహానాదస్యవక్షసి ।
అథకుమ్భహనుస్తత్రతారేణాసాద్యవీర్యవాన్ ॥ 23 ॥
వృక్షేణాభిహతోమూర్ధ్నిప్రాణాన్సన్త్యాజయద్రణే ।
అమృష్యమాణస్తత్కర్మప్రహస్తోరథమాశ్రితః ॥ 24 ॥
చకార కదనం ఘోరం ధనుష్ పాణిర్ వన ఓకసామ్ ।
ఆవర్త;ఇవ సమ్జజ్నే;ఉభయోహ్ సేనయోస్ తదా ॥ 25 ॥
క్షుభితస్యాప్రమేయస్యసాగరస్యేవనిస్స్వనః ।
మహతాహిశరౌఘేణప్రహస్తోయుద్ధకోవిదః ॥ 26 ॥
అర్దయామాససఙ్క్రుద్ధోవానరాన్ పరమాహవే ।
వానరాణాంశరీరైశ్చరాక్షసానాఞ్చమేదినీ ॥ 27 ॥
బభూన్విచితాఘోరాఃపతితైరివపర్వతై ।
సామహీరుధిరౌఘేణప్రచ్ఛన్నాసమ్ప్రకాశతే ॥ 28 ॥
సఞ్ఛన్నామాధవేమాసిపలాశైరివపుష్పితైః ।
హతవీరౌఘవస్రాన్తుభగ్నాయుధమహాద్రుమామ్ ॥ 29 ॥
శోణిత ఓఘ మహా తోయాం యమ సాగర గామినీమ్ ।
యకృత్ ప్లీహ మహా పన్కాం వినికీర్ణ అన్త్ర శైబలామ్ ॥ 30 ॥
భిన్నకాయశిరోమీనామఙ్గావయవశాద్వలామ్ ।
గృధ్రహంసగణాకీర్ణాఙ్కఙ్కసారససేవితామ్ ॥ 31 ॥
మేదఃఫేనసమాకీర్ణామార్తస్న్తితస్వనామ్ ।
తాఙ్కాపురషుదుస్తారాంయుద్ధభూమిమయీన్నదీమ్ ॥ 32 ॥
నదీమివఘనాపాయేహంససారససేవితామ్ ।
రాక్షసాఃకపిముఖ్యాశ్చతేరుస్తాన్దుస్తరాన్నదీమ్ ॥ 33 ॥
యథా పద్మ రజో ధ్వస్తాం నలినీం గజ యూథపాః ।
తతః సృజన్తం బాణ ఓఘాన్ ప్రహస్తం స్యన్దనే స్థితమ్ ॥ 34 ॥
దదర్శ తరసా నీలో వినిఘ్నన్తం ప్లవం గమాన్ ।
ఉద్ధూత ఇవ వాయుః ఖే మహాదభ్రబలం బలాత్ ॥ 35 ॥
సమీక్ష్యాభిద్రుతంయుద్ధేప్రహస్తోవాహినీపతిః ।
రథేనాదిత్యవర్ణేననీలమేవాభిదుద్రువే ॥ 36 ॥
సధనుర్ధన్వినాంశ్రేష్ఠోవికృష్యపరమాహవే ॥ 37 ॥
నీలాయవ్యసృజద్బాణాన్ప్రహస్తోవాహినీపతిః ।
తేప్రాప్యవిశిఖానీలంవినిర్భిద్యసమాహితాః ॥ 38 ॥
మహీఞ్జగ్ముర్మహావేగారుషితాఇవపన్నగాః ।
నీలఃశరైరభిహతోనిశితైర్జ్వలనోపమైః ॥ 39 ॥
సతమ్పరమదుర్ధర్షమాపతన్తమ్మహాకపిః ।
ప్రహస్తన్తాడయామాసవృక్షముత్పాట్యవీర్యవాన్ ॥ 40 ॥
సతేనాభిహతఃక్రుద్ధోనదన్రాక్షసపుఙ్గవః ।
వవర్షశరవర్షాణిప్లవఙ్గానాఞ్చమూపతౌ ॥ 41 ॥
తస్యబాణగణాన్ఘారాన్రాక్షసస్యమహాబలః ।
అపారయన్వారయితుమ్ప్రత్యగృహ్ణాన్నిమీలితః ॥ 42 ॥
యథైవగోవృషోవర్షంశారదంశీఘ్రమాగతమ్ ।
ఏవమేవప్రహస్తస్యశరవర్షన్దురాసదమ్ ॥ 43 ॥
నిమీలితాక్షస్సహసానీలస్సేహేదురాసదాన్ ।
రోషితశ్శరవర్షేణసాలేనమహతామహాన్ ।
ప్రజఘానహయాననీలఃప్రహస్తస్యమహాబలః ॥ 44 ॥
తతన్సచాపముద్గృహ్యప్రహస్తస్యమహాబలః ।
బభఞ్జతరసానీలోననాదచపునఃపునః ॥ 45 ॥
విధనుస్తుకృతస్తేనప్రహస్తోవాహినీపతిః ।
ప్రగృహ్యముసలఙ్ఘోరంస్యన్దనాదవపుప్లువే ॥ 46 ॥
తావుభౌవాహినీముఖ్యౌజాతవైరౌతరస్వినౌ ।
స్థితౌక్షతజగదిగ్ధాఙ్గౌప్రభిన్నావివకుఞ్జరౌ ॥ 47 ॥
ఉల్లిఖన్తౌసుతీక్ష్ణాభిర్దంష్ట్రాభిరితరేతరమ్ ।
సింహశార్దూలసదృశౌసింహశార్దూలచేష్టితౌ ॥ 48 ॥
విక్రాన్తవిజయౌవీరౌసమరేష్న్వివర్తినౌ ।
కాఙ్క్షమాణౌయశఃప్రాప్తుంవృత్రవాసవయోస్సహ ॥ 49 ॥
ఆజఘానతదానీలంలలాటేముసలేనసః ।
ప్రహస్తఃపరమాయత్తస్తతస్సుస్రావశోణితమ్ ॥ 50 ॥
తతఃశోణితదిగ్ధాఙ్గఃప్రగృహ్యసుమహాతరుమ్ ।
ప్రహస్తస్యోరసిక్రుద్ధోవిససర్జమహాకపిః ॥ 51 ॥
తమచిన్త్యప్రహారంసప్రగృహ్యముసలమ్మహత్ ।
అభిదుద్రావబలినమ్బలాననీలమ్ప్లవఙ్గమమ్ ॥ 52 ॥
తముగ్రవేగంసంరబ్ధమాపతన్తమ్మహాకపిః ।
తతస్సమ్ప్రేక్ష్యజగ్రాహమహావేగోమహాశిలామ్ ॥ 53 ॥
తస్యయుద్ధాభికామస్యమృథేముసలయోధిన ।
ప్రహస్తస్యశిలాన్నీలోమూర్ధ్నితూర్ణమపాతయత్ ॥ 54 ॥
సాతేనకపిముఖ్యేనవిముక్తామహతీశిలా ।
బిభేదబహుధాఘోరాప్రహస్తస్యశిరస్తదా ॥ 55 ॥
విభిన్న శిరసస్ తస్య బహు సుస్రావ శోణితమ్ ।
శరీరాద్ అపి సుస్రావ గిరేహ్ ప్రస్రవణం యథా ॥ 56 ॥
విభిన్నశిరసస్తస్యబహుసుస్రావశోణితమ్ ।
శరీరాదపిసుస్రావగిరేఃప్రస్రవణంయథా ॥ 57 ॥
హతేప్రహస్తేనీలేనతదకమ్ప్యమ్మహాబలమ్ ।
రాక్షసానామహృష్టానాంలఙ్కామభిజగామహ ॥ 58 ॥
నశేకుస్సమవస్థాతున్నిహతేవాహినీపతౌ ।
సేతుబన్ధంసమాసాద్యవిశీర్ణంసలిలంయథా ॥ 59 ॥
హతేతస్మింశ్చమూముఖ్యేరాక్షసాస్తేనిరుద్యమాః ।
రక్షఃపతిగృహఙ్గత్వాధ్యానమూకత్వమాస్థితాః ॥ 60 ॥
ప్రాప్తాశ్శోకార్ణవన్తీవ్రన్నిస్సజ్ఞౌఇవతేఽభవన్ ।
తతస్తునీలోవిజయీమహాబలఃప్రశస్యమానఃసుకృతేనకర్మణా ।
సమేత్యరామేణసలక్ష్మణేనప్రహృష్టరూపస్తుబభూవయూథపః ॥ 61 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే అష్టపఞ్చాశస్సర్గః ॥
